Tek një i rritur 20–30 vjeç, me peshë rreth 70 kg dhe gjatësi 170 cm, gjenden afërsisht 30 trilion qeliza njerëzore të organizuara në mbi 200 lloje të ndryshme. Secili lloj qelize ka strukturë, formë dhe funksion të specializuar: neuronet përcjellin impulse elektrike, hepatocitet detoksifikojnë gjakun, qelizat muskulore krijojnë lëvizjen, ndërsa qelizat imunitare mbrojnë organizmin. Harmonia e këtyre funksioneve krijon atë që ne e quajmë jetë.
Në pamje të parë, duket e arsyeshme të themi se jeta, shëndeti dhe sëmundja janë produkt i drejtpërdrejtë i këtyre qelizave dhe i gjenomit tonë, i cili përmban rreth 22,000 gjene koduese për proteina. Por kërkimet moderne kanë zbuluar se trupi i njeriut nuk është vetëm një bashkësi qelizash njerëzore — ai është një ekosistem.
Në trupin e njeriut jetojnë rreth 39 trilion baktere, së bashku me kërpudha, protozoarë dhe rreth 380 trilion viruse (shumica prej tyre bakteriofagë që infektojnë bakteret). Këta mikroorganizma përbëjnë mikrobiomën njerëzore.Edhe pse mikroskopikë, ata përbëjnë rreth 1.5–3% të peshës trupore dhe luajnë role jetike:
* Ndihmojnë në tretjen e proteinave, lipideve dhe karbohidrateve
* Prodhon vitamina si K dhe disa të kompleksit B
* Gjenerojnë substanca anti-inflamatore
* Rregullojnë dhe “trajnojë” sistemin imunitar
* Ndikojnë në metabolizëm dhe madje në humor përmes boshtit zorrë–tru
Zbulime të rëndësishme mbi këtë bashkëjetesë janë konsoliduar nga projekte si Human Microbiome Project, i cili ndryshoi mënyrën si e kuptojmë trupin e njeriut.
Nëse gjenomi njerëzor përmban rreth 22,000 gjene, mikrobioma kontribuon me afro 8 milion gjene unike. Kjo do të thotë se kapaciteti gjenetik i mikroorganizmave që jetojnë në trupin tonë është qindra herë më i madh se ai i vetë njeriut. Ky potencial i jashtëzakonshëm gjenetik i lejon mikrobet të kryejnë funksione metabolike që qelizat tona nuk mund t’i realizojnë vetë. Në këtë kuptim, ato nuk janë thjesht mysafirë — janë bashkëpunëtorë biologjikë.
Megjithëse mikroorganizmat janë numerikisht më të shumtë, kontrolli nuk përcaktohet vetëm nga numri.
* Sistemi nervor dhe truri koordinojnë funksionet në kohë reale.
* Sistemi endokrin rregullon përmes hormoneve.
* Sistemi imunitar kontrollon përbërjen e mikrobiomës.
Nga ana tjetër, mikrobioma ndikon në:
* Intensitetin e inflamacionit
* Përthithjen e energjisë
* Rrezikun për obezitet, diabet apo sëmundje autoimune
* Gjendjen emocionale
Pra, kemi një ndikim të dyanshëm.
Biologjia moderne e sheh njeriun si një holobiont — një organizëm i përbërë nga qelizat e veta dhe nga komuniteti mikrobial që jeton në të. Në këtë model, nuk ekziston një “qeveri” e vetme. Ekziston një sistem kompleks bashkëveprimi dhe ekuilibri.
Shëndeti përfaqëson ekuilibrin e këtij ekosistemi. Sëmundja shpesh lind kur ky ekuilibër prishet.
Pyetja “Kush e qeveris trupin e njeriut?” nuk ka një përgjigje të thjeshtë. Trupi nuk drejtohet vetëm nga qelizat njerëzore, por as vetëm nga mikroorganizmat. Ai është rezultat i një bashkëqeverisjeje dinamike midis gjenomit njerëzor dhe gjenomit mikrobial.
Në fund, ndoshta përgjigjja më e saktë është kjo: Trupi i njeriut nuk është një individ i izoluar, por një univers biologjik ku bashkëjetesa dhe ekuilibri janë themeli i jetës.
