Më kujtohet kur jetoja për rreth 20 vite në Greqi, sa herë donin të shmangnin diçka politikanët dhe media përdornin një shprehje metaforike, por edhe në kuptim të drejtpërdrejtë: “Plazhi i popullit” (“Τα μπάνια του λαού”).
E përdori për herë të parë Andreas Papandreu kur vendosi të mos mbante zgjedhje të parakohshme në verën e vitit 1987, me justifikimin se “nuk do t’ua prishim plazhin popullit”, ai e kishte seriozisht.
Në fund të fundit, larja në det dhe shkuarja në plazh në Greqi konceptohej si një fitore e popullit në vitet 1950, i cili largohej nga përditshmëria, ulte qepenat, zbrazte mendjen dhe shlodhej.
Me çantat në krahë dhe autobusët plot, familjet greke të Greqisë së pasluftës derdheshin në plazhe për t’u shlodhur. Një peshqir në rërë dhe një shalqi në dorë, ky ishte stili i jetës së kohës.
Ndërkohë që populli shlodhej, politika, në dukje shkonte me pushime; realisht punonte, punonte, punonte që kur plazhistët të ktheheshin në vjeshtë të gjendeshin përpara fakteve të kryera dhe të nisnin stresin politik, social e ekonomik nga e para.
E njëjta gjë edhe në Shqipëri. Plazh, plazh, plazh… Topa llastiku bukë me shalqi dhe djathë të bardhë, lojëra me letra dhe zhytje në det. Gjatë dekadave, u qartësuan dallimet sociale dhe pushimet verore jo vetëm kërkonin një buxhet të madh, por duket edhe shpeshherë të paarritshëm. Shtresa e mesme ishte aty ku ishte: diku në mes, midis pushimeve ideale dhe larjes së sigurt.
Rutinë…
Dhe pastaj, kohët ndryshuan, u bënë luks, por një luks që i vinte për shtat “etërve të kombit”!
Në Shqipëri në korrik e gusht me pretekstin e pushimeve verore gjithçka paralizohet, një fazë e gjatë qetësie ku jeta publike ngadalësohet deri në paralizë. Politikës i mbyllet zëri, institucionet zhduken nga vëmendja publike, mediat ndjekin VIP-at në bregdet, shoqëria civile duket se futet në një letargji sezonale.
Por a ka Shqipëria luksin të përballojë dy muaj vakuum të institucionalizuar, pa zhvillime të rëndësishme politike dhe sociale? A është kjo qetësi verore një nevojë për reflektim e pushim, apo një simptomë e një shteti që nuk funksionon në mënyrë të qëndrueshme?
Në një vend si Shqipëria, ku sfidat ekonomike, institucionale dhe sociale janë të përditshme dhe të shumta, ideja që dinamika politike dhe shoqërore mund të ndalet për dy muaj është e rrezikshme. Jo vetëm që krijon vakum në jetën publike, por edhe i jep hapësirë stanjacionit, harresës dhe shpërfilljes ndaj çështjeve që kërkojnë vëmendje të menjëhershme.
Në vendet me institucione të konsoliduara, kalendari politik mund të jetë më i qetë gjatë verës, por puna nuk ndalet. Komisionet parlamentare vijojnë, krizat menaxhohen, kontrollet mbeten aktive dhe shoqëria civile nuk fle.
Në Shqipëri, çdo debat, nismë apo hetim “shtyhet për pas gushtit”, çdo reformë, çdo nismë, çdo lëvizje.
Edhe media, që duhet të ruajë rolin e saj kritik dhe mbikëqyrës, shpesh zhvendoset nga kronika e analizës politike tek titujt e lehtë, duke përqafuar sensacionalizmin e verës: plazhe, temperatura, aksidente dhe festat e VIP-ave apo të lajthiturit që shëtisin si kllounë me flamuj e roje dhe paralajmërojnë zhvillime tronditëse… Ndërkohë, shëndetësia, drejtësia, korrupsioni, reforma zgjedhore, transparenca e llogaridhënia zhduken nga radari publik.
Dhe po i rikthehem shembullit që solla më parë me ish- kryeministrin grek Andreas Papandreu. Metaforikisht dhe realisht “plazhi i popullit” i lançuar nga A. Papandreu nuk është tjetër veçse një metaforë e jashtëzakonshme politike, e cila, e ndërtuar dhe duke shfrytëzuar psikologjinë e popullit ruan status quo- në e pushtetit mbi popullin.
Fatkeqësisht ky realitet nuk është luks. Është tregues i një sistemi që ende nuk ka ndërtuar një kulturë funksionimi të vazhdueshëm, të pavarur nga individët dhe sezoni. Një vend që ndalet, sepse “nuk është koha për t’u marrë me këto punë”, është një vend që s’e ka ende luksin të pushojë.
Për të ndryshuar këtë dinamikë, kërkohet më shumë se sa retorikë politike. Kërkohet një përkushtim i vazhdueshëm institucional, një media që nuk e ul vigjilencën, dhe një shoqëri civile që e kupton se sfidat nuk njohin pushime.
Sepse Shqipëria ka nevojë për ritëm, për përgjegjshmëri dhe për vazhdimësi. Dhe mbi të gjitha, ka nevojë për institucione që nuk nxehen nga koka e ftohen nga deti.
