Një për qind e popullsisë së vendit është mbyllur – në vetëm një vit. Lufta e El Salvadorit kundër bandave e ka bërë presidentin autoritar Nayib Bukele liderin më popullor në Amerikën Latine. Por kritikët ngrenë alarmin për abuzime masive ligjore.
Pika e kthesës erdhi të dielën, më 27 mars të vitit të kaluar.
Pas një fundjave me 87 vrasje të regjistruara – jashtëzakonisht të përgjakshme edhe në një vend që prej kohësh kryesonte statistikat e dhunës në botë – Nayib Bukele shpalli gjendjen e jashtëzakonshme.
Deri atëherë, presidenti kishte qenë tashmë në gjendje të mburrej me një shkallë të reduktuar të vrasjeve që kur mori detyrën në 2019. Sukseset që dyshohet se janë arritur përmes një pakti të fshehtë me krerët e bandave.
Me besimin e tij në linjë, Bukele u shpalli një luftë të gjithanshme bandave.
Policia iu dha kompetenca për të arrestuar këdo që dyshohej për lidhje me krimin e organizuar. Në disa raste, forcat e sigurisë kanë rrethuar komunitete të tëra, duke shkuar derë më derë në kërkim të anëtarëve të dyshuar të bandës.
Deri më tani janë arrestuar mbi 71 mijë persona.
Kjo korrespondon me një për qind të popullsisë së vendit – ose rreth shtatë për qind të të gjithë djemve dhe të rinjve adoleshentë salvadoranë.
Më të qetë në rrugë
Qeveria ka ndërtuar një burg të ri me një kapacitet për 40,000 të burgosur. Parlamenti ka miratuar gjyqet masive ku qindra të arrestuar mund të gjykohen në grup. Dënimi maksimal për anëtarësim në bandë është rritur në 45 vjet.
Qëllimi i deklaruar është të shtypen bandat.
“Ne do të pastrojmë vendin tonë dhe do ta zhdukim këtë murtajë,” shkroi në rrjetet sociale në maj 42-vjeçari Bukele, i cili ka një përvojë në industrinë e PR.
Dhe taktikat e vijës së ashpër – të paktën deri më tani – kanë dhënë rezultat.
Bandat “nuk janë më aktive në rrugët e El Salvadorit – të paktën jo si dikur”, zbuloi faqja investigative e lajmeve El Faro pasi vizitoi 14 vendndodhje në vend në shkurt. Banorët që më parë jetonin nën kërcënim të vazhdueshëm tani mund të ecin lirshëm dhe pronarët e bizneseve të vogla mund të drejtojnë bizneset e tyre pa u detyruar të paguajnë tarifat e patronazhit
Cmim i larte
Ndryshimi vjen në kohë për zgjedhjet e vitit të ardhshëm.
Sipas kushtetutës, një president mund të shërbejë në pushtet për një mandat pesë-vjeçar. Por Dhoma Kushtetuese e Gjykatës së Lartë, e mbushur me gjyqtarë pro Bukele, ka vendosur se presidenti mund të rikandidojë ende.
Në El Salvador, të drejtat themelore nuk janë në gjendje të mirë. Ekspertët paralajmërojnë se presidenti autoritar – i cili me shaka e ka quajtur veten “diktatori më i lezetshëm në botë” dhe që bëri emër jashtë vendit për futjen e bitcoin si monedhën zyrtare – ka filluar një shpërbërje të demokracisë.
Por lufta kundër bandave i ka dhënë Bukeles shifra të popullaritetit midis 80 dhe 90 përqind.
Në të njëjtën kohë, shumë paguajnë një çmim të lartë për suksesin e tij. Mijëra ankesa janë derdhur në lidhje me arrestimin e njerëzve për arsye të rreme, duke përmendur një tatuazh, një këshillë anonime ose duke qenë në vendin e gabuar. Grave të dëshpëruara u është dashur të kërkojnë më kot përgjigje për atë që ndodhi me djemtë dhe burrat e tyre të rrëmbyer.
“Mos na shqetëso”
Mbi 150 njerëz kanë vdekur që kur u arrestuan, sipas organizatës për të drejtat e njeriut Cristosal. Sipas raportit, në shumë raste, trupat kishin shenja torture.
Amerika Latine ka përvojë të hidhur nga “luftërat” e mëparshme kundër krimit të organizuar. Duart e hekurta kanë humbur përfundimisht kontrollin e tyre mbi situatën kur shkaqet kryesore të krimit, si varfëria, pabarazia dhe korrupsioni, janë lënë pas dore dhe vazhdojnë t’i shtyjnë njerëzit drejt krimit. Në të njëjtën kohë kur burgosjet masive dhe abuzimet ligjore forcuan grupe të reja.
Bukele hedh poshtë të gjitha kritikat.
“Organizatat e ‘të drejtave të njeriut’ duhet ta dinë se ne do t’i zhdukim këta vrasës satanë dhe bashkëpunëtorët e tyre, do t’i hedhim në burg dhe ata nuk do të dalin kurrë,” shkruan ai në X, dikur Twitter.
