Belshi duhet të mbetet bashki më vete, sepse nuk është periferi e Elbasanit. Ai është qendra natyrore e Dumresë, një territor me identitet të dallueshëm, lidhje të brendshme funksionale, ekonomi kryesisht bujqësore dhe potencial të veçantë turistik.
Bashkia e Belshit përbëhet nga pesë njësi administrative: Belsh, Kajan, Grekan, Fierzë dhe Rrasë. Në territorin e saj shtrihen një qytet dhe 34 fshatra, të lidhura ndërmjet tyre nga gjeografia, ekonomia, tradita dhe përkatësia e përbashkët në krahinën e Dumresë. Me një sipërfaqe prej 196.44 km² dhe rreth 17 mijë banorë sipas të dhënave të publikuara mbi bazën e Censusit 2023, Belshi ka një përmasë territoriale dhe demografike të mjaftueshme për të funksionuar si bashki.
Bashkimi i Belshit me Elbasanin nuk do të krijonte një territor më funksional. Përkundrazi, do të bashkonte mekanikisht dy hapësira me profile krejt të ndryshme. Elbasani është një qendër e madhe urbane dhe industriale, ndërsa Belshi është qendra e një zone kodrinore, bujqësore dhe turistike. Problemet, burimet dhe përparësitë e tyre nuk janë të njëjta.
Belshi është qendra administrative, ekonomike dhe shoqërore e Dumresë. Banorët e Kajanit, Grekanit, Fierzës, Rrasës dhe fshatrave të tjera orientohen natyrshëm drejt tij për shërbime, tregti dhe marrëdhënie të përditshme. Zhvendosja e vendimmarrjes në Elbasan nuk do t’i afronte shërbimet me qytetarin, por do t’i largonte ato nga territori.
Një nga argumentet më të forta për ruajtjen e Bashkisë Belsh është profili i saj ekonomik. Dumreja është një zonë e njohur për bujqësinë, blegtorinë, ullishtarinë, vreshtarinë dhe kultivimin e produkteve të ndryshme bujqësore. Familjet e zonës jetojnë kryesisht nga toka, prodhimi, përpunimi dhe tregtimi i produkteve të tyre.
Kjo ekonomi kërkon politika vendore të posaçme për vaditjen dhe kullimin, mirëmbajtjen e rrugëve rurale, tregjet bujqësore, mbështetjen e fermerëve, administrimin e tokës, promovimin e produkteve të zonës dhe lidhjen e prodhimit me tregun. Këto nevoja nuk mund të trajtohen si çështje dytësore brenda një bashkie shumë të madhe, ku prioritetet urbane të Elbasanit do të dominojnë natyrshëm mbi kërkesat e fshatrave të Dumresë.
Belshi ka gjithashtu një pasuri natyrore që e bën unik në Shqipëri. Në pllajën karstike të Dumresë gjenden rreth 85 liqene, të cilat krijojnë një peizazh të rrallë dhe një potencial të madh për turizmin natyror, agroturizmin, kulinarinë, aktivitetet sportive dhe zhvillimin e bujtinave.
Liqenet nuk janë vetëm një dekor i bukur. Ato janë burim zhvillimi, por edhe një ekosistem i ndjeshëm që kërkon mbrojtje, pastrim, monitorim dhe planifikim të kujdesshëm. Një bashki e përqendruar te Dumreja mund të ndërtojë një strategji të posaçme për ruajtjen dhe shfrytëzimin e qëndrueshëm të tyre. Në një bashki të zgjeruar me qendër Elbasanin, ekziston rreziku që liqenet dhe fshatrat e Belshit të trajtohen si periferi turistike dhe jo si boshti i një modeli zhvillimi vendor.
Belshi ka nisur të krijojë identitetin e vet si qyteti i liqeneve. Ky profil duhet forcuar me investime, promovim, infrastrukturë dhe mbrojtje mjedisore. Shkrirja e bashkisë do ta dobësonte pikërisht institucionin që duhet ta udhëheqë këtë zhvillim.
Edhe nga pikëpamja e shërbimeve, bashkimi me Elbasanin nuk garanton përmirësim. Një territor më i madh nuk do të thotë automatikisht administrim më i mirë. Sa më shumë zgjerohet territori dhe sa më larg zhvendoset qendra e vendimmarrjes, aq më i madh bëhet rreziku që fshatrat të marrin më pak vëmendje, më pak investime dhe shërbime më të vonuara.
Banorët e Belshit kanë nevojë për një bashki që merret çdo ditë me rrugët rurale, ujin e pijshëm, vaditjen, mbetjet, shkollat, qendrat shëndetësore, mbrojtjen nga zjarret, ndriçimin, transportin dhe zhvillimin e turizmit. Këto nuk janë çështje periferike. Janë vetë arsyeja përse ekziston pushteti vendor.
Shkrirja e Bashkisë Belsh do të sillte edhe humbjen e përfaqësimit të drejtpërdrejtë politik. Banorët nuk do të zgjidhnin më kryetarin e tyre dhe nuk do të kishin një këshill bashkiak të fokusuar te Dumreja. Një administrator i emëruar nga Elbasani nuk mund të zëvendësojë një kryetar të zgjedhur, një këshill përfaqësues dhe një buxhet të përcaktuar sipas nevojave të komunitetit.
Pa bashki, Belshi mund të ketë një zyrë administrative, por nuk do të ketë më pushtetin për të vendosur. Mund të paraqesë kërkesa, por jo të përcaktojë përparësi. Mund të prodhojë të ardhura, por jo të vendosë vetë se ku duhet të investohen ato.
Vullneti i qytetarëve nuk mund të anashkalohet. Protesta e banorëve kundër bashkimit me Elbasanin dëshmon se Belshi nuk e konsideron veten një territor pa identitet, që mund të zhvendoset nga një hartë në tjetrën me një vendim nga Tirana. Reforma territoriale duhet të ndërtohet së bashku me komunitetet dhe jo kundër tyre.
Numri i popullsisë nuk mund të përdoret si gërshërë për të prerë bashkitë. Qëndrueshmëria e një njësie vendore duhet të vlerësohet edhe nga territori, identiteti, burimet ekonomike, numri i vendbanimeve, largësia nga qendra, potenciali i zhvillimit dhe mundësia për të ofruar shërbime pranë qytetarëve.
Nëse ka probleme me kapacitetet financiare apo administrative, zgjidhja është forcimi i bashkisë, rritja e të ardhurave, financimi sipas funksioneve dhe bashkëpunimi ndërvendor. Zgjidhja nuk është zhdukja e institucionit përfaqësues të komunitetit.
Shkrirja e Belshit nuk është reformë. Është largim i pushtetit nga qytetari, dobësim i përfaqësimit dhe kthim i një territori me identitet në periferi administrative të Elbasanit.
Belshi i ka banorët, territorin, ekonominë, burimet natyrore dhe potencialin për të qëndruar si bashki më vete. Ai ka nevojë për më shumë kompetenca, më shumë financim dhe më shumë investime, jo për humbjen e identitetit dhe të drejtës për t’u vetëqeverisur.
Belshi nuk duhet të shndërrohet në periferi të Elbasanit. Dumreja duhet të ketë bashkinë, zërin dhe të ardhmen e vet.
