Kur udhëheqësit e Shqipërisë dhe Serbisë botojnë së bashku se “zgjerimi është në interesin e të gjithëve”, kjo tingëllon si një thirrje e arsyeshme për një Evropë më të bashkuar. Por përpara se të kërkojnë hapjen më të shpejtë të derës së Brukselit, duhet të pyesim: a e kemi ndërtuar ne vetë shtëpinë tonë sipas standardeve që pretendojmë se duam t’i përkasim?
Që nga viti 2013 nuk ka pasur zgjerim të BE-së. Por a është kjo vërtet arsyeja pse Shqipëria dhe Serbia nuk janë anëtare sot? Apo arsyeja e vërtetë qëndron në problemet strukturore të vetë këtyre vendeve – ekonomi të kapura nga oligarkia, politikë e ndërthurur me krimin, korrupsion sistemik, para te pista, institucione të dobëta dhe prirje autokratike?
BE-ja nuk është një organizatë romantike; është një bashkësi rregullash, standardesh dhe përgjegjësish. Anëtarësimi është test funksional: a funksionon shteti i së drejtës? A ndëshkohet korrupsioni në nivelet e larta?
Nëse këto kushte nuk plotësohen, problemi nuk është Parisi apo Berlini. Problemi është Tirana dhe Beogradi.
Ekonomitë e Shqipërisë dhe Serbisë nuk janë të dobëta për shkak të mungesës së anëtarësimit në BE, por sepse janë ndërtuar mbi modelin e kapjes së shtetit: pak duar kontrollojnë kontratat publike, licencat dhe aksesin në burime. Investitori serioz pengohet nga pasiguria ligjore dhe arbitrariteti politik.
Por ka edhe diçka tjetër djallezore në këtë letër të përbashkët.
Ajo lexohet si një larje goje me vetë popujt respektivë. Si një përpjekje për të krijuar narrativën se “ne e kemi bërë punën tonë”, ndërsa problemi qëndron te BE-ja. Si një justifikim paraprak përballë qytetarëve të vet. Si një paralajmërim se ata si liderë do të jenë të detyruar të ecin në rrugën e vet, sipas mendjes së vet, përderisa “duruan kaq gjatë” nën monitorimin evropian pa rezultat. Si një kërcënim për BE-në dhe, në fakt, si një kërcënim për vendet e tyre. Duke na faktuar se ata vetë janë kërcënimi më i madh për të ardhmen tonë.
Jo, zotërinj. Ju nuk mund të lani duart si Ponc Pilati.
Nuk mund t’u thoni qytetarëve tuaj se pengesa kryesore është Brukseli, ndërkohë që korrupsioni i nivelit të lartë rrallëherë përfundon me përgjegjësi politike; ndërkohë që tenderat publikë përqendrohen në të njëjtat duar; ndërkohë që pushteti personalizohet dhe institucionet varen nga vullneti i njëshit, vullneti juaj personal. Kujtoni se keto nuk i di Brukseli?
Reformat maten me kosto reale politike: me dorëheqje kur duhet; me hetime që shkojnë deri në fund; me ndarje reale pushtetesh; me ekonomi që çlirohet nga klientelizmi, me goditje krimit dhe korrupsionit, sepse zgjerimi nuk është akt bamirësie. Por as vonesa nuk është vetëm produkt i frikërave evropiane; ajo është pasojë e mungesës sonë të shtetit funksional.
Dera e BE-së nuk hapet me artikuj të përbashkët dhe retorikë në formë kërcënimi.Ajo hapet kur një qeveri bind para së gjithash qytetarët e vet se e meritojmë bashkimin me BE, por jo si qytetarë të dorës së dytë.
28 shkurt 2026
