Përgatiti: Besnik Ismailati
Sallata ruse u shpik në vitet 1860 nga kuzhinieri francez Lucien Olivier , i cili drejtonte restorantin Hermitage , në sheshin Trubnaya në Moskë, nga viti 1860 deri në 1883. Thuhet se Olivier ka lindur në Moskë dhe se emri i tij i vërtetë ishte Nicolai. Më vonë ai do ta ndryshonte atë emër në Lucien për të nënvizuar rrënjët e tij franceze ose për t’i dhënë prestigj më të madh kuzhinës së restorantit.
Sallata që ai prezantoi në menu u bë e njohur. Në pjatë u mblodhën përbërës të ndryshëm, madje të pazakontë në kombinim, të përgatitur bujarisht me një salcë shumë të veçantë, një majonezë të pasuruar me disa erëza sekrete. Receta përfshinte karkaleca lumi, mish thëllëze, fazani, gjuhë viçi, patate, tranguj, kaperi, ullinj, vezë, havjar, të gjitha këto të ruajtura si një shembull i çmuar i artit të argjendarisë, nën kutinë transparente të xhelatinës. Thuhet se Olivier nuk ia zbuloi kurrë një shpirti të gjallë recetën e saktë të sallatës së tij të jashtëzakonshme, por më vonë u bë e qartë se sekreti i vërtetë i saj ishte harmonia në kombinimin e produkteve dhe erëzave, në harmonizimin e pranisë së tyre dhe në balancimin e sasisë.
Por si hyri kjo sallatë shumë “borgjeze” në jetën e pothuajse të gjithë qytetarëve të ish-Bashkimit Sovjetik? Pse sallata Olivier është bërë një vakt i preferuar i Vitit të Ri për shumë miliona njerëz? Është e lehtë të thuhet. Në mesin e viteve 30 të shekullit të kaluar, pra edhe pas Revolucionit të Tetorit , në restorantet e kryeqytetit sallata Olivier nuk përgatitej me përbërës të rafinuar dhe të shtrenjtë, si një jehonë e zhgënjyer e së shkuarës. Karkalecat e buta dhe të ëmbla të lumit, për shembull, u zëvendësuan nga karotat, duke respektuar skemën origjinale të ngjyrave dhe më shumë në përputhje, nga pikëpamja ideologjike, me doktrinën politike në fuqi. Versioni i ri i sallatës u quajt stolichniy , pra “sallatë kapitale”.
Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, populli sovjetik punoi në mënyrë aktive për të rindërtuar vendin e shkatërruar. Ishin vite sakrificash dhe privimesh të mëdha, të cilat nuk arritën të dobësonin dëshirën e natyrshme për të festuar me dinjitet dhe gëzim momentet e gëzimit. Kështu, sallata madhështore, e pasur me Olivier, befas bëhet një atribut i paharrueshëm i festës. Është e qartë se disa përbërës si fazanët dhe thëllëzat nuk ishin të disponueshme në treg. Edhe mishi shumë i shtrenjtë i pulës dukej si mirazh. Fryma e njohur ruse e përshtatjes, e kombinuar me krijimtarinë, më pas iu drejtua kontributit proteinik të ‘doktorskaja kolbasà ‘, “sallamit të doktorit”, një sallam i gatuar që mjekët e rekomanduan si një ushqim kurues kundër problemeve shëndetësore të lidhura me vuajtjet për një kohë të gjatë nga uria. Olivier arriti një popullaritet të gjerë në vitet 1960 dhe 1970, kur mishi u bë relativisht i lirë dhe u shfaq majoneza industriale. Sidoqoftë, kulmi i popullaritetit ndodhi në periudhën post-sovjetike.
Në disa vende sallata Olivier quhet ” sallatë ruse “.
Në Librin e Ushqimit të shijshëm dhe të shëndetshëm botuar në Bashkimin Sovjetik, një lloj përmbledhje e recetave, emri sallata Olivier u shfaq vetëm në disa botime, për shembull në vitin 1948, në disa vite receta në vend të kësaj mori emrin “sallatë loje”.
Olivier është një arketip, një fije e përbashkët që mban së bashku momente të ndryshme historike së bashku me kujtimet dhe ndjenjat individuale. Është kujtimi i fëmijërisë për ata që përjetuan mungesën e luftës dhe pasojat e saj të menjëhershme. Është reminishenca e shkëlqimeve të së shkuarës, pavarësisht se fazani ishte shndërruar në “sallamin e doktorit”, karkalecat e lumit në karota të ziera dhe kaperi në bizele, pa humbur shije dhe tërheqje. Prandaj ka shumë receta të Olivierit , ku çdo amvise ka opsionin e saj të gatimit. Disa besojnë se sallami i mjekut, ende i disponueshëm, është i papranueshëm dhe se mishi, mundësisht i dy ose tre llojeve të ndryshme, është i domosdoshëm. Dikush tjetër nuk i pëlqen turshitë dhe karotat.
Por sallata e saktë Olivier, ose ruse ka këta
përbërës: 300 gr “sallam doktori” ; 4 patate mesatare; 2 karrota mesatare ; 3 vezë; 1 kastravec të freskët; 4-6 tranguj të vegjël turshi; 350 gr bizele; 1 qepë; kripë; majonezë për shije ; lëvore limoni prerë në kubikë të vegjël.
Procedura e gatimit:
Zieni patatet, karotat dhe vezët. Lëreni të ftohet. Pritini të gjithë përbërësit në kubikë pak a shumë në madhësinë e bizeles. Rregullojeni sallatën me majonezë. Zbukuroni pjatën me imagjinatë, secila të vetën, duke u përpjekur të kujtoni momentet në të cilat janë përdorur karkalecat e lumit, xhelatinë e prerë në kubikë, copa tartufi, marule, feta kastraveci, domate, vezë, havjar, copa të vogla mishi. Dhe nëse mund t’i gjeni këta përbërës, shtojini me bujari dhe kreativitet.
E rëndësishme është të gatuani sallatë Olivier të veshur me majonezë dhe jo majonezë të veshur me sallatë. Sallata Olivier është e mrekullueshme të konsumohet nesërmen në mëngjes me një gotë shampanjë.
Një sallatë e tillë origjinale, krahas shumë gatimeve të tjera tradicionale nga konsumatori mund të shijohet edhe në “Bar Restaurant Tradicional Sedat Ismailati” në Libohovë.
