Ne të gjithë jemi produkt i rrethanave dhe i aftësisë tonë për të kthyer disavantazhin në avantazh, por edhe e kundërta është njësoj e mundur . Talenti është nje avantazh , bukuria është një avantazh, inteligjenca është një avantazh, të lindësh në një familje të pasur e pozicionuar në shoqëri është një avantazh, të cilat mund të kthehen në disavantazh nëse njeriu nuk mëson të dallojë fijen e hollë që ndan avantazhin me disavantazhin apo siç thonë ekonomistët, pikën kritike ku kostot e avantazhit tejkalojnë përfitimet që mund të vijnë prej tij .
Ketë e kuptova, kur një prej profesorave të mi të universitetit më quajti “një vajzë me inteligjencë arrogante ” . Ishte koha kur besimi se inteligjenca ishte arma ime e fortë, nuk më lejonte të njihja rrethanat ku gjendesha dhe të akomodoja në vendin e duhur ambicjet e mia .
Shpesh avantazhet i konsiderojnë absolute . Madje ne e projektojmë vlerën e talentit, inteligjencës, apo aftësive tona të njejtë si në pellgun e vogël shqiptar ashtu edhe në oqeanet e mëdha amerikane, angleze apo edhe europiane.
Ndërkohë që gjithçka është relative. Kur njeriu nuk e pranon teorinë e relativitetit si të aplikueshme edhe tek avantazhet e tij , duke e lenë veten të drejtohet terësisht nga ambicja të cilës shpesh i vendos emrin e bukur “endërr ” i krijon vetes një nga dëmet më të medha në mirëqenien psikologjike e më pas edhe atë ekonomike.
Ndaj përshtatja është përmbi renditjen !
Një studimi i Universitetetit të Standford tregon sesi mijëra studentë, pësojnë krizë identiteti, kur për herë të parë në jetën e tyre, nuk janë në krye të klasës. Zhgënjimi krijon stres dhe presion, duke penguar zhvillimin e tyre personal, pasi vetëbesimi i njeriut dhe kofidenca e tij mbështeten kryesisht tek krahasimi me grupin ku bën pjesë. Ndaj është demoralizuese të jesh një “peshk i vogël në një det të madh” , dhe shpesh është më e shendetshme të jesh një peshk i madh në një det të vogël .
Këtë mësim e jep edhe eksperienca e impresionistëve nje grup artistësh , (asnjëri i njohur), që e kishin të vështirë të shisnin qoftë edhe një punim të vetëm në Francë. E gjithë kjo, sepse tregu i pikturës ishte i rregulluar dhe shijet zyrtarizoheshin nga “Académie Des Beaux-Arts”, e cila zhvillonte një ekspozitë vjetore. Si e tillë, ekspozita kishte standarde shumë rigoroze që një vepër të mund të quhej “Good Art” (Art i Mirë). Impresionistët pikturonin “jetën e përditshme”, jashtë kornizave të përcaktuara zyrtarisht. Çdo ditë ishin në kërkim të suksesit, i cili kuptuan se nuk mund të kishte një rrugë të vetme. Kështu që, në vend të përpjekjeve për t’u përfshirë në ekspozitën e madhe franceze, ata filluan të organizonin ekspozitat e tyre të vogla. Kreativiteti i tyre mundësoi lulëzimin e disa lëvizjeve në art dhe secili grup sot është i famshëm dhe pjesë e gjithë muzeumeve të botës.
E pra me kohën e kuptova se profesori im kishte të drejtë. Sot akoma përpiqem që arroganca dhe ambicja të mos ma kthejë inteligjencën në disavantazh .
Por kur ka ndodhur ( e dreqi e mori ka ndodhur shpesh ) zgjidhja nuk ka qenë keqardhja qoftë edhe e njerëzve të dashur , përkundrazi , dëshira e brendshme dhe besimi se mund të ringrihem sërisht pa humbur mësimin .
