Nga Dr.Alket Koroshi
Dietat e pashëndetshme janë renditur si një faktor kryesor për vdekjen dhe sëmundjet kardiovaskulare (CVD) .Rekomandimet bashkëkohore të ushqyerjes bazohen në lidhjet e ushqimeve individuale, lëndëve ushqyese dhe modeleve dietike me CVD në shumë studime të kryera. kryesisht në Amerikën e Veriut, Evropë dhe Azinë Lindore; me prova të shumta të ndërhyrjeve të rastësishme afatshkurtra të faktorëve fiziologjikë të rrezikut; dhe disa prova klinike të rastësishme të modeleve dietike mbi rezultatet klinike, por të kryera kryesisht në vendet perëndimore.
Rezultatet e mëparshme të modelit të dietës [Përqasjet dietike për të ndaluar hipertensionin (DASH), indeksi mesdhetar, i ushqimit të shëndetshëm (HEI) dhe së fundmi, dieta planetare EAT-Lancet] janë përshkruar dhe lidhja e tyre me CVD dhe vdekshmërinë është testuar kryesisht në Vendet perëndimore. Këto rezultate diete kombinojnë konsumin e ushqimeve që besohet se janë mbrojtëse me ushqimet (ose lëndët ushqyese) që konsiderohen të dëmshme, dhe kështu asnjë pikë diete nuk fokusohet ekskluzivisht në ushqimet mbrojtëse, pavarësisht nga një fokus i shtuar kohët e fundit në marrja e ushqimeve mbrojtëse për parandalimin e sëmundjeve. Për më tepër, këto rezultate të mëparshme diete kanë të gjitha të përbashkët një theksim në rritjen e frutave, perimeve, bishtajoreve, arrave dhe peshkut, me disa dallime në fokusin e tyre në lloje të ndryshme yndyrnash dhe konsum të qumështit ose mish i kuq.
Të dhënat e fundit nga studimet kanë sfiduar rekomandimet konvencionale se cilët përbërës dietik janë mbrojtës ose të dëmshëm. Ekspozimet dietike (të tilla si qumështi me yndyrë të plotë) që më parë mendohej se rrisin CVD, kohët e fundit janë treguar ose neutrale ose mbrojtëse në studimet e grupeve të mëdha. Ky informacion i ri nuk është përfshirë në udhëzimet e të ushqyerit.
Një dietë e shëndetshme ndihmon në mbrojtjen nga kequshqyerja në të gjitha format e tij, si dhe nga sëmundjet jo të transmetueshme (NCD), duke përfshirë diabetin, sëmundjet e zemrës, goditjet në tru dhe kancerin.
Ushqimi jo i shëndetshëm dhe mungesa e aktivitetit fizik janë rreziqe globale për shëndetin.
Praktikat e shëndetshme dietike fillojnë herët në jetë – ushqyerja me gji nxit rritjen e shëndetshme dhe përmirëson zhvillimin kognitiv dhe mund të ketë përfitime shëndetësore afatgjata, si zvogëlimi i rrezikut për t’u bërë mbipeshë ose obez dhe zhvillimi i NCD-ve ( semundje jo te komunikueshme) më vonë në jetë.
Marrja e energjisë (kalorive) duhet të jetë në ekuilibër me shpenzimin e energjisë. Për të shmangur shtimin e pashëndetshëm të peshës, yndyra totale nuk duhet të kalojë 30% të marrjes totale të energjisë . Marrja e yndyrave të ngopura duhet të jetë më pak se 10% e marrjes totale të energjisë, dhe marrja e yndyrave trans më pak se 1% e marrjes totale të energjisë, me një zhvendosje në konsumin e yndyrës larg nga yndyrat e ngopura dhe yndyrat trans në yndyrat e pangopura , dhe drejt qëllimit të eliminimit të yndyrave trans të prodhuara në mënyrë industriale .
Kufizimi i marrjes së sheqernave të lira në më pak se 10% të marrjes totale të energjisë është pjesë e një diete të shëndetshme. Një reduktim i mëtejshëm në më pak se 5% të marrjes totale të energjisë sugjerohet për përfitime shtesë shëndetësore ..
Kufizimi i marrjes së kripës në më pak se 5 g në ditë (ekuivalente me marrjen e natriumit prej më pak se 2 g në ditë) ndihmon në parandalimin e hipertensionit dhe zvogëlon rrezikun e sëmundjeve të zemrës dhe goditjes në tru në popullatën e rritur .
Shtetet Anëtare të OBSH-së kanë rënë dakord të reduktojnë marrjen e kripës nga popullsia globale me 30% deri në vitin 2025; ata gjithashtu kanë rënë dakord të ndalojnë rritjen e diabetit dhe obezitetit tek të rriturit dhe adoleshentët, si dhe në mbipeshën e fëmijërisë deri në vitin 2025 .
