“Moby Dik” e shkrimtarit amerikan Herman Melville ka si subjekt historinë e një njeriu të fiksuar pas gjahut të një balene të bardhë të rrezikshme dhe misterioze.
Kapiteni Ahab, dëshiron hakmarrje mbi gjallesën misterioze sepse i çau këmbën gjatë një ndjekjeje vite më parë.
Ai është komandant i anijes së balenave Pequod dhe detarinë e saj…
Sipas atyre që ka shkruar vetë Melville, ai e mori shtysën nga dy ngjarje të përafërta që lidheshin me gjuetinë e balenave.
E para ishte mbytja e balenierës “Essex”, e cila ndodhi më 20 Nëntor 1820, diku larg, në Paqësorin e Jugut, pasi u sulmua dhe shkatërrua nga një balenë e bardhë monstër, e quajtur Moby Dick.
Edhe e dyta ishte po ashtu, një histori balene, e cila qe vrarë aty nga fundi i vitit 1830, në ujërat afër ishullit kilian Mocha, emri i të cilit kish bërë që atë balenë ta thërrisnin me emrin Mocha Dick. Në ato që tregohen, thuhet se të dyja këto balena, të shtytura kushedi se nga çfarë lloj instiktesh hakmarrëse e mistike, ndiqnin dhe sulmonin anijet e gjuetarëve të balenave…
“Moby Dick” ose “Balena” është një roman i vitit 1851 i shkruar nga Herman Melville. Konsiderohet si një kryevepër e letërsisë amerikane e të ashtuquajturës Rilindja Amerikane.
Libri u botua në dy versione të ndryshme në 1851: në tetor në Londër – nga botuesi Bentley – me titullin “Balena” (“Balena”) me ndryshime të bëra nga autori dhe botuesi për të ndryshuar tekstin nga pjesët e konsideruara të turpshme, blasfemuese dhe ironike ndaj Kurorës Britanike.
U botua në nëntor në Nju Jork me botuesin Harper & Brothers – me titullin përfundimtar Moby-Dick, ose The Whale (“Moby Dick, ose balena”), por subjekt i ndryshimeve të ndryshme të pronësisë dhe gabimeve të kopjimit.
Romani, i shkruar në një vit e gjysmë, iu kushtua mikut të tij Nathaniel Hawthorne. Libri nuk i pëlqeu bashkëkohësve dhe ishte një dështim komercial. Fiaskoja e kritikëve dhe e publikut – me përjashtim të Hawthorne, i cili duartrokiti veprën – përcaktoi fundin e karrierës letrare të Melville: me vdekjen e tij, në 1891, vepra ishte jashtë vëmendjes së lexuesit dhe rreth 3200 kopje ishin shitur.
Romani u rizbulua vetëm në vitet 1920, duke e vendosur atë në krye të letërsisë botërore.
Rikthimi i Moby Dick është për shkak të D. H. Lawrence, Carl Van Doren dhe Lewis Mumford (në The New Republic, 1928).
Moby Dick u përkthye në italisht për herë të parë në vitin 1930 nga shkrimtari Cesare Pavese, i cili nuk arriti ta botonte.
Vetëm në vitin 1932 botuesi Carlo Frassinelli e shtypi atë në shtëpinë e tij botuese të sapothemeluar, si titullin e parë të serisë Biblioteca Europea të drejtuar nga Franco Antonicelli.
Mobi Dik është përshtatur disa herë për skenat teatrale dhe kinematografi ku ka patur sukses të padiskutueshëm.
