Para ca ditësh, u zhvillua në Grace të Austrisë një aktivitet në nderim të poetit tonë Lasgush Poradeci. Ngjarje e bukur, për emrat që na nderojnë të gjithëve. Më në fund të shpresojmë që vendi ynë i vogël të njihet prej emrave të tij të mëdhenj ( jo prej atyre prej plasteline, që na damkosin, dhe e bëjnë botën të mendoj që kemi shpirt e art mediokër; kjo vlen për të gjitha fushat e artit).
E ndër këto lajme të bukura, pati edhe diskutime mbi vështirësinë e përkthimit të poezisë së tij.
Kjo është krejt e natyrshme tek ata poetë që e lëvrojnë gjuhën e tyre “ gjer mu në gjit, gjer mu në fund” me të gjitha nuancat e veçantitë e saja. Kjo i bën nder gjuhës dhe letërsisë, të tjerat do zgjidhen rrugës.
E në vazhdë të kësaj atmosfere lexova një kritikë të bukur nga Alisa Velaj, mbi një nga poezitë e Lasgushit, që e dua më së shumti “ Vdekja e Nositit”, kjo më ngacmoi të shkruaj ca rreshta:
Me zjarr ju flas…, me zjarr.
Në gjirin tim kam hapur varr…
Që t’i jap shpresë-edhe t’j-a marr…
Ay e tund, ay e shkund,
ay e hap sa me të mund,
gjer mu në gjit, gjer mu në fund.
E shpirtin dyke m’a përcjellë,
më thotë-ah! Shif sesa ‘sht i fellë
ky gjir’ i em që të pat pjellë…
Gjithmonë më kanë mahnitur këto vargje, ku një është në hapje të poezisë, tjetri në përmbyllje:
në gjirin tim kam hapur varr…
…..
shif sa ‘sht i fellë
ky gjir’i em që të pat pjellë…
Të dy mbartin thellësinë dhe misterin e dy botëve, që të thithin me zjarr nëpër tallaze.
Njeriu dhe natyra, të dy të pazbuluar deri në fund, në luftë për të pranuar dhe vrarë njëri- tjetrin, lindin jetë, duke mbartur vdekjen e njëri- tjetrit…dhe gjoksi i tyre kthehet në varr të thellë, që lind jetën dhe e mbyt atë.
Pasi e hap gjer mu në gjit, gjer mu në fund, i tregon njeriut thellësinë e misterit të tij, që do ta mundoj dhe do ta mëkoj (si mallkimi që mbart prej Edenit, “do e punosh tokën deri në rraskapitje për të nxjerrë ushqimin tënd”) me dashuri e dhimbje.
Edhe njeriu e hap varrin e gjoksit dhe njejtë si natyra jep dhe merr shpresë, duke ushqyer edhe zogjtë e qiellit…
Këtu lidhet cikli i jetës, tokë, ujë, qiell, duke fluturuar në shtigjet filozofike të kohës dhe lirisë. Dhe na kthen binomin e përjetshëm jetë- vdekje.
Dh’i nginj ah! zogjtë- e vdes me gas!
Liria janë zogjtë e poetit, ajo që nuk e dorëzoi kurrë, atë që ushqeu me mishin e gjoksit të tij, duke e shpënë veten me gas në varr. Ai jetoi pa frikë kohën e tij jetësore ( me gjithë dhimbjet dhe dashuritë deri në llaftari) gjer mu në fund. Pra, Nositi është edhe koha, që ai i hap gjoksin dhe e lë ta hajë pak nga pak deri në vdekje.
Koha dhe liria, për të cilat zhvillohet lufta, qysh prej nisi mëkati i parë… Këto varre misteri, thellësitë dhe liria kthehen në një trini të shenjtë, në zinxhirë vazhdimësie pasioni, dashurie, lirie, përjetësie.
Njeriu, natyra dhe e vërteta.
Ky gjiri im që të pat pjellë, na tregon ëmbëlsisht se janë djepi dhe varri i njëri- tjetrit…
Nga balta vimë në baltë shkojmë…
Jeta, çasti i Nositit që fluturon i lirë, koha derisa Nositi nginjet me vitet e jetës sonë tokësore.
P.s. Nuk është analizë, thjesht ndjesi. Poetët shpesh shkruajnë thjesht ne i koklavisim. Nuk e kam pare si sakrifice këtë poezi apo sic e japin shume analiza tradicionale. Është cikli i thjeshtë i jetës, natyra na lind, ajo na merr.. dhe ne ushqejmë vdekjen me kohën tonë… kohë që duhet ta jetojmë të lirë si zogjtë…dhe le të na vrasi
