Simon Ulndreu përgatiti për neutrale.al
Sot ka të paktën dhjetë botime në gjermanisht në Izrael, duke përfshirë një gazetë mujore, nëntë revista, si dhe gazeta te tjera dhe buletine vjetorë. Përveç kësaj, disa faqe interneti dhe tre programe televizive janë aktive në gjuhën amtare të komunitetit hebre “Jeckes”.
Dikush mund të mendojë se pas vitit 1945 hebrenjtë në Izrael nuk donin të kishin shumë lidhje me gjuhën gjermane dhe nuk duan ende sot. Por faktet tregojnë se nuk është pikërisht kështu. Hebrenj të shumtë izraelitë me rrënjë gjermane ose evropiane-qendrore dhe pasardhësit e tyre, të njohur si “Jeckes” janë shumë të interesuar për atdheun e tyre të dikurshëm dhe për gjuhën e mëparshme amtare, pavarësisht se disa prej tyre kanë vuajtur periudhën e nazizmit. Interesimi shprehet për faktin se disa prej tyre themeluan media në gjuhën gjermane në Tokën e Shenjtë. E përveç ketyre, është akoma aktiv edhe emisioni javor i radios në kanalin shtetëror “Kan Reka”, të drejtuar nga Abraham Sachs.
Botimet e para u shfaqën edhe para se Izraeli të themelohej zyrtarisht. Në fillim të shekullit të 20-të, mijëra hebrenj nga Gjermania erdhën në Lindjen e Mesme dhe themeluan vendbanime dhe komunitetet e tyre si HaSorea, Dalia dhe qyteti Naharia. Ata pothuajse të gjithë nuk dinin hebraisht. Në vitin 1932 u lançua në Tel Aviv “MB – Newsletter” i Shoqatës së Izraelitëve me origjinë nga Evropa Qendrore (Irgun Olei Merkas Europa) dhe botohet pa ndërprerje edhe sot e kësaj dite. Periudha e gjatë e botimit prej 90 vitesh është një mrekulli e vogël.
Sigurisht që me kalimin e kohës ajo ka pasur disa ndryshime. Përqindja e artikujve në hebraisht është rritur vazhdimisht dhe titulli tani është “MB – Yakinton”. Shtesa “Yakinton” është një lojë fjalësh nga “Jecke” dhe mbaresa hebraike për gazetat “iton”. Michael Dak është aktualisht kryeredaktor. Ai krijon pesë deri në gjashtë numra të revistës në vit dhe lexohet nga deri në 10,000 njerëz në Izrael dhe jashtë tij.
Në vitin 1936 Siegfried Blumenthal, një botues hebre, i cili kishte emigruar nga Berlini, themeloi gazetën e përditshme në gjuhën gjermane “Blumenthals Latest News” në Tel Aviv. Qarkullimi i gazetës tejkaloi atë të shumicës së gazetave të tjera në Izrael deri në vitet 1950, dhe kolumnistët përfshinin shkrimtarë të famshëm si Max Brod dhe Arnold Cweig. Gazeta më vonë u quajt “Israel News”.
Kryeredaktore e saj ishte gazetarja dhe shkrimtarja e njohur Alice Schwarz Gardos nga viti 1975 deri në vdekjen e saj në 2007. Në fund, ajo kishte vetëm dy punonjës për ta mbështetur në ekipin editorial të Tel Avivit. Për punën e saj pothuajse mbinjerëzore si redaktore gazete dhe autore librash, ajo u nderua me Kryqin Federal Gjerman të Meritave. Ajo ishte një bashkëthemeluese e International Media Aid (IMH), rrjeti i mediave në gjuhën gjermane jashtë vendit dhe konsiderohej prej kohësh kryeredaktorja më i vjetër në botë. E lindur në Vjenë më 31 gusht 1916 dhe e rritur në Pressburg, ajo arriti të arratisej në Palestinë me prindërit e saj në vitin 1939 pas një arratisjeje aventureske. Pas luftës, padyshim ishte “motori” i gazetës ditore. Kur ajo vdiq, forca vendimtare e gazetës filloi rënien. Në vitin 2010 frekuenca e botimit të “Israel News” u ndryshua nga ditore në javore dhe në vitin 2011 gazeta u mbyll përfundimisht. Fatmirësisht, disa muaj më vonë, ish-lexuesit, nën udhëheqjen e Dean Grunwald, filluan portalin e gjerë të internetit www.israel-nachrichten.org në Jerusalem si një medium elektronik përcjellës. Por në periudhën e Coronës, redaksia e internetit pati pengesa. Portali nuk është përditësuar që nga viti 2021.
Një gazetë tjetër me traditë shumë të gjatë, e cila ashtu si “Israel News” është “The Voice”. Botuesi i kësaj gazete mujore, e cila u botua nga viti 1945 deri në vitin 2022, ishte Shoqata Botërore e Hebrenjve Bukovinianë në Tel Aviv. Ajo shkroi për rreth 1000 lexues në Izrael, si dhe për disa abonentë në Evropë, SHBA, Amerikën e Jugut dhe Australi. Këta ishin kryesisht hebrenj që ishin larguar nga vendi i tyre, ish Bukovina, e cila sot i përket Ukrainës dhe pjesërisht Rumanisë. Revista mujore nuk mund të blihej në kioskë, por ajo dërgohej direkt tek lexuesit në formë të shtypur ose elektronike. Meqenëse hebrenjtë gjermanishtfolës me lidhje me Bukovinën në Izrael u shuan gradualisht, botimi dukej se po shkonte drejt fundit. Megjithatë, kryeredaktori i saj Bärbel Rabi sheh një potencial për mediat në gjermanisht me target grupe të tjera dhe më të reja, sepse “gjermanishtja është shumë në modë për momentin”.
Përveç këtyre, vijojnë botime të krishtera nga Jerusalemi dhe “Almanaku hebre” si Revista moderne e dizajnuar “Izrael Heute” nga Jerusalemi. Ajo pa dritën e botimit në vitin 1978. Që atëherë, ajo del çdo dy muaj dhe jep informacione mbi politikën, biznesin dhe kulturën, kryesisht nga një këndvështrim kristian-hebre. Kryeredaktor është Aviel Schneider. Nga kryeqyteti vjen edhe revista tremujore me 80 faqe “Jerusalem Gemeindebrief-Stiftungsjournal”. Pas saj janë Instituti Ungjillor Gjerman për Studimet Klasike të Tokës së Shenjtë dhe Kisha Ungjillore e Gjuhës Gjermane. Komuniteti zotëron Kishën e famshme të Shëlbuesit në mes të qytetit të vjetër të Jeruzalemit. Ndryshe, skena mediatike gjermanishtfolëse në Izrael përbëhet nga buletinet si “Rundbrief” nga Dormition Benedictine Abbey, por edhe nga revista shkencore dhe libra vjetorë si “Jüdischen Almanach” nga Instituti i famshëm rabinian “Leo Baeck” në Jerusalem. Instituti u themelua në vitin 1955 nga disa hebrenj të shquar gjermanë dhe ka tre degë. Ai merret me kërkimin, dokumentimin dhe promovimin e kulturës hebreje gjermanishtfolëse në Evropën Qendrore. Sot, instituti është një nga institucionet më të mëdha të pavarura kërkimore hebraike në botë.
Burimi*
