I lindur në Apeiranthos, një fshat i vogël malor i Naxosit, Nikos Protonotarios u ndesh ballë për ballë me “misterin” që po “ia hante” vendin që në moshë shumë të vogël.
Të rinjtë, në shumë raste edhe fëmijë të vegjël, humbën jetën papritur, të tradhtuar nga zemra.
Për shumë vite komuniteti shkencor thjesht e vëzhgoi fenomenin, në pamundësi për të dhënë një shpjegim ose duke ia atribuar shkaqet e tij faktorëve të tjerë, duke injoruar arsyet reale të fenomenit.
Kur Protonotarius u kthye në ishullin e tij si mjek, ai tani vendosi të mos mbetej një vëzhgues i thjeshtë, por të bënte diçka për të ndihmuar në deshifrimin e këtij armiku tinëzar që po vriste bashkëqytetarët e tij.
Gjatë asaj kohe, rreth mesit të viteve 80, ai pa dy 20 dhe 25 vjeçarë të vdisnin nga insuficienca kardiake, ndërsa menaxhonte edhe një familje që kishte humbur tre nga shtatë fëmijët e saj. Një tjetër shkencëtar i ri që sapo merrej me punët e tij bujqësore mund të mos ishte përfshirë, por ai së bashku me gruan e tij Antigoni – Eleni (Andalena) Tsatsopoulou iu përkushtua kësaj kauze. Së bashku me pjesën tjetër të punës së tij, Protonotarios fillon kërkimin shkencor. Dhe ai e bën atë ekskluzivisht me mjetet e tij. Pa mjete moderne, pa laboratorë me njerëz, pa subvencione të majme. Ajo nuk ka mbështetjen e kompanive të mëdha, as nuk ka një njësi standarde kërkimore.
Ai punon në qendrën mjekësore që kishte themeluar me gruan dhe vëllain e tij binjak dhe këtë e bën në fshatin e izoluar të një ishulli të largët. Nëse merr parasysh vështirësitë dhe pengesat, kupton se për çfarë suksesi po flasim… Pas studimeve dhe kërkimeve intensive dhe të palodhura, në vitin 1986 ai botoi në revistën shkencore ndërkombëtare të kardiologjisë British Heart Journal punën e tij, e cila bëri bujë te kolegët e tij dhe sot vlera e saj historike njihet botërisht. Aty përmendet Spitali i Naxosit, si sëmundja merr emrin e vendit ku është shfaqur për vite me radhë pa e ditur askush se ku ishte shkaku. Protonotari është ai që zbulon “vrasësin”. Është një gjen që transmetohet si recesiv, pra çon në sëmundje nëse kalon nga të dy prindërit tek fëmija, siç ndodh me Aneminë Mesdhetare.
Nëse kjo ndodh, atëherë ka një hipertrofi kongjenitale të anës së djathtë të zemrës, e cila predispozon për shfaqjen e aritmive fatale. Kjo dëshmon se bashkëqytetarët e tyre kanë lindur duke vepruar si ‘mikpritës’ për ‘vrasësit’ e tyre. Identifikimi përfundimtar i saj është bërë në vitin 2000, ndërsa emri shkencor është Miokardia Aritmogjene, megjithëse shumica këmbëngulin në termin “Sëmundja e Naxosit”, pasi aty problemi u shfaq shumë më intensiv.
Me punën e Protonotarius-it u identifikua geni fajtor (plakoglobina) dhe njëkohësisht, për herë të parë në historinë e kardiologjisë klinike, gjenetika u aplikua në trajtimin e një kardiomiopatie, duke hapur shtigje të reja dhe më të gjera në mënyrën se si i qasemi sot problemeve kardiake.
Falë punës së tij është bërë e mundur krijimi i një testi diagnostik për të identifikuar gjenin patogjen dhe, si me aneminë mesdhetare, shmangen martesat mes bartësve për të mos kaluar gjenet dhe për të krijuar “koktejin” vdekjeprurës shpërthyes, me shpresën se do të eliminohet gradualisht, ndërsa sot po zhvillohen vazhdimisht dhe medikamente të reja me të cilat transportuesit mund të jetojnë një jetë më normale, duke reduktuar në masë të madhe shanset për vdekje të papritur. Sot në Naxos, por edhe në ishujt e tjerë të afërt të Egjeut, sëmundja vazhdon të ekzistojë. Por pa “korrë” tradhtisht, si në të kaluarën. Shifrat janë absolutisht tregues, ndërkohë që nuk është i rrallë imazhi i të moshuarve apo edhe super të moshuarve që jetojnë me të…
Diçka që do të kishte qenë e paimagjinueshme në të kaluarën pasi zemrat e tyre me siguri do t’i kishin tradhtuar shumë përpara se të arrinin moshën e vjetër. Sigurisht që ata e dinë se ia kanë borxh një mashkulli. Ndaj Nikos Protonotarios, i cili vdiq nga kanceri në moshën 59-vjeçare, dhe jetoi me qëllimin e vetëm për të nderuar çdo fjalë të Betimit të Hipokratit…
Nga destora.com
Përktheu neutrale.al
