PRAGË/VARSHAVË, 24 nëntor (Reuters) – Industria e armëve në Evropën Lindore po prodhon armë, predha artilerie dhe furnizime të tjera ushtarake me një ritëm që nuk është parë që nga Lufta e Ftohtë, ndërsa qeveritë në rajon udhëheqin përpjekjet për të ndihmuar Ukrainën në luftën e saj kundër Rusisë.
Aleatët e kanë furnizuar Kievin me armë dhe pajisje ushtarake që kur Rusia pushtoi fqinjin e saj më 24 shkurt, duke shteruar inventarët e tyre gjatë rrugës.
Shtetet e Bashkuara dhe Britania dhanë ndihmën më të drejtpërdrejtë ushtarake për Ukrainën midis 24 janarit dhe 3 tetorit, tregon një gjurmues i Institutit të Kielit për Ekonominë Botërore, me Poloninë në vendin e tretë dhe Republikën Çeke në vendin e nëntë.
Ende të kujdesshëm ndaj Rusisë, zotërisë së tyre të epokës sovjetike, disa vende të ish Traktatit të Varshavës e shohin ndihmën ndaj Ukrainës si një çështje të sigurisë rajonale.
Por gati një duzinë zyrtarë dhe analistë të qeverisë dhe kompanive që folën për Reuters thanë se konflikti paraqiste gjithashtu mundësi të reja për industrinë e armëve të rajonit.
“Duke marrë parasysh realitetet e luftës së vazhdueshme në Ukrainë dhe qëndrimin e dukshëm të shumë vendeve që synojnë rritjen e shpenzimeve në fushën e buxheteve të mbrojtjes, ekziston një shans real për të hyrë në tregje të reja dhe për të rritur të ardhurat nga eksporti në vitet e ardhshme”, tha. Sebastian Chwalek, CEO i PGZ të Polonisë.
PGZ në pronësi të shtetit kontrollon më shumë se 50 kompani që prodhojnë armë dhe municione – nga transportuesit e blinduar te sistemet ajrore pa pilot – dhe mban aksione në dhjetëra të tjera.
Ajo tani planifikon të investojë deri në 8 miliardë zloty (1.8 miliardë dollarë) gjatë dekadës së ardhshme, më shumë se dyfishi i objektivit të saj të paraluftës, tha Chwalek për Reuters. Kjo përfshin objekte të reja të vendosura më larg nga kufiri me aleatin e Rusisë Bjellorusia për arsye sigurie, tha ai.
Edhe prodhues të tjerë po rrisin kapacitetin e prodhimit dhe po bëjnë gara për të punësuar punëtorë, kompani dhe zyrtarë qeveritarë nga Polonia, Sllovakia dhe Republika Çeke.
Menjëherë pas sulmit të Rusisë, disa ushtri dhe prodhues të Evropës Lindore filluan të zbrazin magazinat e tyre nga armët dhe municionet e kohës sovjetike që ukrainasit i njihnin, ndërsa Kievi priste pajisje të standardeve të NATO-s nga Perëndimi.
Ndërsa ato rezerva janë pakësuar, prodhuesit e armëve kanë rritur prodhimin e pajisjeve të vjetra dhe moderne për të mbajtur furnizimet të rrjedhin. Rrjedha e armëve e ka ndihmuar Ukrainën të zmbrapsë forcat ruse dhe të rimarrë pjesë të territorit.
Chwalek tha se PGZ tani do të prodhojë 1000 sisteme portative të mbrojtjes ajrore Piorun manpad në 2023 – jo të gjitha për Ukrainën – krahasuar me 600 në 2022 dhe 300 deri në 350 në vitet e mëparshme.
Kompania, për të cilën ai tha se ka dorëzuar gjithashtu sisteme artilerie dhe mortajash, obus, jelek antiplumb, armë të vogla dhe municione në Ukrainë, ka të ngjarë të kapërcejë një objektiv të të ardhurave të paraluftës 2022 prej 6.74 miliardë zloti.
Kompanitë dhe zyrtarët që folën për Reuters nuk pranuan të japin detaje specifike të furnizimeve ushtarake në Ukrainë dhe disa nuk donin të identifikoheshin, duke përmendur ndjeshmërinë e sigurisë dhe komerciale.
INDUSTRIA HISTORIKE
Industria e armëve në Evropën Lindore daton në shekullin e 19-të, kur çeki Emil Skoda filloi të prodhonte armë për Perandorinë Austro-Hungareze.
Nën komunizëm, fabrikat e mëdha në Çekosllovaki, prodhuesi i dytë më i madh i armëve i Traktatit të Varshavës, Polonia dhe gjetkë në rajon mbajtën njerëzit të punësuar, duke prodhuar armë për konfliktet e Luftës së Ftohtë që Moska nxiti në mbarë botën.
Republika Çeke ishte një nga qendrat e fuqisë së eksportuesve të armëve dhe ne kemi personelin, bazën materiale dhe linjat e prodhimit të nevojshme për të rritur kapacitetin”, tha për Reuters ambasadori i saj në NATO, Jakub Landovsky.
“Ky është një shans i shkëlqyeshëm për çekët që të rrisin atë që na nevojitet, pasi u dhanë ukrainasve rezervat e vjetra të epokës sovjetike. Kjo mund t’u tregojë vendeve të tjera se ne mund të jemi një partner i besueshëm në industrinë e armëve.”
Rënia e Bashkimit Sovjetik në vitin 1991 dhe zgjerimi i NATO-s në rajon i shtynë kompanitë të modernizohen, por “ato ende mund të prodhojnë shpejt gjëra të tilla si municione që i përshtaten sistemeve sovjetike”, tha Siemon Wezeman, një studiues në Institutin Ndërkombëtar të Kërkimit të Paqes në Stokholm.
Dërgesat në Ukrainë kanë përfshirë raunde artilerie të kalibrave “lindore”, të tilla si fishekë 152 mm obus dhe raketa 122 mm që nuk janë prodhuar nga kompanitë perëndimore, thanë zyrtarët dhe kompanitë.
Ata thanë se Ukraina kishte blerë armë dhe pajisje nëpërmjet donacioneve nga qeveritë dhe kontratave të drejtpërdrejta tregtare midis Kievit dhe prodhuesve.
JO VETËM BIZNES
“Vendet e Evropës Lindore mbështesin në mënyrë thelbësore Ukrainën,” tha Christoph Trebesch, një profesor në Institutin Kiel. “Në të njëjtën kohë është një mundësi për ta që të ndërtojnë industrinë e tyre të prodhimit ushtarak.”
Ukraina ka marrë gati 50 miliardë korona (2.1 miliardë dollarë) armë dhe pajisje nga kompanitë çeke, rreth 95% e të cilave ishin dërgesa komerciale, tha për Reuters zëvendësministri çek i Mbrojtjes Tomas Kopecny. Eksportet çeke të armëve këtë vit do të jenë më të lartat që nga viti 1989, tha ai, me shumë kompani në sektor që shtojnë vende pune dhe kapacitet.
Për industrinë çeke të mbrojtjes, konflikti në Ukrainë dhe ndihma që ofron është qartësisht një nxitje që nuk e kemi parë në 30 vitet e fundit”, tha Kopecny.
David Hac, shefi ekzekutiv i STV Group çek, i përshkroi Reuters planet për të shtuar linja të reja prodhimi për municione të kalibrit të vogël dhe tha se po konsideron zgjerimin e aftësisë së tij të kalibrit të madh. Në një treg të ngushtë pune, kompania po përpiqet të tërheqë punëtorë nga një industri e ngadalësuar e makinave, tha ai.
Shitjet e mbrojtjes ndihmuan Grupin Çekosllovak, i cili zotëron kompani duke përfshirë Excalibur Army, Tatra Trucks dhe Tatra Defence, gati dyfishin e të ardhurave të tij në gjysmën e parë nga një vit më parë, në 13.8 miliardë korona.
Kompania po rrit prodhimin e raketave 155 mm të NATO-s dhe 152 mm të kalibrit lindor dhe po rinovon automjetet luftarake të këmbësorisë dhe tanket T-72 të epokës sovjetike, tha zëdhënësi Andrej Cirtek për Reuters.
Ai tha se furnizimi i Ukrainës ishte më shumë se një biznes i mirë.
“Pasi filloi agresioni rus, dërgesat tona për ushtrinë ukrainase u shumëfishuan”, tha Cirtek.
“Shumica e popullsisë çeke ende i kujton kohët e një pushtimi rus të vendit tonë para vitit 1990 dhe ne nuk duam të kemi trupa ruse më afër kufijve tanë.”
