Sikur sot…
“Në vendin tonë mbretëron konfuzioni i pesë anarkive”.
E para: Anarkia fetare: Katër fe të ndryshme, që nuk kanë zënë rrënjë në zemrën e një populli pagan.
E dyta: Anarkia sociale: Këtu s’ka as klasë bejlerësh, as klasë bujqësh, as
klasë borgjeze. Këtu bujku është më bej se beu dhe beu më bujk se bujku.
Kemi një shembull të bukur për partinë popullore, e cila sot mbahet në fuqi prej bejlerëve nga oxhakët më të vjetër, kurse anëtarët e saj lëndohen se kanë shpëtuar prej bejlerëve.
E treta: Anarkia morale: Këtu qeni nuk e njeh të zonë, këtu karakteret
dobësohen, qullosen dhe ndërrojnë formë e ngjyrë nga dita në ditë si në
kaleidoskop.
Këtu ambicjet jane pa fre e pa kufi, këtu i padituri i di të gjitha dhe i pazoti është i zoti për të gjitha.
E katërta: Anarkia patriotike: Këtu brenda një dite si për magji tradhëtori bëhet patriot dhe patrioti tradhëtor. Këtu shohim përpara syve tanë të kapërdisen si patriot të mëdhenj ata që kane luftuar për harfet dhe për flamurin e babës, që kanë djegur Shqipërinë e Mesme ose që jane puthur me andartët e i kanë ndihmuar të shenjtërojnë anë e mbanë Toskerinë. Këtu, si më
thoshte një mik, ështe më mirë që njeriu të jetë tradhëtar e të shikojë
interesat e tij sepse kështu do të jetë i sigurtë që të nesërmen do të
proklamohet patriot i madh.
E pesta: Anarkia e idealeve: Këtu idealet e shtrembëra, të errëta e të
mumifikuara të Fanarit të Buharës perfyten e perleshen për jetë a vdekje me idealet e gjalla, më elegante e më të ndritshme të Perëndimit. Na mungojnë
vetëm idealet e antropofagëve.
Po për të zënë vendin e tyre kemi
kolltukofageë, krimba të verdhë me kokë të zezë, që rriten në plaget e
infektuara të Shqipërisë në lëngim, këpusha që mund t’i copëtosh, por jo t’i çqitësh nga trupi që kafshojnë dhe thëthijnë.
Herodi tregon se në betejën
navale të Salaminës, një athinas kapi një anije persiane me dorën e djathtë e s’e leshonte, gjersa ja prenë e atëherë e kapi me dorën e mëngjër, ja prenë dhe këtë, atëherë e kapi me dhëmbë e s’e lëshoi gjersa i prenë kokën.
Sikur të ngjallej Herodi, përsëri do të shikonte që kolltukofagët tanë janë
më të fortë se ky trim legjendar i vjetërsisë antike.
Që t’i çqitësh këta tanët nga kolltuku duhet t’i presësh jo vetëm duart e kokën, por edhe këmbët dhe trupin.
