Më 22 maj 1984, në burgun famëkeq të Qafë Barit, ndodhi një nga ngjarjet më të rëndësishme të rezistencës kundër diktaturës komuniste në Shqipëri. Ishte një ditë kur nderi, dinjiteti dhe dashuria për lirinë shpërthyen në revoltë kundër një sistemi që kishte ngritur frikën dhe shtypjen si themel të pushtetit.
Në atë burg, ku u mbyllën qindra qytetarë të pafajshëm për shkak të bindjeve të tyre politike, të fjalës së lirë apo thjesht të mosnënshtrimit, shpërtheu zemërimi i një brezi të tërë të përndjekurish, të cilët vendosën t’i thonë “jo” nënshtrimit. Ata e dinin se përballja me regjimin kishte një çmim të lartë – por nuk pati asnjë mëdyshje. Liria, edhe kur duket e pamundur, është më e fortë se frika.
Në këtë revoltë, dy emra qëndrojnë të gdhendur në ndërgjegjen tonë kombëtare:
Sokol Sokoli dhe Tom Ndoja, dy martirë të lirisë, që u vranë barbarisht nga forcat e regjimit. Ata nuk jetojnë më në këtë botë, por janë të gjallë në kujtesën tonë si simbole të qëndresës dhe flijimit për një ideal më të madh se vetja.
Lavdi përjetësisht!
Por përkujtimi nuk mjafton me ceremoni. Historia nuk ka kuptim nëse nuk mësojmë prej saj.
E kaluara nuk mund të varroset pa drejtësi.
Sot, 41 vjet pas kësaj revolte, shoqëria shqiptare ka ende përpara një detyrë të pambyllur:
•Të dënojë qartë dhe pa ekuivok krimet e komunizmit.
•Të hapë plotësisht dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit.
•Të ndihmojë viktimat të zbulojnë të vërtetat dhe të marrin njohjen që u takon.
Ky nuk është një proces politik, është një proces morali dhe drejtësie historike. Pa këtë ballafaqim, demokracia jonë është e cunguar, dhe e ardhmja jonë e pasigurt.
Revolta e Qafë Barit është dëshmi se njeriu, edhe kur është në pranga, është i lirë për aq kohë sa nuk dorëzohet shpirtërisht. Le të jetë kjo revoltë kujtesë e përhershme dhe thirrje për ndërgjegje:
Të mos harrojmë, që të mos përsëritet!
Nderim dhe respekt të përjetshëm për të gjithë të përndjekurit politikë, për ata që vuajtën, që u vranë, dhe për ata që edhe sot mbeten zëri i ndërgjegjes kombëtare!
