Nga Prof. Dr. Alket Koroshi
Çdo vit, në javët para Pashkëve, shumë të krishterë në të gjithë botën marrin pjesë në Kreshmën… Një nga zakonet më të përhapura është që ata qe ndjekin sherbimet fetare abstenojnë nga mishi të Premteve. Sidoqoftë, peshku është nje alternative e pranueshme .
Kjo sepse peshku është konsideruar disi i ndryshëm nga llojet e tjera të mishit – por për të kuptuar pse është kjo, ne duhet të kerkojme në historinë e agjërimit .
Ne mund te pasurojme dijen tone duke mësuar se çfarë është Kreshma, si dhe ditët që lidhen me te.
Pse agjërojnë të krishterët?
Agjërimi ka qenë një pjesë e kremtimeve fetare që nga para krishterimit. Në fakt, Kisha ndaloi mishin çdo të Premte gjatë gjithë vitit deri në vitin 1966. Jezusi flijoi mishin e tij të Premten e Madhe, dhe me kete arsyetim , mishi u shmang të Premteve në përkujtim te kesaj. Sot, ditët pa mish janë të kufizuara në shtatë të Premtet e Kreshmës dhe të Mërkurën e Hirit (dita e parë e Kreshmës). Kreshma siç e dimë sot filloi në vitin 325 me Këshillin e Nicea dhe agjërimi u përfshi që nga fillimi.
Ka qenë një përjashtim për peshqit që nga fillimi. Gjitarët dhe pulat ishin historikisht shumë më të shtrenjta, për një njeri te zakonshem , ndërsa peshku ishte një proteinë relativisht e lirë dhe e bollshme. Kjo u pershtat edhe në gjuhë. Fjala mish në latinisht (historikisht gjuha e krishterimit) është caro, dhe caro nuk përfshin peshq. Në Irlandë, thënia dikur e zakonshme “as peshk, as mish, as shpend dmth as kjo as ajo” fliste për tre kategoritë e kafshëve me peshqit të veçantë nga llojet e tjera të mishit.
Biologjia është shumë më e kuptueshme sot sesa ishte edhe disa dekada më parë, e lëre më shekuj më parë kur këto rregulla agjërimi u kodifikuan.
Sot mund te jete me e drejte te kerkoni një përgjigje ndaj pyetjes: a konsiderohet peshku mish?
Çfarë është peshku?
Kur bëhet fjalë për të folur për peshkun si diçka që ju hani, fjala perdoret si “mishi i peshqve që përdoret si ushqim”.
Fjala peshk mbulon një pjesë të madhe të kafshëve ujore. Në llojet më themelore, shumica e peshqve kanë vertebra , verza, luspa dhe pendë. Peshkaqenët, peshku sharre dhe patinat i përkasin një kategorie peshqish të njohur si “elasmobranch” , të cilët kanë një trup të ashpër kërc dhe jo vertebra . Në të vërtetë ka, në një kuptim të drejtpërdrejtë, shumë peshq (dhe shumë lloje peshqish) në det – si dhe në oqeane, lumenj, liqene dhe pellgje.
Po mishi cfarë është?
Mishi përcaktohet si “mishi i kafshëve siç përdoret për ushqim”. Ne anglisht fjala “meat” vjen nga fjala anglisht e vjetër “mete”. ne mund të veme re diçka qe i shkon edhe peshkut në lidhje me përkufizimin e mishit : ne i referohemi mishit të “kafshëve” që përdoren për ushqim, të cilat me sa duket mund të merren per çdo kafshë që njerëzit hanë – lopë, derra, pula por edhe peshk.
Para se të gjesh një përgjigje duke krahasuar përkufizimet fjalë për fjalë të mishit dhe peshkut, sidoqoftë, duhet të marrësh parasysh edhe kuptimin origjinal të mishit. Fjala mish i referohej fillimisht në anglishten e vjetër ushqimit në përgjithësi, psh hame buke ose “pjesa e ngrënshme e çdo gjëje, si psh një frut ose arrë”. Në thelb çdo gjë që ishte ushqim i fortë në krahasim me diçka që duhet të pihet mund të vihet në kategorinë e mishit – përfshirë peshqit.
Kuptimet e vjetra ndryshojne me progresin e nje gjuhe ne kohe . Një shembull i sensit origjinal të mishit që mbijeton në anglisht është fjala sweetmeat, që do të thotë një “ëmbëlsirë delikate , e përgatitur me sheqer, mjaltë ose të ngjashme dicka si keku , pasta etj.,
Nga një këndvështrim i kuzhinës, ju mund të keni vërejtur një ndryshim midis restoranteve që specifikojnë mish kundrejt peshkut në menu dhe atyre që nuk e bëjnë këtë. Disa restorante mbajnë anën e mishit në listën e gjellëve specifike për kafshët në tokë, ndërsa të tjerët shenojne peshqit dhe pjesën tjetër të kafshëve së bashku.
Po cmund te thuhet per proteinat?
Restorantet, mediat qe diskutojne ushqime te ndryshme dhe njerëzit që duan të kerkojne thellë në biseda për ushqimin e tyre gjithnjë e më shumë po perdorin fjalën proteinë më shumë sesa të specifikojnë midis mishit, peshkut dhe alternativave të mishit me bazë bimore.
Proteina thjesht do të thotë «lendet bimore ose shtazore të pasura me molekula të tilla, të konsideruara si një burim ushqimi që furnizon organizmin me aminoacidet thelbësore ». Në një farë mënyre, kjo është e ngjashme me kuptimin e vjetër të mishit në atë që nuk i referohet vetëm kafshëve që hamë ose bimëve që hamë, por ushqimit në përgjithësi.
Mishi është një burim kryesor i proteinave për shumë njerëz, por ka, sigurisht, ushqime bimore të pasura me proteina, duke përfshirë arra, fara soje (dhe tofu) dhe thjerrëzat. Proteinat ofrojnë energji afatgjatë, duke i bërë ato një pjesë thelbësore të dietave tona. Makroelementë të tjerë, të tilla si yndyrnat dhe karbohidratet, sigurojnë gjithashtu energji.
Ne nuk mund ti identifikojme peshqit me mishin por ne fund te fundit peshku qe kemi ne frigorifer eshte njelloj me mishin persa perket proteinave dhe te dyja kane vlera ushqimore te rendesishme .
Perfundimi i kesaj bisede do te ishte: nese duhet te agjerojme te premteve te Kreshmes , duhet te evitojme edhe peshkun …
