Përgatiti Besnik Ismailati
“Për një shëndet sa më të mirë”
Veganët nuk hanë mjaltë për arsye të ndryshme, të cilat kanë të bëjnë me çështjen etike dhe dëshirën për të mos dëmtuar apo shfrytëzuar në asnjë mënyrë insektet që e prodhojnë atë.
Kur flasim për mjaltin vegan, i referohemi një preparati të ngjashëm me mjaltin në pamje, shije dhe konsistencë, por që merret nëpërmjet përpunimit të sheqerit dhe përbërësve të tjerë me origjinë bimore. Veganët nuk hanë mjaltë sepse ai është një ushqim me origjinë shtazore, ashtu sikurse edhe qumështi dhe vezët.
Zgjedhja vegane e regjimit ushqimor është e lidhur ngushtë me arsye etike që ka të bëjë me dëshirën për të shmangur jo vetëm vdekjen, por edhe shfrytëzimin e kafshëve në çdo kontekst. Sipas këtij rasti, veganët nuk mund të hanë mjaltë sepse ai është produkt i shfrytëzimit të bletëve si një ushqim rezervë për muajt e dimrit. Në fakt, bletët ushqehen me nektarin e luleve, por kur ai mungon, atëhere ato përdorin mjaltin që kanë prodhuar.
Çfarë është mjalti dhe si e prodhojnë bletët?
Mjalti është një ushqim me shumë sheqer në formën e fruktozës, i prodhuar nga bletët duke përdorur nektarin e marrë nga lulet në muajt e ngrohtë të vitit. Pasi të prodhohet, mjalti ruhet brenda kosheres dhe shërben si furnizim ushqimor i bletëve për periudhën e dimrit.
Si ushqim, mjalti mund të shihet si një burim i sheqernave të thjeshta dhe për këtë arsye ai është një ushqim shumë energjik dhe ëmbëlsues. Në ndryshim nga shumë produkte të tjera ushqimore ai është i vetmi produkt që nuk kërkon asnjë transformim për t’u konsumuar nga ana e njeriut.
Në përcaktimin ligjor me mjaltë duhet të nënkuptojmë produktin ushqimor që bletët shtëpiake e prodhojnë nga nektari i luleve ose nga sekrecionet që vijnë nga pjesët e gjalla të bimëve ose që gjenden në to, të cilat i mbledhin, i transformojnë, i bashkojnë me substancat e veta specifike dhe i ruajnë në hojet e koshereve”.
Konsumimi i tij nga njeriu ka rrënjë shumë të lashta, por ishin grekët dhe romakët që e shenjtëruan atë si një përbërës “të gjithanshëm” në kuzhinë, jo vetëm si një ëmbëlsues, por edhe një ruajtës i shkëlqyer i ushqimit dhe një përbërës për përgatitjen e shumë ëmbëlsirave, etj.
Prodhimi i mjaltit është rezultat i një pune të gjatë dhe komplekse, e cila fillon kur bletët nxjerrin nektar nga lulet. Nektari është një lëng me sheqer, të cilin bletët kur e grumbullojnë e ruajnë në një organ të caktuar. Këtu, nektari “tretet” pjesërisht nga enzimat, të cilat transformojnë pH dhe përbërjen kimike të tij.
Më pas bletët kthehen në koshere, ku nektari rikthehet dhe gëlltitet nga bletët e tjera “shtëpiake”, të cilat vazhdojnë procesin e tretjes derisa nektari, i cili ende nuk është bërë mjaltë, depozitohet në një hoje mjalti. Në këtë kohë, nektari është ende shumë i lëngshëm dhe viskoz, prandaj duhet të qëndrojë në qetësi për të marrë konsistencën e duhur. Falë temperaturës së kosheres, por mbi të gjitha falë punës së bletëve, të cilat me krahët e tyre kontribuojnë në ruajtjen e ajrosjes së duhur, bëhet procesi i avullimit të nektarit. Pasi të ketë kaluar koha e duhur, nektari humbet lagështinë, duke u shndërruar në një ushqim me sheqer lehtësisht të ruajtur, i cili njihet me emrin mjaltë. Në këtë pikë, bletët e mbyllin mjaltin në hoje me një mbulesë të vogël dylli, në mënyrë që të mos thithë lagështi nga jashtë dhe të mos ndotet në asnjë mënyrë.
Produkt kafshësh apo perimesh është mjalti?
Mjalti ka një natyrë të dyfishtë. Roli i bletëve është thelbësor në përpunimin e produktit: vetëm ato mund të kryejnë këtë punë të pabesueshme të mbledhjes së pikave të vogla për të mbledhur sasi të konsiderueshme nektari, për t’u transformuar më pas me një proces po aq të vogël dhe të durueshëm. Megjithatë, lënda e parë fillestare është me origjinë bimore dhe mjalti i përfunduar i detyrohet karakteristikave të materialit të tij fillestar. Nektari është një substancë e sheqerosur që bimët e prodhojnë pikërisht për të tërhequr insektet, të cilat kështu bëhen vektorë të pavetëdijshëm të polenit, elementit pjalmues, i cili transportohet te lulet e tjera. Poleni grumbullohet edhe nga bletët, por nuk përdoret për prodhimin e mjaltit, por si ushqim proteinik për format e mitura. Në mjaltë, poleni është i pranishëm vetëm në sasi shumë të vogla si një përbërës i rastësishëm.
Një tjetër lëndë fillestare për formimin e mjaltit është veza e mjaltit, në këtë rast, është vetë lëngu i bimëve, me të cilin ushqehen insekte si afidet dhe insektet me luspa. Teprica e substancës me sheqer që nuk përdoret nga këto insekte riciklohet nga bletët.
Cila është alternativa vegane e mjaltit?
Duke qenë një produkt me origjinë shtazore, mjalti nuk është vegan sepse prodhohet nga bletët, i cili më pas konsumohet nga njerëzit. Por në treg ka disa alternativa vegane të mjaltit, të cilat mund të përdoren si ëmbëlsues ose zëvendësues të tij në receta dhe preparate të ndryshme, siç mund të përmendet shurupi i panjës i prodhuar nga lëngu i panjave dhe i përdorur në Amerikën e Veriut për shekuj me radhë si një ëmbëlsues, veçanërisht për petullat, ëmbëlsirat, etj. Ky shurup ka një aromë intensive, më pak të ëmbël se mjalti, por me një shije më të fortë. Shurupi i panjë është një ëmbëlsues natyral me ngjyrë karamele, i pasur me mangan, zink, kalcium, hekur dhe vitamina, i cili ka veti të dobishme për trupin tonë. Ky shurup është një antioksidant i çmuar për sistemin gastrointestinal, ai ka pak kalori në krahasim me ëmbëlsuesit e tjerë, prandaj është një aleat mjaft i mirë për njerëzit që ndjekin një dietë për të humbur peshën trupore.
Ndoshta me këto spjegime të thjeshta do të mbetet sadopak i sqaruar kushdo që është i interesuar të dijë diçka më shumë për mjaltin.
