Na zbresin nga kamioni-burg dhe na rreshtojnë në oborrin e kapanonit-burg. Përpara nesh një oficer dhe një kapter. Oficeri në njërën dorë mban një defter të madh, ndërsa me dorën tjetër përkëdhel koburen që ka në brez. Kapteri vërtit në dorë një shkop të trashë.
Kapteri i afrohet kreut të rreshtit tonë të gjatë e drobitur dhe qëndron pak çaste përpara secilit prej nesh. Vërtit shkopin dhe ekzaminon atë që ka përpara, sikur të jetë përpara një sendi që ia kanë hedhur te këmbët dhe i kanë thënë: «Është yti. Bën ç’të duash me të.»
E njoha, menjëherë. Ishte Adif Gozhda, fshatari im. Trupi i gjatë, me kurrizin disi të kërrusur dhe me fytyrën gjithë gunga eshtake. I njohur në krahinën tonë si hajdut bagëtish, i pabesë dhe i mbrapshtë.
Ndalet para meje:
– Shih pa shih, kush na paska ardhur! Zoti Bato, po kopenë, ç’e bëre, e le shkret? – dhe pa një, pa dy, me tërë fuqinë e tij prej kafshe, më godit në ballë, me shkop.
Trullosem, rrëzohem, e marr veten dhe ngrihem.
Oficeri i thotë:
– Eja pak, këtu, shoku kapter.
Menjëherë, si qen i bindur, shkon dhe qëndron gatitu, para tij. Oficeri, duke buzëqeshur me ironi, i zgjat defterin dhe thotë të bëjë apelin.
– Shoku komanant, nuk di të kënoj libra…
Oficeri, pa e ndërprerë buzëqeshjen, na i bën vetë apelin.
Të nesërmen që pa gdhirë shkojmë në punë. Janë më shumë se dy mijë të burgosur që duhet ta thajnë këtë kënetë.
Ndërkohë që punojmë me kazma dhe lopata, veç ushtarëve të armatosur, që rrinë pak larg nesh, oficerë dhe nënoficerë janë pranë nesh, buzë kanalit të madh. Na vëzhgojnë. Mjerë ai që, i këputur së lodhuri, mbështetet pak në bisht të lopatës apo të kazmës.
Një natë, pas mesnate, kapter Adifi vjen te shtrati im dhe më godit me shkelm. Më del gjumi dhe hidhem përpjetë.
– Kur je takuar me gruan dhe fëmijët? – më pyet, tërë inat.
– Nuk mbaj mend, – i them, shkurt.
– S’ke për t’i takuar më. Besoj se e ke dëgjuar nëmën “Të humbtë varri”. Të betohem për ideal të partisë se do të të lë pa varr. S’ka varr për armiqtë e partisë, – thotë këto fjalë, duke kërcitur dhembët, dhe ikën.
Jemi duke punuar. Shikoj që kapter Adifi, bashkë me oficerin, qëndrojnë mbi mua buzë kanalit. Bie çanga e drekës. Të gjithë lëshojnë përtokë veglat e punës dhe dalin nga kanali. Sa bëhem gati të lë lopatën, kapter Adifi, më thotë:
– Vazhdo punën.
Vazhdoj punën. Kanë ikur të gjithë. Kapteri dhe oficeri qëndrojnë aty, buzë kanalit, sipër meje. Edhe skreperi vazhdon të heq dheun nga kanali. Edhe unë vazhdoj të grumbulloj dhé, me lopatë. Edhe ata të dy vazhdojnë të qëndrojnë mbi mua, duke mos m’i hequr sytë. Vështrimi i tyre më shpon kokën si turjelë. Skreperi mbush kovën e madhe, e ngre lart, për ta rrotulluar dhe për ta zbrazur jashtë kanalit, por pikërisht atë çast unë, i lemerisur, dëgjoj që të dy ushtarakët, njëherazi, ta urdhërojnë:
– Hidhja sipër!
Mbi mua bien disa tonë me baltë. Plandosem dhe mbulohem me tërë atë masë dheu. Nuk shikoj më gjë. Nuk marr dot frymë. Para se të më dalë shpirti, shikoj time shoqe dhe katër fëmijët. Kërkojnë varrin tim, po nuk e gjejnë dot.
Marrë nga vëllimi me tregime:
NË DETIN E DHUNËS
