-Nativëve në North-Amerika dhe emigrantëve mesdhetarë atje-
“Jo se s’kemi çfarë rrëfejmë, kur ju lutemi të mos na pyesni shumë për fshehuritë tona. Si zakon, s’merremi me gjërat e fshehta”, bëri sërish të shpjegohej shoqëruesi, para se të arrinim si vizitorë në vendbanimin e njerëzve të tij.
S’ishte e para herë që i përgjigjej pyetjeve që vetë i bënte. I sigurt, që do donim, ose do bënim mirë, ta pyesnim pikërisht ashtu.
“S’ka lidhje të drejtpërdrejte mes vetëvrasjeve ndër ne, me heshtjen që mbahet për to. Vetëvrasjet vërtet janë shtuar, por ajo çfarë do ta kërkonte përgjigje është se gjithnjë e më shumë njerëz nga ne po marrin rrugën për të ikur, për të zbritur në Jug…”
E shqetësonin më shumë ikjet se vetëvrasjet? Pritëm të shtonte diçka, që ta merrnim përgjigjen, qoftë edhe indirekt. Aq më shumë që ai i shoqëroi fjalët ‘për të zbritur në Jug’ si rënie, si ulje, apo dorëëzim.
“Ne lindemi dhe rritemi me besimin se kur mendojmë shumë për to, të fshehtat na ofendojnë shpirtin’”, tha më në fund.
Na kishte treguar, më parë, se vetë ai s’ishte dot mes entuziastëve për hapjen, integrimin e vendasve me jetën në Jug. Megjithatë e kishim pranuar si shoqërues, mjaft të bënte të mundur t’i dëgjonim me veshët tanë qëndrimet e tyre. E gjykuam të tepërt t’i kujtonim, aq më pak t’i luteshim që, gjatë ndërmjetësimit, të ishte sa më korrekt në përkthim. Por nuk hezituam t’i thoshim, duke qeshur, s’kishte pse ta shprehte skepticizmin e vetë në sy të të vetëve.
“Ti duhet ta ngrohësh më shumë trupin e tët shoqi,” i tha ai, shoqëruesi ynë, një gruaje, sapo hymë në punishten e saj, ku ajo qepte lëkurë. Ishim bashkë me gruan e shoqëruesit, pra nuk shkohej ndërmend keqkuptim fjale.
“Unë s’jam dot e ngrohtë për vehte…”, tha ajo.
Nga çfarë arrinim të vështronim, apo të merrnim me mend, ajo grua nuk po shtirej në çfarë thoshte, edhe pse s’ishim aq të sigurt nëse kështu thjesht shfajësohej. Biseda nisi e vazhdoi në sy të gruas së shoqëruesit, e cila dëgjonte kryeulur, si të mos ishte aty.
“Nuk besoj se është ankuar për mua ai…”
“Por s’ka pse presim të bëheni gra burrash të vdekur…”, sikur nguli kënbë ai.
“Siç ai, edhe unë isha e ngrohtë, kur u lidhëm…”
“Duhet të mos jesh me mendje diku tjetër…” shtoi shoqëruesi.
‘Nuk jam tjetërkund, unë…”
“Atëherë duhet të jetë ai…”
“Kam frikë se jo…as ai…” shtoi ajo.
Tridhjetë metra më tej, pasi e mbaruam këtë takim të parë, morëm vesh se, në të njëjtën kohë që mes nesh- si ekspeditë investiguese po flitej, dhe hamendësohej për shkrirjen e akujve të Arktikut dhe ftohtësinë e banorëve në këto vise, ai njeri perëndie, i shoqi i gruas me të cilën sapo bisedoi shoqëruesi ynë, kishte vrarë veten.
Asnjë tension nuk ndjehej mes njerëzve aty. Ashtu si për varfërinë, që shihej si diçka e virtytshme, edhe për vetëvrasjet heshtej, si për fshehtësi të thella që s’ka pse trazohen, përderisa pranohet se kurrë nuk rreshtin.
“Mund të pyesim diçka më shumë? Për këtë rast…” e lutëm shoqëruesin.
“Përpara disa javësh, ai zbriti në Jug, për të parë me sy të vetë nëse pastaj mund të zbrisnin familjarisht, por u kthye shpejt. Vazhdoi të ankohej se ndjente të ftohtë, edhe pse atje ku shkoi dielli digjte. Të dridhurat i vazhduan. Ai u nisë për të ikur, të gjente alternativë për vetëvrasjet e shtuara këtu, por s’mundi…Nuk qëndroi dot në Jug. Tashmë s’është as këtu ku ishte lindur…”
Ekspedita jonë kishte mision të vëzhgonte trojet ku “njerëzit lindnin vdekur” por, për të qenë etikë, ishim këshilluar të mos pyesnim shumë…
Ngaqë kjo, mos-pyetja, shëmbëllen me pa-dëshirën e njerëzve të mi për të folur për të fshehtat tona, foli shoqëruesi, pa e pyetur.
Më tej nuk foli më për njerëzit.
Tregoi për një nga lulet e Arktikut që mbinte e rritej, çelte e thahej, brenda pak javëve.
“Jeton vetëm aq ditë sa ndjen diell…Dhe, vdes ngaqë askush s’e bind dot se, duke qenë kjo lloj lule që është, do jetonte më gjatë diku tjetër!”
Përgjatë tërë rrugës për të arritur ku do të strehoheshim atë natë, vijoi heshtja, si hije e ftohtë.
