Gjerësia e detit territorial apo vija e drejtë bazë?
👉Në draft marrëvrshjen e vitit 2009, Shqipëria për shkak të shfuqizimit të ligjit 8771 me ligjin 9861 hyri në negociata pa vijë të drejtë bazë dhe me gjerësi të detit territorial ZERO milje detare. Në hapësirën e Detit Jon Shqipëris la të hapura tre hapësira dhe gjire. Greqia kishte gjerësinë e detit territorial 6 milje detare dhe vetëm dy gjire të mbyllur, sepse plotësonin kriteret, por jo të shpallura me ligj.
👉Në vitin 2012, me ligjin 60/2012 u rikthye ne fuqi si vija e drejtë bazë, duke përfshirë fhe në Detin Jon, dhe gjerësia e detit territorial 12 milje detare.
👉Në negociatat e vitit 2018 Shqipëris hyri në negociata me gjerësinë e detit territorial 12 milje detare dhe vijë të drejtë bazë në Detin Jon. Tre gjire the hapësira të mbyllura. Greqia kishte gjerësinë e detit territorial 6 milje detare dhe vetëm dy gjire të mbyllur, sepse plotësonin kriteret, por jo të shpallura me ligj.
👉Sot Greqia gjerësinë e detit territorial 12 milje detare dhe po ata dy gjire të mbyllur, të shpallura me ligj.
Procedura e delimitimit për detin territirial, shelfin kontinental dhe zonen ekonomike ekskluzive (Vendimi i GJND për rastin Rumani-Ukrainë) parashikon:
1) përcaktimin e vijës provizore delimituese me distsnca të barabarta nga të dy brigjet. Pra varet vetëm nga vija bazë e cila mund të jetë pjesërisht e drejtë. Nuk varet nga gjerësia e detit territorial. Ndikim në vitin 2018 ka patur vetëm hyrja ne fuqi e vijës së drejtë baze me një sipërfaqe rreth 40² në favor të Shqipërisë.
2) korrektimi i vijës provizore për peshën e ishujve dhe shkëmbinjëve. Kjo peshë ulet me përqindje të distancë nga vija bazë dhe nuk ndikohet nga gjerësia e detit territorial. Shqipëris është e favorizuar dhe kjo varet sa do të ulet oesha e ishujve dhe shkëmbinjëve në %.
3) testi i disproporcionalitetit, nje test matematikor qe tregon nëse është bërë ndarje e drejtë mbas korrektimit.
Pra, në negociatat e vitit 2018 për delimitimin e hapësirave detare midis Shqipërisë dhe Greqise, mbas hyrkes në fuqi të vijës së drejtë bazë dhe gjerësisë së detit territorial, rregullat e lojës i ndryshoi vetëm për shkak të hyrjes në fuqi të vijës së drejtë bazë në 2012.
Edhe në një marrëveshje të mundëshme në GJND këto rregulla do ti përcaktoj ekzistenca ose jo e vijës së drejtë bazë të Shqipërisë. Kjo vijë e ka efektin ZERO ose 100%, ndërsa efekti i ishujve dhe shkëmbinjëve varet nga përqindja e reduktuar me marrëveshje ose vendim gjykate. Në marrëveshjen midis Italisë dhe Grqisë për shelfin kontinentsl të vitit 1977 efekti i Othonoit është veduktusr deti 3,5% të distancës.
Gjerësia e detit territorial shërben për të ndërtua një vijë imagjinare që quhet kufiri i jashtëm i detit territorial dhe që matet nga vija bazë. Kjo vijë imagjinare është kufiri midis territorit detar të shtetit bregdetar dhe detit ndërkombëtar. Gjerësia e detit territorial dhe kufiri i jashtëm i tij përcaktohet me shpallje në mënyrë të njëanëshme, kurse vija delimituese midis shkteve me marrëveshje.
PRA, GJERËSIA E DETIT TERRITORIAL NUK NDIKON NË PËRCAKTIMIN E KUFIJËVE DETAR MIDUS DY SHTETEVE DHE AUTOMSTIKISHT NUK NDIKON NË NDRYSHIMIN E RREGULLAVE TË LOJËS. VIJA E DREJTË BAZË PO. PRANDOJ DO KUJDES MOS PËRFSHIRJA NË GJYKIM E VIJËS SË DREJTË BAZE TË SHQIPËRISË NË MARRËVESHJEN E VEÇANTË ME GREQINË PËR GJYKIM NË HAGË.
