Nga Dr. Shefqet Deliallisi
Pse njerëz që hanë çfarë t’i pëlqejë në çfardo sasi, që janë dhe fizikisht inaktivë, nuk shtojnë në peshë ?
Pse të tjerë, me histori familjare për mbipeshë apo obezitet, ndonëse hanë sasi modeste, bëjnë dhe aktivitet fizik, bëhen dhe mbeten obezë?
Pse të tjerë (në fakt shumica) qëndrojnë në të njejtën peshë ?
Pse pesha e tepërt që me shumë vështirësi humbet,
shpejt rifitohet ?
Duhet të falenderojmë ose mallkojmë parardhësit tanë (genet që trashëgojmë) për peshën apo formën e trupit që kemi?
Nga ana tjetër, pse deri në mesin e shekullit të kaluar shkenca mjeksore injoronte ushqyerjen. Obeziteti ishte një gjëndje e rallë, sëmundjet e zemrës, diabeti… gjithashtu…dieta me më shumë kalori dhe yndyra konsiderohej e shëndetshme, madje mendohej se të mbronte nga sëmundjet dhe ndihmonte në shërimin e tyre ?
Genet apo ambienti ?
MOSPËRPUTHJA
Ndonëse bota ka pësuar ndryshime të pa llogaritshme në të gjitha fushat, ndonëse ne mund të vishemi sipas modës së fundit, të përdorim makina të tipeve të fundit, organizmi ynë nuk është ai i paraardhësve tanë të lashtë. Ndryshime biologjike në organizmin tonë s’kanë ndodhur. Mënyra si organizmi trajton ushqimin, bakteriet, ndotjen, stresin, ka pësuar fare pak ndryshime.
Ne gjendemi të “strehuar” në një organizëm të përshtatur për tjetër ambient, atë të shumë shekujve më parë, kur vdekja ishte e hershme, shpesh para moshës së riprodhimit, organizmi ishte përshtatur për njerëz fizikisht të fuqishëm, që përdornin ushqime të thjeshta, të siguruar nëpërmjet një pune të rëndë fizike.
Paraardhësit tanë nuk mundnin ta siguronin ushqimin në mënyrë të qëndrueshme. Periudhat e ushqimit të bollshëm alternoheshin me mungesa ekstreme. Për të mbijetuar, organizmi ishte përshtatur, mamagazinonte energjinë e tepërt për ta përdorur kur kërcënohej nga uria apo sëmundje të rënda. Kjo përshtatje që siguronte mbijetesën e të parëve tanë të lashtë, sot na ashte kthyer ne nje kescenim per shendetin. Sot është e lehtë të sigurosh ushqimin, relativisht e pa kushtueshme. Ne hamë kur jemi të lumtur, hamë kur jemi të mërzitur. Ne kemi përshtatur shprehi sociale, që te gjitha festat i shoqerojme me mbingrënie dhe pije të tepërta. Ngrënien e lidhim me shëndetin, mirëqenien dhe statusin social. Është presioni i ambientit që na inkurajon të hamë shumë. Pasoja, energjia mbi nevojat depozitohet në formën e dhjamit.
Rezervat e të cilit që aq mirë i shërbenin njerëzve të lashtë, njerëzve modernë i shkaktojnë probleme serioze për shëndetin, nëpërmjet obezitetit, diabetit, tensionit të lartë, sëmundjeve të zemrës, enëve të gjakut, disa llojeve të kancerit…
Tjetër mospërputhja tjeter ka te beje me aktivitetin fizik… Ndryshime thelbësore kanë ndodhur dhe vazhdojnë të ndodhin në aktivitetin fizik. Shoqeria jonë vazhdon prej shume vitesh ta bëjë aktivitetin fizik sa më pak të nevojshëm. Epoka e inteligjences srtificiale drejt te ciles po vrapojme me shpejtesi do ta theksoje kete prirje me papunsine masive qe kercenon të shkaktojë…
Në kohët e lashta ishte e pamundur që dikush të qëndronte ulur për muaj e vite. Madje edhe paraardhësit tanë fermerë të disa viteve më parë, duhej të punonin fort fizikisht, ndryshe nga sot, kur shumicën e puneve e kryejnë makineritë.
Ndërsa njerëzit e sotëm qëndrojnë ulur para tavolinës. Vetëm pak vite më parë fëmijët luanin jashtë shtëpisë për orë të tëra, ndërsa sot qëndrojnë pasivë përpara celularit, televizionit, apo lojrave elektronike.
DUKE E MBYLLUR…
Përgjigjia e saktë për pyetjen : Janë genet apo ambienti shkak i obezitetit” përgjigjia është : Faktorët gjenetikë janë shumë të rëndësishëm, por genet “ndizen” dhe “shuhen” nga ndikimi i ambjentit.
Çfarë mundet të bëjmë ?
Sinjalet fiziologjike që na shtojnë dëshirën për të ngrënë janë shumë të forta, sinjalet për ta frenuar shumë të dobta.
Të bëhesh aktiv fizikisht sot, s’është e lehtë. Kërkon sforcim dhe kohë. Ska shprese
Ajo që sot mund të bëjmë sot është që ndryshimet në mbient t’i kthejmë në favorin tonë, ose më e pakta t’i bëjmë të padëmshëme…
Fotot ilustruese: DJE…..SOT….
