Departamenti Amerikan i Shtetit ka nxjerrë raportin për klimën e të bërit biznes në Shqipëri për vitin 2022.
Në të thuhet, se ka një kornizë të mirë ligjore, por investitorët e huaj e perceptojnë Shqipërinë si një vend të vështirë për të bërë biznes.
Korrupsioni, veçanërisht në gjyqësor, mungesa e transparencës në prokurimin publik, konkurrenca e pandershme, informaliteti, ndryshimet e shpeshta të legjislacionit fiskal dhe zbatimi i dobët i kontratave mbeten probleme të vazhdueshme në Shqipëri.
Përmendet gjithashtu përdorimi në rritje i kontratave të partneritetit publik privat (PPP), si një faktor që ka zvogëluar mundësitë për konkurrencë.
“Pavarësisht një kuadri ligjor të shëndoshë, investitorët e huaj e perceptojnë Shqipërinë si një vend të vështirë për të bërë biznes. Ata përmendin korrupsionin endemik, përfshirë në gjyqësor dhe prokurimet publike, konkurrencën e pandershme, ekonominë informale, ndryshimet e shpeshta të legjislacionit fiskal dhe zbatimin e dobët të kontratave si sfida të vazhdueshme për investimet dhe biznesin në Shqipëri.
Raportimet për korrupsion në prokurimet qeveritare janë të zakonshme. Përdorimi i vazhdueshëm i kontratave të partneritetit publik privat (PPP) ka reduktuar mundësitë për konkurrencë, duke përfshirë investitorët e huaj, në infrastrukturë dhe sektorë të tjerë. Analizat e dobëta kosto-përfitim dhe mungesa e ekspertizës teknike në hartimin dhe monitorimin e kontratave PPP janë shqetësime të vazhdueshme.
Në raport nënvizohet edhe fakti që të drejtat për pronën vazhdojnë të jenë një sfidë në Shqipëri.
DASH tregon se ka pasur raste që individë dyshohet se manipulojnë sistemin gjyqësor për të marrë pronësinë në mënyrë të paligjshme të tokës. “Të drejtat e pronësisë vazhdojnë të jenë një sfidë në Shqipëri, sepse një titull i qartë është i vështirë për t’u marrë. Ka pasur raste të individëve që dyshohet se kanë manipuluar sistemin gjyqësor për të marrë tituj të paligjshëm të tokës. Mbivendosja e titujve të pronësisë është një çështje serioze dhe e zakonshme. Procesi i kompensimit për tokat e konfiskuara nga ish-regjimi komunist vazhdon të jetë i rëndë, joefikas dhe i pamjaftueshëm”, theksohet në raportin e DASH.
Në raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit theksohet se Shqipëria ofron një potencial të madh të pashfrytëzuar për investime të huaja në shumë sektorë. “Si një vend në zhvillim, Shqipëria ofron potencial të madh të pashfrytëzuar për investime të huaja në shumë sektorë duke përfshirë energjinë, turizmin, kujdesin shëndetësor, bujqësinë, naftën dhe minierat, dhe teknologjinë e informacionit dhe komunikimit (TIK). Në dekadën e fundit, Shqipëria ka qenë në gjendje të tërheqë nivele më të mëdha të investimeve të huaja direkte (IHD). Sipas të dhënave të UNCTAD-it, gjatë periudhës 2010-2020, fluksi i IHD-ve ka qenë mesatarisht 1.1 miliardë dollarë dhe stoku i IHD-ve në fund të vitit 2020 arriti në 10 miliardë dollarë ose trefishi i vitit 2010. Sipas të dhënave paraprake të Bankës së Shqipërisë IHD-të fluksi në vitin 2021 arriti në 1 miliardë dollarë”, thuhet në raport. Gjithashtu raporti thekson se investimet nga SHBA në Shqipëri zënë një pesh të vogël, por në rritje të shpejtë. “Investimet janë të përqendruara në industritë nxjerrëse dhe përpunuese, pasuritë e paluajtshme, sektorin e energjisë, bankat dhe sigurimet, dhe teknologjinë e informacionit dhe komunikimit. Zvicër, Holandë, Kanada, Itali, Turqi, Austri, Bullgaria dhe Franca janë burimet më të mëdha të IHD-ve. Stoku i IHD-ve nga Shtetet e Bashkuara zë një peshë të vogël, por në rritje të shpejtë. Në fund të tremujorit të tretë 2021, stoku i IHD-ve të Shteteve të Bashkuara në Shqipëri arriti në 168 milionë dollarë, nga 99 milionë dollarë në fund të vitit 2020, me një rritje gati 70 për qind”, thekson raporti i DASH.
Politikat drejt investimeve të huaja direkte
“Drejtuesit e qeverisë shqiptare kanë pranuar se zhvillimi i sektorit privat dhe rritja e niveleve të investimeve të huaja janë kritike për mbështetjen e zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik. Shqipëria mban një regjim liberal të investimeve të huaja, i krijuar për të tërhequr IHD. Ligji për Investimet e Huaja përshkruan mbrojtje specifike për investitorët e huaj dhe lejon pronësinë e huaj 100 për qind të kompanive, me përjashtim të fushave të transportit ajror vendas dhe ndërkombëtar të pasagjerëve dhe transmetimit televiziv. Legjislacioni shqiptar nuk bën dallime ndërmjet investimeve vendase dhe të huaja. Ligji për Investimet Strategjike i miratuar në 2015 ofron stimuj dhe procedura administrative të shpejta, në varësi të madhësisë së investimit dhe numrit të vendeve të punës të krijuara, si për investitorët e huaj ashtu edhe për ata vendas që aplikojnë përpara datës 31 dhjetor 2023. Ligji për Investimet Strategjike i miratuar në 2015 ofron stimuj dhe procedura administrative të shpejta, në varësi të madhësisë së investimit dhe numrit të vendeve të punës të krijuara, si për investitorët e huaj ashtu edhe për ata vendas që aplikojnë përpara datës 31 dhjetor 2023”, thuhet në raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit.
