Kush mund të kishte dyshuar? Edhe kriza institucionale në Poloni, ku kryeministri Donald Tusk dhe presidenti i Republikës, Karol Nawrocki, janë përballur drejtpërdrejt me njëri-tjetrin, është faji i Kremlinit. Sipas kësaj teorie, pas gjithçkaje qëndron Putini, një formulë tashmë e përdorur nga politikanët perëndimorë, nga Lisbona në Talin, përfshirë edhe grupet e të rinjve në Milano, për të shpjeguar çdo vështirësi.
Një mënyrë e përsosur për t’iu shmangur, gjithmonë dhe në çdo rast, marrjes së përgjegjësisë. Kështu dje në mëngjes s policia rrethoi ndërtesën e Gjykatës Kushtetuese, turma u mblodh në protestë dhe presidenti Nawrocki ndërpreu një fluturim drejt Senegalit për t’u nisur me urgjencë drejt Varshavës, Tusk shkoi në Parlament dhe deklaroi: “Le ta themi qartë: prej shumë vitesh, në Poloni ekzistojnë organizata dhe politikanë që përpiqen të shkatërrojnë demokracinë dhe shtetin e së drejtës. Dhe nuk është rastësi që ata gjejnë mbështetje te forcat proruse në të gjithë botën. Sot, në këtë konflikt, ata përfitojnë nga mbështetja e një grupi të tërë bot-esh ruse në internet. Madje kanë marrë edhe lavdërime publike nga ideologu kryesor i Kremlinit”. Në të njëjtën linjë, me disa ndryshime pothuajse të papërfillshme, ishin edhe deklaratat e zëvendëskryeministrit dhe ministrit të Jashtëm, Radosław Sikorski.
Është e padiskutueshme se në Kremlin po argëtohen duke parë vështirësitë e Tuskut, një lider proevropian, pro Ukrainës dhe kundër Rusisë. Por të akuzosh opozitën aktuale se është e ndikuar nga Moska është një absurditet që mund t’u shitet vetëm naivëve. Partia më e madhe në Parlamentin polak është Ligj dhe Drejtësi, e cila ka 194 nga 460 vende në Dhomën e Ulët, Sejm, dhe 34 nga 100 vende në Senat. Ajo u themelua në vitin 2001 nga vëllezërit binjakë Lech dhe Jarosław Kaczyński, të cilët sot udhëheqin kundërshtimin ndaj Tuskut. Jarosław ishte kryeministër nga viti 2006 deri në vitin 2007 dhe më pas udhëhoqi politikisht qeverinë nga viti 2015 deri në vitin 2023. Lech ishte president i Republikës nga viti 2005 deri në vitin 2010, kur humbi jetën në një aksident tragjik ajror. Linja e tyre politike është karakterizuar gjithmonë nga një mosbesim i fortë ndaj Rusisë dhe një përafrim maksimal me SHBA-në dhe NATO-n.
Arsyet e krizës
Pse, atëherë, Tusk po përdor këto mjete? Përgjigjja është e dyfishtë, por e thjeshtë: sepse që nga viti 2023, kur u rikthye në postin e kryeministrit, nuk ka arritur të zgjidhë problemin politik të përfaqësuar nga Gjykata Kushtetuese dhe presidenti Nawrocki. Gjithashtu, në nëntor të vitit të ardhshëm e presin zgjedhjet parlamentare, në të cilat ai dëshiron të mbërrijë me duart e lira. Gazetat italiane propagandistike po demonizojnë, natyrisht, Nawrockin, të ndihmuara edhe nga komunikimi i BE-së.
Zëdhënësit e Bashkimit Evropian kanë deklaruar se “u takon autoriteteve polake të garantojnë që Gjykata Kushtetuese të mund të funksionojë në përputhje me Kushtetutën polake dhe duke respektuar jurisprudencën përkatëse të Gjykatës së Drejtësisë së BE-së”. Ata kanë shtuar gjithashtu se “emërimi i anëtarëve të rinj është në kompetencën kushtetuese të Sejm-it”, Dhomës së Ulët të Parlamentit polak. Në realitet, gjërat janë më të ndërlikuara. Është e vërtetë se gjyqtarët emërohen nga Sejm-i. Por është gjithashtu e vërtetë se vetë Kushtetuta polake parashikon që personat e emëruar duhet të bëjnë betimin përpara Presidentit të Republikës, i cili do të kishte të drejtën ta refuzonte atë në rast papërshtatshmërie apo problemesh të tjera të jashtëzakonshme. Edhe juristët polakë kanë mendime të ndryshme për këtë çështje, pasi disa e konsiderojnë betimin thjesht një hap formal, ndërsa të tjerë e shohin si një procedurë thelbësore.
Problemi lind, natyrisht, nga politizimi i emërimeve. Nawrocki dhe shumica e gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese aktuale i përkasin kampit të shumicës së vjetër, para ardhjes së Tuskut në pushtet. Kështu, Nawrocki ka refuzuar emërimet e katër prej gjashtë gjyqtarëve, duke bërë që në Gjykatën Kushtetuese të ruhet shumica e së njëjtës anë politike. Ndërkohë, gjyqtarët kanë qenë shumë të ashpër në shqyrtimin e përputhshmërisë me Kushtetutën të ligjeve të miratuara nga Parlamenti me shumicë pro-Tuskut. Gabimi, ose keqdashja, qëndron te ideja apo përpjekja për të bërë të besohet se gjyqtarët e rinj do të ishin njerëz të paanshëm, të përkushtuar vetëm ndaj së mirës së Polonisë dhe popullit të saj. Edhe gjyqtarët e rinj do të ishin po aq të politizuar sa të vjetrit dhe këtë e dëshmon pikërisht përpjekja e Tuskut për të ndryshuar me forcë rendin institucional gjatë këtyre orëve.
Ka të ngjarë që, për arsye politike, Nawrocki t’u ketë dhënë kompetencave të tij një interpretim më të gjerë nga sa parashikohet. Është gjithashtu e qartë se ai dhe gjyqtarët kanë penguar veprimtarinë e qeverisë së Tuskut. Por nëse ka diçka që Kushtetuta polake nuk e parashikon aspak, është që gjyqtarët e emëruar rishtazi të bëjnë betimin përpara kryetarit të Parlamentit, Włodzimierz Czarzasty, anëtar i Koalicionit Qytetar të drejtuar nga Tusk. Po ashtu, nuk parashikohet që një gjyqtare besnike e Tuskut, Anna Korwin-Piotrowska, të jetë protagoniste e një lloj grushti shteti në Gjykatën Kushtetuese dhe të mbështetet nga policia për të larguar kryetarin e saj. E gjithë kjo, natyrisht, synon zgjedhjet parlamentare që pritet të zhvillohen pas një viti, në nëntor të vitit 2027, të cilat për Tusk mund të rezultojnë më të vështira nga sa pritej. Vendi po ndien tashmë lodhjen nga mbështetja e gjatë dhe e pandërprerë për Ukrainën. Gati një milion ukrainas kanë gjetur strehim në Poloni, e cila renditet e dyta pas Gjermanisë për këtë lloj pritjeje.
Që nga fillimi i pushtimit rus, Polonia i ka dhënë Ukrainës armë me vlerë 4 miliardë euro, përveç të gjitha ndihmave të tjera kombëtare dhe atyre të BE-së. Ndërkohë, Ukraina nuk po bën shumë përpjekje për të kënaqur miqtë e saj në Varshavë. Në heshtjen e Kievit, rajoni i Lvivit ka shpallur vitin 2027 si “vitin e UPA-së dhe Roman Shukevychit”, pra vitin e Ushtrisë Kryengritëse të Ukrainës dhe komandantit të saj, të cilët masakruan mijëra polakë dhe hebrenj gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kjo çështje, së bashku me të tjera si pakënaqësia e fermerëve, është ndër temat që opozita nacionaliste po përgatitet të shfrytëzojë politikisht.
