Kush mund t\u00eb kishte dyshuar? Edhe kriza institucionale n\u00eb Poloni, ku kryeministri Donald Tusk dhe presidenti i Republik\u00ebs, Karol Nawrocki, jan\u00eb p\u00ebrballur drejtp\u00ebrdrejt me nj\u00ebri-tjetrin, \u00ebsht\u00eb faji i Kremlinit. Sipas k\u00ebsaj teorie, pas gjith\u00e7kaje q\u00ebndron Putini, nj\u00eb formul\u00eb tashm\u00eb e p\u00ebrdorur nga politikan\u00ebt per\u00ebndimor\u00eb, nga Lisbona n\u00eb Talin, p\u00ebrfshir\u00eb edhe grupet e t\u00eb rinjve n\u00eb Milano, p\u00ebr t\u00eb shpjeguar \u00e7do v\u00ebshtir\u00ebsi.<\/p>\n
Nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e p\u00ebrsosur p\u00ebr t’iu shmangur, gjithmon\u00eb dhe n\u00eb \u00e7do rast, marrjes s\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb. K\u00ebshtu dje n\u00eb m\u00ebngjes s policia rrethoi nd\u00ebrtes\u00ebn e Gjykat\u00ebs Kushtetuese, turma u mblodh n\u00eb protest\u00eb dhe presidenti Nawrocki nd\u00ebrpreu nj\u00eb fluturim drejt Senegalit p\u00ebr t’u nisur me urgjenc\u00eb drejt Varshav\u00ebs, Tusk shkoi n\u00eb Parlament dhe deklaroi: \u201cLe ta themi qart\u00eb: prej shum\u00eb vitesh, n\u00eb Poloni ekzistojn\u00eb organizata dhe politikan\u00eb q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb shkat\u00ebrrojn\u00eb demokracin\u00eb dhe shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs. Dhe nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb ata gjejn\u00eb mb\u00ebshtetje te forcat proruse n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Sot, n\u00eb k\u00ebt\u00eb konflikt, ata p\u00ebrfitojn\u00eb nga mb\u00ebshtetja e nj\u00eb grupi t\u00eb t\u00ebr\u00eb bot-esh ruse n\u00eb internet. Madje kan\u00eb marr\u00eb edhe lavd\u00ebrime publike nga ideologu kryesor i Kremlinit\u201d. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn linj\u00eb, me disa ndryshime pothuajse t\u00eb pap\u00ebrfillshme, ishin edhe deklaratat e z\u00ebvend\u00ebskryeministrit dhe ministrit t\u00eb Jasht\u00ebm, Rados\u0142aw Sikorski.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb e padiskutueshme se n\u00eb Kremlin po arg\u00ebtohen duke par\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e Tuskut, nj\u00eb lider proevropian, pro Ukrain\u00ebs dhe kund\u00ebr Rusis\u00eb. Por t\u00eb akuzosh opozit\u00ebn aktuale se \u00ebsht\u00eb e ndikuar nga Moska \u00ebsht\u00eb nj\u00eb absurditet q\u00eb mund t’u shitet vet\u00ebm naiv\u00ebve. Partia m\u00eb e madhe n\u00eb Parlamentin polak \u00ebsht\u00eb Ligj dhe Drejt\u00ebsi, e cila ka 194 nga 460 vende n\u00eb Dhom\u00ebn e Ul\u00ebt, Sejm, dhe 34 nga 100 vende n\u00eb Senat. Ajo u themelua n\u00eb vitin 2001 nga v\u00ebllez\u00ebrit binjak\u00eb Lech dhe Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, t\u00eb cil\u00ebt sot udh\u00ebheqin kund\u00ebrshtimin ndaj Tuskut. Jaros\u0142aw ishte kryeminist\u00ebr nga viti 2006 deri n\u00eb vitin 2007 dhe m\u00eb pas udh\u00ebhoqi politikisht qeverin\u00eb nga viti 2015 deri n\u00eb vitin 2023. Lech ishte president i Republik\u00ebs nga viti 2005 deri n\u00eb vitin 2010, kur humbi jet\u00ebn n\u00eb nj\u00eb aksident tragjik ajror. Linja e tyre politike \u00ebsht\u00eb karakterizuar gjithmon\u00eb nga nj\u00eb mosbesim i fort\u00eb ndaj Rusis\u00eb dhe nj\u00eb p\u00ebrafrim maksimal me SHBA-n\u00eb dhe NATO-n.<\/p>\n
Arsyet e kriz\u00ebs<\/p>\n
Pse, at\u00ebher\u00eb, Tusk po p\u00ebrdor k\u00ebto mjete? P\u00ebrgjigjja \u00ebsht\u00eb e dyfisht\u00eb, por e thjesht\u00eb: sepse q\u00eb nga viti 2023, kur u rikthye n\u00eb postin e kryeministrit, nuk ka arritur t\u00eb zgjidh\u00eb problemin politik t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar nga Gjykata Kushtetuese dhe presidenti Nawrocki. Gjithashtu, n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit t\u00eb ardhsh\u00ebm e presin zgjedhjet parlamentare, n\u00eb t\u00eb cilat ai d\u00ebshiron t\u00eb mb\u00ebrrij\u00eb me duart e lira. Gazetat italiane propagandistike po demonizojn\u00eb, natyrisht, Nawrockin, t\u00eb ndihmuara edhe nga komunikimi i BE-s\u00eb.<\/p>\n
Z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit e Bashkimit Evropian kan\u00eb deklaruar se \u201cu takon autoriteteve polake t\u00eb garantojn\u00eb q\u00eb Gjykata Kushtetuese t\u00eb mund t\u00eb funksionoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me Kushtetut\u00ebn polake dhe duke respektuar jurisprudenc\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb Gjykat\u00ebs s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb BE-s\u00eb\u201d. Ata kan\u00eb shtuar gjithashtu se \u201cem\u00ebrimi i an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb rinj \u00ebsht\u00eb n\u00eb kompetenc\u00ebn kushtetuese t\u00eb Sejm-it\u201d, Dhom\u00ebs s\u00eb Ul\u00ebt t\u00eb Parlamentit polak. N\u00eb realitet, gj\u00ebrat jan\u00eb m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuara. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se gjyqtar\u00ebt em\u00ebrohen nga Sejm-i. Por \u00ebsht\u00eb gjithashtu e v\u00ebrtet\u00eb se vet\u00eb Kushtetuta polake parashikon q\u00eb personat e em\u00ebruar duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb betimin p\u00ebrpara Presidentit t\u00eb Republik\u00ebs, i cili do t\u00eb kishte t\u00eb drejt\u00ebn ta refuzonte at\u00eb n\u00eb rast pap\u00ebrshtatshm\u00ebrie apo problemesh t\u00eb tjera t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Edhe jurist\u00ebt polak\u00eb kan\u00eb mendime t\u00eb ndryshme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, pasi disa e konsiderojn\u00eb betimin thjesht nj\u00eb hap formal, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb e shohin si nj\u00eb procedur\u00eb thelb\u00ebsore.<\/p>\n
Problemi lind, natyrisht, nga politizimi i em\u00ebrimeve. Nawrocki dhe shumica e gjyqtar\u00ebve t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese aktuale i p\u00ebrkasin kampit t\u00eb shumic\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr, para ardhjes s\u00eb Tuskut n\u00eb pushtet. K\u00ebshtu, Nawrocki ka refuzuar em\u00ebrimet e kat\u00ebr prej gjasht\u00eb gjyqtar\u00ebve, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb n\u00eb Gjykat\u00ebn Kushtetuese t\u00eb ruhet shumica e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs an\u00eb politike. Nd\u00ebrkoh\u00eb, gjyqtar\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb shum\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr n\u00eb shqyrtimin e p\u00ebrputhshm\u00ebris\u00eb me Kushtetut\u00ebn t\u00eb ligjeve t\u00eb miratuara nga Parlamenti me shumic\u00eb pro-Tuskut. Gabimi, ose keqdashja, q\u00ebndron te ideja apo p\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb besohet se gjyqtar\u00ebt e rinj do t\u00eb ishin njer\u00ebz t\u00eb paansh\u00ebm, t\u00eb p\u00ebrkushtuar vet\u00ebm ndaj s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb Polonis\u00eb dhe popullit t\u00eb saj. Edhe gjyqtar\u00ebt e rinj do t\u00eb ishin po aq t\u00eb politizuar sa t\u00eb vjetrit dhe k\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon pik\u00ebrisht p\u00ebrpjekja e Tuskut p\u00ebr t\u00eb ndryshuar me forc\u00eb rendin institucional gjat\u00eb k\u00ebtyre or\u00ebve.<\/p>\n
Ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb, p\u00ebr arsye politike, Nawrocki t’u ket\u00eb dh\u00ebn\u00eb kompetencave t\u00eb tij nj\u00eb interpretim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb nga sa parashikohet. \u00cbsht\u00eb gjithashtu e qart\u00eb se ai dhe gjyqtar\u00ebt kan\u00eb penguar veprimtarin\u00eb e qeveris\u00eb s\u00eb Tuskut. Por n\u00ebse ka di\u00e7ka q\u00eb Kushtetuta polake nuk e parashikon aspak, \u00ebsht\u00eb q\u00eb gjyqtar\u00ebt e em\u00ebruar rishtazi t\u00eb b\u00ebjn\u00eb betimin p\u00ebrpara kryetarit t\u00eb Parlamentit, W\u0142odzimierz Czarzasty, an\u00ebtar i Koalicionit Qytetar t\u00eb drejtuar nga Tusk. Po ashtu, nuk parashikohet q\u00eb nj\u00eb gjyqtare besnike e Tuskut, Anna Korwin-Piotrowska, t\u00eb jet\u00eb protagoniste e nj\u00eb lloj grushti shteti n\u00eb Gjykat\u00ebn Kushtetuese dhe t\u00eb mb\u00ebshtetet nga policia p\u00ebr t\u00eb larguar kryetarin e saj. E gjith\u00eb kjo, natyrisht, synon zgjedhjet parlamentare q\u00eb pritet t\u00eb zhvillohen pas nj\u00eb viti, n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 2027, t\u00eb cilat p\u00ebr Tusk mund t\u00eb rezultojn\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira nga sa pritej. Vendi po ndien tashm\u00eb lodhjen nga mb\u00ebshtetja e gjat\u00eb dhe e pand\u00ebrprer\u00eb p\u00ebr Ukrain\u00ebn. Gati nj\u00eb milion ukrainas kan\u00eb gjetur strehim n\u00eb Poloni, e cila renditet e dyta pas Gjermanis\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lloj pritjeje.<\/p>\n
Q\u00eb nga fillimi i pushtimit rus, Polonia i ka dh\u00ebn\u00eb Ukrain\u00ebs arm\u00eb me vler\u00eb 4 miliard\u00eb euro, p\u00ebrve\u00e7 t\u00eb gjitha ndihmave t\u00eb tjera komb\u00ebtare dhe atyre t\u00eb BE-s\u00eb. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Ukraina nuk po b\u00ebn shum\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur miqt\u00eb e saj n\u00eb Varshav\u00eb. N\u00eb heshtjen e Kievit, rajoni i Lvivit ka shpallur vitin 2027 si \u201cvitin e UPA-s\u00eb dhe Roman Shukevychit\u201d, pra vitin e Ushtris\u00eb Kryengrit\u00ebse t\u00eb Ukrain\u00ebs dhe komandantit t\u00eb saj, t\u00eb cil\u00ebt masakruan mij\u00ebra polak\u00eb dhe hebrenj gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Kjo \u00e7\u00ebshtje, s\u00eb bashku me t\u00eb tjera si pak\u00ebnaq\u00ebsia e fermer\u00ebve, \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr temat q\u00eb opozita nacionaliste po p\u00ebrgatitet t\u00eb shfryt\u00ebzoj\u00eb politikisht.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kush mund t\u00eb kishte dyshuar? Edhe kriza institucionale n\u00eb Poloni, ku kryeministri Donald Tusk dhe presidenti i Republik\u00ebs, Karol Nawrocki, jan\u00eb p\u00ebrballur drejtp\u00ebrdrejt me nj\u00ebri-tjetrin, \u00ebsht\u00eb faji i Kremlinit. Sipas k\u00ebsaj teorie, pas gjith\u00e7kaje q\u00ebndron Putini, nj\u00eb formul\u00eb tashm\u00eb e p\u00ebrdorur nga politikan\u00ebt per\u00ebndimor\u00eb, nga Lisbona n\u00eb Talin, p\u00ebrfshir\u00eb edhe grupet e t\u00eb rinjve n\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99279,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-99278","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=99278"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99280,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99278\/revisions\/99280"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99279"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=99278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=99278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=99278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}