{"id":9809,"date":"2022-07-18T09:35:19","date_gmt":"2022-07-18T09:35:19","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=9809"},"modified":"2022-07-18T09:35:19","modified_gmt":"2022-07-18T09:35:19","slug":"zef-zefi-third-wave-vala-e-trete-qe-shpjegon-shkulmin-e-qelbesirave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/07\/18\/zef-zefi-third-wave-vala-e-trete-qe-shpjegon-shkulmin-e-qelbesirave\/","title":{"rendered":"Zef Zefi\/ &#8220;THIRD WAVE&#8221;- Vala e Tret\u00eb, Q\u00cb SHPJEGON SHKULMIN E QELB\u00cbSIRAVE"},"content":{"rendered":"<p>Realitete- psikologji- pedagogji dhe Kujdes&#8230; <\/p>\n<p>1- Prishja e demokracis\u00eb n\u00eb pes\u00eb dit\u00eb <\/p>\n<p>M\u00eb 1967 n\u00eb Kalifornin\u00eb demokratike q\u00eb njihen edhe si vitet e rrebelimit antikonformist, n\u00eb nj\u00eb nga klasat me adoleshent\u00eb, realizohet nj\u00eb nga eksperimentet psikosocial trondit\u00ebs. Eksperiment, i cili n\u00eb dit\u00ebt e sotme do t\u00eb konsidreohej i pa kataloguesh\u00ebm. <\/p>\n<p>N\u00eb Cubberley High School, profesori i histori-letersis\u00eb Ron Jones vetem 26 vje\u00e7, me nxan\u00ebsit e tij 16 vje\u00e7ar, ka n\u00eb program nj\u00eb seri temash q\u00eb lidhen me regjimin nazist.<br \/>\nSidoq\u00eb profesori Ron mundohet ta bej\u00eb sa m\u00eb t\u00eb asimilueshme e kuptueshme l\u00ebnd\u00ebn, gjith\u00e7ka nyj\u00ebzohet tek nj\u00eb pyetje:<br \/>\nSi \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb populli gjerman, nj\u00eb nd\u00ebr popujt-hambar i bot\u00ebs me dijetar t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb l\u00ebmejve, paska q\u00ebn\u00eb kaq sylesh p\u00ebr t\u00eb mos kuptuar e parandaluar regjimin mizor, q\u00eb po instalohej? <\/p>\n<p>Profesori b\u00ebn\u00eb p\u00ebrpjekjet e tij maksimale p\u00ebr nj\u00eb argument shterues, po lexuesh\u00ebm dukej se objektivi m\u00ebsimor nuk k\u00ebnaqte. <\/p>\n<p>Mbasdite, n\u00eb bibliotek\u00ebn e vet, teksa vriste mendjen p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, n\u00eb krye i ndrit nj\u00eb ide: <\/p>\n<p>T\u00eb nes\u00ebrmen sapo hyn n\u00eb klas\u00eb, u sugjeron nx\u00ebn\u00ebsve nj\u00eb loj\u00eb totalitare, q\u00eb do t&#8217;i shoh\u00eb menj\u00ebher\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb drejtp\u00ebrdrejt.\u00a0<br \/>\nProfesori Ron p\u00ebrcakton rregullat e bindjes krejt t\u00eb kund\u00ebrta me liberalizmin politik t\u00eb mjedisit ku f\u00ebmij\u00ebt amerikan\u00eb jetonin.<br \/>\n&#8211; nuk mund t\u00eb ulen m\u00eb ku t\u00eb donin, as dhe si m\u00eb par\u00eb<br \/>\n-nuk mund t\u00eb nd\u00ebrprisnin fol\u00ebsin gjat\u00eb m\u00ebsimit p\u00ebr pyetje e nd\u00ebrhyrje.<br \/>\n-nuk mund t\u00eb ndodhte m\u00eb q\u00eb profesorin ta thirrnin me emrin e tij. Aq m\u00eb pak me Ronny em\u00ebr familjar mes tyre.<br \/>\n-Q\u00eb nga ai moment ata duhet t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb klas\u00eb n\u00eb rresht e rregull, me ecje ushtarake e n\u00eb heshtje.<br \/>\n-me u ul n\u00eb bank\u00eb me drejtq\u00ebndrim e krah\u00eb t\u00eb p\u00ebrthyer sipas rregullit q\u00eb percaktoi ai.<br \/>\n-b\u00ebj pyetje ose jep p\u00ebrgjigje vetem me tri fjal\u00eb, duke shtuar n\u00eb fund t\u00eb fjalis\u00eb jo m\u00eb Ronny, por mister Jones.\u00a0<br \/>\n-Kush gabon do t\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrs\u00ebris\u00eb derisa ta m\u00ebsoj\u00eb respektimin e sakt\u00eb t\u00eb rregullit. <\/p>\n<p>\u00a0 Me habi t\u00eb madhe m\u00ebsuesi v\u00ebren se nx\u00ebn\u00ebsit jo vet\u00ebm jan\u00eb t\u00eb intriguar nga ai mjedis autoritar, por e ndjekin g\u00ebrm\u00eb p\u00ebr g\u00ebrm\u00eb. N\u00eb or\u00ebt e m\u00ebsimit v\u00ebren se jan\u00eb jo vetem m\u00eb t\u00eb v\u00ebmendsh\u00ebm, m\u00eb t\u00eb respektuesh\u00ebm, por edhe m\u00eb produktiv.\u00a0 <\/p>\n<p>M\u00eb tej ai vendos t\u00eb vazhdoj\u00eb eksperimentin dhe ta \u00e7oj\u00eb at\u00eb n\u00eb nj\u00eb hap tjet\u00ebr.\u00a0<br \/>\nDit\u00ebn e dyt\u00eb ai hyn n\u00eb klas\u00eb dhe i gjen nx\u00ebn\u00ebsit n\u00eb pozicionin e caktuar nj\u00eb dit\u00eb m\u00eb par\u00eb: disa buz\u00ebqeshin, t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se e kan\u00eb k\u00ebnaqur m\u00ebsuesin, t\u00eb tjer\u00ebt jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ngurt\u00eb, po dhe t\u00eb tensionuar.\u00a0<br \/>\nM\u00ebsimi fillon mbi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e t\u00eb ndjerit pjes\u00eb e grupit t\u00eb nj\u00eb levizjeje p\u00ebr nj\u00eb q\u00ebllim e objektiv t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.\u00a0 <\/p>\n<p>&#8220;Fakti se demokracia vendos n\u00eb qend\u00ebr individin &#8211; shpjegon Jones,-\u00ebsht\u00eb nj\u00eb disavantazh, krahasuar me jo dhe antidemokracit\u00eb.&#8221;<br \/>\nPastaj vazhdon:- L\u00ebvizja jon\u00eb lart\u00ebson bindjen dhe realizon anullimin e individit n\u00eb raport me grupin\u201d. <\/p>\n<p>Q\u00eb nga ai moment, nx\u00ebn\u00ebsit nuk jan\u00eb m\u00eb gjimnazist\u00eb t\u00eb zakonsh\u00ebm, por an\u00ebtar\u00eb t\u00eb p\u00ebrzgjedhur t\u00eb l\u00ebvizjes s\u00eb quajtur &#8220;Vala e Tret\u00eb&#8221;<br \/>\nEm\u00ebrtimi &#8220;Third Wave&#8221; merret nga rituali i val\u00ebve ku zakonisht e treta \u00ebsht\u00eb ajo m\u00eb e fuqishmja, q\u00eb n\u00eb shqip perdoret edhe shkulm.<br \/>\nAn\u00ebtar\u00ebt m\u00eb pas do t\u00eb miratojn\u00eb nj\u00eb kod veshjeje p\u00ebr t&#8217;u dalluar prej te tjer\u00ebve; nj\u00eb k\u00ebmish\u00eb e bardh\u00eb me xhinse, nj\u00eb kart\u00eb an\u00ebtar\u00ebsie, nj\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetje ekskluzive q\u00eb konsiston n\u00eb zgjatjen e krahut t\u00eb djatht\u00eb dhe dor\u00ebn pak t\u00eb lakuar n\u00eb imitim t\u00eb nj\u00eb vale.<br \/>\nPas k\u00ebsaj, p\u00ebr t&#8217;u ndjer\u00eb siv\u00ebllez\u00ebr, u p\u00ebrzgjodh motoja: &#8220;Forc\u00eb p\u00ebrmes bindjes!\u00a0 Forc\u00eb p\u00ebrmes bashkimit!\u00a0 Forc\u00eb p\u00ebrmes veprimit!<br \/>\nForc\u00eb p\u00ebrmes krenaris\u00eb\u2026!&#8221;\u00a0 Adoleshent\u00ebt e p\u00ebrs\u00ebrisin moton n\u00eb kor, jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqur, t\u00eb emocionuar q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb kaq shum\u00eb.<br \/>\nM\u00eb pas profesori prezanton si baz\u00eb thelb\u00ebsore: bindjen, bindjen e padiskutueshme ndaj drejtuesit, pra ndaj tij. <\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast tek udh\u00ebheq\u00ebsi, dmth mesuesi, mish\u00ebrohen te gjitha vet\u00ebvetet e secilit nx\u00ebn\u00ebs. <\/p>\n<p>N\u00eb dit\u00ebn e tret\u00eb t\u00eb m\u00ebsimit nuk jan\u00eb m\u00eb vet\u00ebm tridhjet\u00eb nx\u00ebn\u00ebsit fillestar\u00eb. Jan\u00eb edhe pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb nga klasa t\u00eb tjera.\u00a0<br \/>\nLajmi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrhapur n\u00ebp\u00ebr shkoll\u00eb dhe shum\u00eb nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb q\u00eb t&#8217;i bashkohen &#8220;Shkulmit&#8221;, dmth Vala III.\u00a0 <\/p>\n<p>Duke par\u00eb bindjen, zellin dhe pasionin e tyre p\u00ebr t\u00eb ndjekur urdhrat, z.Jones u thot\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve se &#8220;Vala e Tret\u00eb&#8221; nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb eksperiment, por di\u00e7ka e v\u00ebrtet\u00eb, reale e madh\u00ebshtore.\u00a0<br \/>\nAt\u00eb dit\u00eb profesori magjeps klas\u00ebn me nj\u00eb rregull tjet\u00ebr instrumental q\u00eb synon nj\u00eb q\u00ebllim m\u00eb t\u00eb lart\u00eb; forc\u00ebn p\u00ebrmes veprimit.<br \/>\nNga ana tjeter do bejm\u00eb gjith\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb e nevojshme p\u00ebr t\u00eb mbrojtur komunitetin e &#8220;shkulmit&#8221;-Third Wave.<br \/>\nM\u00ebsimi p\u00ebrfundon me nj\u00eb detyr\u00eb sht\u00ebpie: vizatimi ose ideimi i logos s\u00eb Val\u00ebs s\u00eb Tret\u00eb, memorizimi i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb kontaktit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb l\u00ebvizjes, shtrirja e l\u00ebvizjes.<br \/>\nBindja e t\u00eb tjer\u00ebve nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb klasave fillore q\u00eb t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb rregullat e tyre n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb sigurojn\u00eb eksponent\u00eb t\u00eb rinj t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr l\u00ebvizjen. <\/p>\n<p>N\u00eb dit\u00ebn e kat\u00ebrt, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb gati spontane, mbi dyqind k\u00ebmisha t\u00eb bardha i bashkohen Val\u00ebs s\u00eb Tret\u00eb, duke u treguar t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr \u00e7do gj\u00eb.\u00a0<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb rast krijohet nj\u00eb komision i brendsh\u00ebm i ngarkuar me p\u00ebrzgjedhjen e aspirant\u00ebve t\u00eb rinj, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrfshihen sipas nj\u00eb rituali te thjesht\u00eb inicimi.\u00a0 Vet\u00eb an\u00ebtar\u00ebsia ka ngritur dhe nj\u00eb grup sh\u00ebrbimi sigurie (arsyeto patronazhiste) p\u00ebr t\u00eb parandaluar tendenca kontestuese q\u00eb mund t\u00eb nd\u00ebrpresin ose shqet\u00ebsojn\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsin gjat\u00eb aktivitetit.\u00a0 Situata fillon t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb kthes\u00eb shqet\u00ebsuese, saq\u00eb adoleshent\u00ebt e &#8220;Shkulmit&#8221; nuk b\u00ebjn\u00eb m\u00eb dallimin midis trillit dhe realitetit.\u00a0 <\/p>\n<p>N\u00ebnshtrimi i verb\u00ebr n\u00eb munges\u00eb t\u00eb z\u00ebrave kritik\u00eb duket se i ka shnd\u00ebrruar ata n\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Rajhut t\u00eb Tret\u00eb.\u00a0\u00a0 <\/p>\n<p>Babai i nj\u00ebr\u00ebs prej vajzave, nj\u00eb rabin, i telefonon m\u00ebsuesit me shqetsim. Profesori Jones, i shpjegon se \u00ebsht\u00eb vetem nj\u00eb eksperiment mbi personalitetin e popullat\u00ebs gjermane gjat\u00eb instalimit te Partis\u00eb Nacional-Socialiste. <\/p>\n<p>Por p\u00ebrmasat e dukuris\u00eb fillojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrehen fort n\u00eb shkoll\u00eb nga m\u00ebsuesit e tjer\u00eb: t\u00eb rinjt\u00eb me k\u00ebmisha t\u00eb bardha jan\u00eb b\u00ebr\u00eb kryep\u00ebrpjet\u00eb, agresiv\u00eb dhe arrogant\u00eb, kontestojn\u00eb pa arsye, hyjn\u00eb n\u00eb konflikt me nx\u00ebn\u00ebsit e tjer\u00eb.<br \/>\nJo pak p\u00ebrhapet edhe spiunimi n\u00eb mesin e an\u00ebtar\u00ebve: disa denoncojn\u00eb ata q\u00eb i konsiderojn\u00eb jo mjaftuesh\u00ebm aktiv\u00eb dhe k\u00ebrkojn\u00eb d\u00ebnime ekzemplare.<br \/>\nKoleg\u00ebt m\u00ebsues diskutojn\u00eb situat\u00ebn me Ronin.\u00a0<br \/>\nProfesori \u00ebsht\u00eb po aq i shqet\u00ebsuar.\u00a0<br \/>\nAi e kupton q\u00eb situata po dilte jasht\u00eb kontrollit.<br \/>\nIndoktrinimi ka arritur deri aty ku s&#8217;mban m\u00eb. Ka mb\u00ebrrit momenti me i dh\u00ebn\u00eb fund eksperimentit. <\/p>\n<p>P\u00ebr fat, nuk do bombardohet Berlini, as Kalifornia madje as Cubberley High School, p\u00ebr ngritjen e antidemokracis\u00eb 4-5 dit\u00ebshe\u2026 <\/p>\n<p>T\u00eb pest\u00ebn dit\u00eb, mesuesi Jones ka menduar l\u00ebvizjen e papritur.<br \/>\nN\u00eb auditorin e shkoll\u00ebs, p\u00ebrball\u00eb t\u00eb gjitha bluzave t\u00eb bardha n\u00eb radh\u00eb, mbi tavolin\u00eb, pran\u00eb katedres s\u00eb tij ka vendosur nj\u00eb aparat televizori t\u00eb madh, t\u00eb ndezur, por pa asnj\u00eb sinjal.<br \/>\nProfesori Ron nuk zhg\u00ebnjen. Ai p\u00ebrs\u00ebrit natyr\u00ebn reale t\u00eb Val\u00ebs s\u00eb Tret\u00eb: &#8220;\u2026nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb eksperiment i thjesht\u00eb,-thot\u00eb,-dhe as nj\u00eb ushtrim klase.\u00a0<br \/>\n\u00cbsht\u00eb di\u00e7ka shum\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme.\u00a0<br \/>\n\u00cbsht\u00eb nj\u00eb program mbar\u00ebbot\u00ebror p\u00ebr t\u00eb gjetur militant\u00eb, t\u00eb veprimit ambicioz\u00eb e krenarist\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb ndryshime radikale politike.&#8221; Fill mbas fjal\u00ebs me krahun e zgjatur profesori p\u00ebrsh\u00ebndet me simbolin e &#8220;Val\u00ebs&#8221; (shkulmin III) T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb pranishmit b\u00ebjn\u00eb nj\u00ebkohsh\u00ebm ritualin, t\u00eb gatsh\u00ebm e n\u00eb ethe p\u00ebr aksion e veprim. <\/p>\n<p>Mbas nj\u00eb heshtjeje t\u00eb shkurter si e prer\u00eb me thik\u00eb, profesori ndez aparatin e televizionit:<br \/>\nN\u00eb ekran shfaqet nj\u00eb dokumentar me &#8220;Fyhrerin&#8221; n\u00eb tribuna ku flet me gjerman\u00ebt e vet.<br \/>\nHutimi \u00ebsht\u00eb i madh. <\/p>\n<p>Nx\u00ebn\u00ebsit militantist\u00eb t\u00eb &#8220;Shkulmit\u2026&#8221; nuk u besojn\u00eb\u00a0 m\u00eb syve. <\/p>\n<p>2\u2014 N\u00eb vend te aparatit pedagogjik..? <\/p>\n<p>P\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit nga 9 vje\u00e7 deri 99, \u00e7far\u00eb kuptoni me shprehjen (pa hiri) t\u00eb profesor Jones, vendosja e individit n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb politikes e v\u00eb sistemin demokratik n\u00eb kushte t\u00eb pafavorshme n\u00eb krahasim me t\u00eb gjitha sistemet e tjera anti-demokratike?<br \/>\nA mund ta z\u00ebvend\u00ebsojm\u00eb fjal\u00ebn (t\u00eb pafavorshme) me ndonj\u00eb fjal\u00eb tjet\u00ebr? Kur? <\/p>\n<p>Sa e v\u00ebrtet\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb shprehja se shqiptar\u00ebt n\u00eb vend t\u00eb perdorin edhe mas\u00ebn neuronike t\u00eb kores s\u00eb hemisferave,\u00a0 p\u00ebrdorin akoma vet\u00ebm bulbin e trurit antik n\u00eb krye t\u00eb shtyll\u00ebs kurrizore? <\/p>\n<p>A b\u00ebhet politika me emocione dhe sentimente?<br \/>\nJu kujton gj\u00eb Eduard Bern\u00ebs, Jozef Goebels, enverhoxhistat, apo Soros? <\/p>\n<p>Keni besuar ndonj\u00eb her\u00eb se avion\u00ebt jan\u00eb mushkonja, gomari (jo kaligula) e b\u00ebn p\u00ebr kryeminist\u00ebr dhe kush nuk ndjek gomarin, do t\u00eb haj\u00eb bar?<br \/>\nN\u00ebse po, pse?<br \/>\nNga irracionaliteti i frik\u00ebs, nga dashuria irracionale p\u00ebr at\u00eb q\u00eb e ka th\u00ebn\u00eb, apo nga urrejtja po aq irracionale p\u00ebr ata q\u00eb konfirmojn\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn? <\/p>\n<p>Detyra<br \/>\nSillni shembuj nga jeta n\u00eb &#8220;shtetin e duhur&#8221;.<br \/>\nBibliografia:<br \/>\nRajhu III.<br \/>\nEnverbu\u00e7ku vepra; &#8220;histeria e nj\u00eb budallai.&#8221; &#8220;Turi ne vend te Sizifit&#8221; dhe &#8220;Jugosllaviku me bisht, kund\u00ebr Berlinit<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Realitete- psikologji- pedagogji dhe Kujdes&#8230; 1- Prishja e demokracis\u00eb n\u00eb pes\u00eb dit\u00eb M\u00eb 1967 n\u00eb Kalifornin\u00eb demokratike q\u00eb njihen edhe si vitet e rrebelimit antikonformist, n\u00eb nj\u00eb nga klasat me adoleshent\u00eb, realizohet nj\u00eb nga eksperimentet psikosocial trondit\u00ebs. Eksperiment, i cili n\u00eb dit\u00ebt e sotme do t\u00eb konsidreohej i pa kataloguesh\u00ebm. N\u00eb Cubberley High School, profesori [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9810,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-9809","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-opinione"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9809","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9809"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9811,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9809\/revisions\/9811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}