Dr. Shefqet Deliallisi<\/p>\n
I. Nga mjeku i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, tek mjeku specialist dhe…kujdesi i koordinuar.<\/p>\n
Para luft\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebtrore, mjeku tipik ishte ai i p\u00ebrgjithsh\u00ebn. Punonte vet\u00ebm, shpesh i vet\u00eb-pun\u00ebsuar. Kryente t\u00eb gjitha sh\u00ebrbimem sh\u00ebndetsore p\u00ebr t\u00eb gjitha moshat, nga pritja e lindjeve, deri n\u00eb vdekje. Kishte zakonisht rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb forta n\u00eb qytetin e vog\u00ebl apo pjes\u00ebn e qytetit t\u00eb madh ku sh\u00ebrbente. Ishte i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb problemet e komunitetit. Ve\u00e7 mjekimit, ai merrej dhe me problemet e ambientit dhe Sh\u00ebndetit Publik. Kujtoni Doktor Mansonin, p\u00ebrshkruar nga A.J Cronin, q\u00eb kujdesej p\u00ebr mjekimin e minator\u00ebve dhe familjeve t\u00eb tyre, p\u00ebr kushtet e pun\u00ebs, deri tek kanalizimet e qytetit.
\nKy tip mjeku nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i larg\u00ebt edhe p\u00ebr ne. Egzemplar\u00eb t\u00eb tij i takonim deri von\u00eb n\u00eb qyezat e vogla apo zonat rurale.
\nMe kalimin e koh\u00ebs, vler\u00eb mbizot\u00ebruese e mjek\u00ebsis\u00eb moderne u b\u00eb specializimi, modeli mekanik i s\u00ebmundjes dhe besimi n\u00eb kurimin p\u00ebrfundimtar. Shumica e mjek\u00ebve u specializuan n\u00eb nj\u00eb deg\u00eb t\u00eb vetme t\u00eb mjeksis\u00eb, u kufizuan n\u00eb nj\u00eb grup mosh\u00eb, n\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje, apo nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb trupit. Tendenc\u00eb kjo gjer\u00ebsisht e p\u00ebrhapur n\u00eb marshimin shoq\u00ebror drejt reduktcionizmit dhe specializimit.
\nMjek\u00ebt e p\u00ebrgjithsh\u00ebm gradualisht u rralluan, u kthyen n\u00eb lojtar\u00eb pasiv\u00eb, nj\u00eb specie jo m\u00eb e adoptuara n\u00eb bot\u00ebn e mjeksi\u00eb, duke u b\u00ebr\u00eb viktima t\u00eb asaj q\u00eb shum\u00eb vet\u00eb
\ne konsideronin si nj\u00eb lloj Darwinizmi medikal.
\nPor koh\u00ebt kan\u00eb ndryshuar. Sot infeksionet akute
\nshkaktuar nga nj\u00eb mikrob i vet\u00ebm q\u00eb mund t\u00eb identifikohet dhe t\u00eb zhduket p\u00ebrfundimisht, ja kan\u00eb
\nl\u00ebn\u00eb vendin s\u00ebmundjeve kronike, t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb pash\u00ebrueshme. Q\u00ebllimi i kujdesit mjeksor n\u00eb k\u00ebto s\u00ebmundje \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimi i gjendjes funksionale, minimizimi i simptomave shqet\u00ebsuese, p\u00ebrballja me stresin psikologjik t\u00eb dhimbjes apo aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb kufizuar, zgjatja e jet\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet parandalimit t\u00eb nd\u00ebrlikimeve. Q\u00eb kjo t\u00eb b\u00ebhet e mundur k\u00ebrkohet rikthimi te mjeku i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, por tashm\u00eb n\u00eb versionin e mjekut t\u00eb familjes, q\u00eb ka trash\u00ebgon traditen e mjeksis\u00eb s\u00eb p\u00ebrgjithshme, me nj\u00eb idenditet ri dhe vizionin e mjeksis\u00eb s\u00eb t\u00eb ardhmes .
\nPor a mundet q\u00eb mjeku i familjes t\u00eb punoj\u00eb i vet\u00ebm si dikur mjeku i p\u00ebrgjithsh\u00ebm ?
\nLe ta ilustrojm\u00eb me nj\u00eb gjendje kronike tipike, diabetin.
\nVitet e para t\u00eb shfaqes s\u00eb diabetit, kontrolli i mir\u00eb i glicemis\u00eb \u00ebsht\u00eb relativisht i leht\u00eb. S\u00ebmundjet bashk\u00eb-shoq\u00ebruese jan\u00eb t\u00eb pakta. Me kalimin e koh\u00ebs, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paevitueshme, gj\u00ebndja r\u00ebndohet. Nd\u00ebrlikimet shtohen. Menaxhimi i gjith\u00ebansh\u00ebm i diabetit nga nj\u00eb mjek i vet\u00ebm b\u00ebhet i pamundur. Referimi i t\u00eb gjithnj\u00eb njer\u00ebzve tek mjeku specialist, nuk \u00ebsht\u00eb zgjidhja, mbasi k\u00ebrkesat kalojn\u00eb mund\u00ebsit\u00eb. Endokrinologjia nuk mund t\u00eb ndjek\u00eb ritmet e larta t\u00eb shtimit t\u00eb njer\u00ebzve me diabet. Nga ana tjet\u00ebr, njer\u00ebzit me diabet kan\u00eb kat\u00ebr-pes\u00eb probleme t\u00eb ndryshme, s\u00ebmundje shoq\u00ebruese, jo rrall\u00eb t\u00eb pavarura nga nj\u00ebra tjetra, var\u00ebsia nga mjek\u00ebt specialist\u00eb do t\u00eb k\u00ebrkonte gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb mjek\u00eb t\u00eb specialiteteve t\u00eb ndryshme (kardiolog, neurolog, okulist, etj).
\nPor edhe shtimi i mjekve t\u00eb kujdesit par\u00ebsor nuk do t\u00eb ishte zgjidhja e problemit. M\u00eb kosto-efektive, do t\u00eb ishte q\u00eb k\u00ebta mjek\u00eb t\u00eb ishin t\u00eb trajnuar, q\u00eb n\u00eb nj\u00eb takim t\u00eb vet\u00ebm t\u00eb mbulonin disa problemeve. Por \u00ebsht\u00eb fakt se edukimi profesional i tyre nuk po ec\u00ebn me t\u00eb njejtin hap me incidenc\u00ebn e s\u00ebmundjeve kronike dhe rritjen e numrit t\u00eb vzitave n\u00eb kujdesin ambulator. Nuk duhet n\u00ebnver\u00ebsuar dhe fakti se mjek\u00ebt e ri, pjesa m\u00eb e aft\u00eb e tyre, vazhdojn\u00eb t\u00eb preferojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb mjek\u00eb specialist\u00eb. Kjo e nd\u00ebrlikon m\u00eb tej problemi mbasi, jan\u00eb pik\u00ebrisht mjek\u00ebt e sh\u00ebrbimit par\u00ebsor ata q\u00eb sigurojn\u00eb kujdesin sh\u00ebndetsor p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb disavantazhuar (q\u00eb kan\u00eb tendenc\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr s\u00ebmundje kronike).
\nKy kompleksitet, ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb n\u00eb disa vende, p\u00ebr s\u00ebmundjet kronike t\u00eb ofrohet nj\u00eb model i ri, q\u00eb siguron kujdes t\u00eb kordinuar, t\u00eb siguruar nga nj\u00eb ekip multidisiplinar i udh\u00ebhequr nga mjekun i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, i familjes, por q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb dhe mjeku specialist, kur \u00ebsht\u00eb ai burimi kryesor i kujdesit. Mjeku personal orienton, merr p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb gjitha p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb p\u00ebr kujdesin e pacientit, udh\u00ebheq ekipin, p\u00ebrmir\u00ebson koordinimin dhe integrimin e kujdesit, rrit p\u00ebrpjekjet p\u00ebr siguri dhe cil\u00ebsi. P\u00ebrb\u00ebrsit e ekipit, n\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb praktike t\u00eb kufizuar, p\u00ebr nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb vetme, nj\u00eb organ, nj\u00eb sistem, apo nj\u00eb procedur\u00eb, marrin kolektivisht p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr gjith\u00eb trajtimin dhe menaxhimin e kujdesit p\u00ebr pacientin n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Ky model n\u00eb qend\u00ebr ka pacientin, i cili \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb ne vendimmarrjet dhe p\u00ebrgjegjsit\u00eb p\u00ebr kujdesin mjeksor t\u00eb vazhduesh\u00ebm .
\nKy model diku quhet \u201cSht\u00ebpia mjeksore e p\u00ebrq\u00ebndruar tek pacienti\u201d, diku \u201cSht\u00ebpi e Kujdesit Par\u00ebsor\u201d diku tjet\u00ebr \u201cSht\u00ebpi mjeksore e avancuar\u201d. Akademia Amerikane e Mjek\u00ebve t\u00eb Familjes ka propozuar nj\u00eb model t\u00eb ngjash\u00ebm t\u00eb quajtur \u201cSht\u00ebpia mjeksore personale.\u201d
\nKy model siguron nj\u00eb orkestrim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kujdesit sh\u00ebndetsor, nj\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, dhe t\u00eb gjith\u00eb ansh\u00ebm. Siguron p\u00ebrdorimin m\u00eb efficient t\u00eb resurseve. Redukton mbip\u00ebrdorimin dhe keqp\u00ebrdorimin e sh\u00ebrbimit mjeksor, duke reduktuar k\u00ebshtu dhe koston e tij dhe pabarazin\u00eb n\u00eb kujdesin mjeksor. <\/p>\n
II. Nga sht\u00ebpia n\u00eb spital,
\ndhe…p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb sht\u00ebpi <\/p>\n
Fillimisht trajtimi mjeksor \u00ebsht\u00eb kryer n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e pacientit. Gradualisht, \u00ebsht\u00eb \u00e7vendosur n\u00eb spital, dhe n\u00eb shekullin q\u00eb jetojm\u00eb, ka filluar t\u00eb \u00e7vendoset p\u00ebrs\u00ebri drejt banes\u00ebs s\u00eb pacientit, sigurisht me nj\u00eb cil\u00ebsi shum\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Pse kjo tendenc\u00eb ?
\nLe t\u2019i kthehemi spitaleve. Vitin q\u00eb shkoi n\u00eb Gjermani u kremtua 300 vjetori i spitalit Charit\u00e9, qe filloi aktivitetin n\u00eb vitin 1710, si nj\u00eb sht\u00ebpi e t\u00eb p\u00ebrvuajturve me s\u00ebmundjen e murtaj\u00ebs (prandaj dhe u quajt \u2018Sht\u00ebpia e murtaj\u00ebs\u2019).
\nN\u00eb ato kohra, para krijimit t\u00eb shteteve kombe, aktivitetet q\u00eb lidheshin me sh\u00ebndetin dominoheshin nga institucionet fetare, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb nd\u00ebrtimin e spitaleve. Funksioni origjinal i tyre ishte t\u2019i siguronte t\u00eb varf\u00ebrve nj\u00eb vend p\u00ebr t\u00eb vdekur. Mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar sh\u00ebndetin n\u00eb k\u00ebto spitale ishin t\u00eb kufizuar, kjo dhe p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb dijeve mjeksore*. Deri n\u00eb shekullin 20, kur t\u00eb pasurit s\u00ebmureshin, m\u00eb shum\u00eb konfort, past\u00ebrti, dhe sh\u00ebrbim, gjenin n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre, se n\u00eb spital.
\nMe zhvillimin e mjeksis\u00eb moderne, funksoni i spitaleve ndryshoi. Imazhi i tyre ndryshoi nga vendi i vdekjes, n\u00eb vendin e shpres\u00ebs. Ato u suprspecializuan dhe pajis\u00ebn me mjetet t\u00eb sofistikuara. N\u00eb spitale sot, diagnostikohen dhe trajtohen me m\u00eb shum\u00eb efektivitet nj\u00eb numur i madh s\u00ebmundjesh. Nd\u00ebrsa spiali \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm p\u00ebr disa procedura, si kirurgjit\u00eb e m\u00ebdha, etj.
\nNdryshimi i natyr\u00ebs s\u00eb problemeve t\u00eb sh\u00ebndetit, ndryshimi i praktik\u00ebs mjeksore, ndryshimi i mardh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet mjek\u00ebve dhe spitalit, shtimi shp\u00ebrthyes i numurit t\u00eb personelit mjeksor jo mjek\u00eb, kan\u00eb lindur nevoj\u00ebn e nj\u00eb riorientimi t\u00eb funksionit t\u00eb spitaleve. Disa prej tyre kan\u00eb filluar t\u00eb funksionojn\u00eb si \u2018qendra t\u00eb kujdesit sh\u00ebndetsor\u2019 p\u00ebr komunitetin, duke i kushtuar m\u00eb shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi mjeksis\u00eb parandaluese, edukimit sh\u00ebndetsor, kujdesit ambulator, sh\u00ebrbimit reabilitues, kujdesit n\u00eb banes\u00eb .
\nPor, tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb shfaqur dhe nj\u00eb tendenc\u00eb e re. Kjo fal\u00eb teknologjive t\u00eb reja t\u00eb kujdesit sh\u00ebndetsor. Ndryshe nga shekulli q\u00eb lam\u00eb pas, vendini i kujdesit sh\u00ebndetsor n\u00eb t\u00eb ardhmen mendohet t\u00eb jet\u00eb sht\u00ebpia e pacientit. N\u00eb disa vende t\u00eb zhvilluara po p\u00ebrhapet trajtimi i pacient\u00ebve nga spitali n\u00eb sht\u00ebpi. Pacient\u00eb me s\u00ebmundje akute, nga departamentet e emergjenc\u00ebs d\u00ebrgohen n\u00eb sht\u00ebpi, ku marrin t\u00eb njejtin sh\u00ebrbim cil\u00ebsor si n\u00eb spital. \u2018Agjenci t\u00eb Sh\u00ebndetit n\u00eb Sht\u00ebpi\u2019 ofrojn\u00eb sh\u00ebrbime p\u00ebr menaxhimin e s\u00ebmundjeve kronike, duke mb\u00ebshtetur menaxhimin e s\u00ebmundjes nga vet\u00eb pacient\u00ebt. Mjek\u00ebt mb\u00ebrrijn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e pacient\u00ebve me nj\u00eb version t\u00eb ri t\u00eb \u201cvalixhes s\u00eb urgjenc\u00ebs\u201d, q\u00eb p\u00ebrfshin aparatura mobile dhe nj\u00eb pajisje e cila mund t\u00eb kryejn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 20 teste laboratorike n\u00eb sht\u00ebpi. Nd\u00ebrkoh\u00eb, kompani inxhinierike elektronike kan\u00eb krijuar produkte p\u00ebr monitorimin e sh\u00ebndetit n\u00eb sht\u00ebpi, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilave sigurohen t\u00eb dh\u00ebna praktike p\u00ebr p\u00ebrdorimin e ila\u00e7eve, ushqyerjen, kontrollin e personave q\u00eb merren me p\u00ebrkujdesjen sh\u00ebndetsore etj. Jan\u00eb duke eksperimentuar videokonferenca n\u00eb internet p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar vizita mjeksore virtuale n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e pacient\u00ebve.
\nJan\u00eb disa forca q\u00eb shtyjn\u00eb kujdesin sh\u00ebndetsor drejt banes\u00ebs s\u00eb pacientit.
\nS\u00eb pari, plakja e popullsis\u00eb. Kemi nj\u00eb shtimi progresiv t\u00eb pacient\u00ebve mbi 65 vje\u00e7 q\u00eb kan\u00eb kufizim t\u00eb aktivitetit fizik. Izolimi i tyre n\u00eb spitale shpesh favorizon nd\u00ebrlikimet. K\u00ebta preferjn\u00eb t\u00eb trajtohen n\u00eb sht\u00ebpi dhe t\u00eb vdesin n\u00eb sht\u00ebpi. Preferojn\u00eb komoditetin, privacin\u00eb, dhe autonomin\u00eb. Preferojn\u00eb m\u00eb pak kujdesin teknologjik dhe m\u00eb shum\u00eb kujdes manual, njer\u00ebzor. Vizitat n\u00eb sht\u00ebpi ata, si nostalgjk\u00eb t\u00eb epok\u00ebs kur thirrja e mjekut n\u00eb sht\u00ebpi ishte e zakonshme, i shohin si gjest p\u00ebrkujdesje.
\nP\u00ebrparimet teknologjike p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb shkakun tjet\u00ebr. Miniaturizimi dhe l\u00ebvizshm\u00ebrin\u00eb e teknologjive diagnostike, teknologjit\u00eb e informacionit, monitorimit, kujdesi n\u00eb distanc\u00eb, kan\u00eb rritur mund\u00ebsin\u00eb e trajtimit n\u00eb sht\u00ebpi, madje edhe p\u00ebr gjendje serioze.
\nDhe s\u00eb fundi, por jo nga r\u00ebnd\u00ebsia, kujdesi sh\u00ebndetsor n\u00eb sht\u00ebpi \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak i kushtuesh\u00ebm. S\u00ebmundjet kronike, t\u00eb cilat zakonisht jan\u00eb multiple, p\u00ebrpin\u00eb shumic\u00ebn e shpenzimeve t\u00eb kujdesit sh\u00ebndetsor. Sh\u00ebrbimet p\u00ebr rehabilitime t\u00eb ndryshme, infuzione, ushqyerje parenterale n\u00eb sht\u00ebpi, kushtojn\u00eb m\u00eb pak se n\u00eb spital, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb jan\u00eb po aq t\u00eb efektshme. P\u00ebr k\u00ebto arsye, sh\u00ebrbimi sh\u00ebndetsor n\u00eb sht\u00ebpi ofron nj\u00eb zgjidhje t\u00eb favorshme.
\nSi p\u00ebrfundim
\nNd\u00ebrsa, kthimi i banes\u00ebs s\u00eb pacient\u00ebve n\u00eb vendin qendror t\u00eb kujdesit mjeksor mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb koh\u00eb p\u00ebr tu realizuar, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi q\u00eb duhet vler\u00ebsuar, dhe nj\u00eb drejtim ku duhet punuar. Edhe p\u00ebr p\u00ebrhapjen e internetit fillimisht kishte shum\u00eb skeptik\u00eb, por tashm\u00eb ai \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb realitet i preksh\u00ebm.
\nGjithmon\u00eb ka nj\u00eb fillim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dr. Shefqet Deliallisi I. Nga mjeku i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, tek mjeku specialist dhe…kujdesi i koordinuar. Para luft\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebtrore, mjeku tipik ishte ai i p\u00ebrgjithsh\u00ebn. Punonte vet\u00ebm, shpesh i vet\u00eb-pun\u00ebsuar. Kryente t\u00eb gjitha sh\u00ebrbimem sh\u00ebndetsore p\u00ebr t\u00eb gjitha moshat, nga pritja e lindjeve, deri n\u00eb vdekje. Kishte zakonisht rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb forta n\u00eb qytetin e vog\u00ebl […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":92471,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-92470","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/92470","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=92470"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/92470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":92472,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/92470\/revisions\/92472"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/92471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=92470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=92470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=92470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}