{"id":89636,"date":"2025-06-03T11:36:11","date_gmt":"2025-06-03T11:36:11","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=89636"},"modified":"2025-06-03T11:36:11","modified_gmt":"2025-06-03T11:36:11","slug":"monumenti-i-skenderbeut-ne-ulqin-ka-dhe-kundershti-estetike-studiuesi-albert-bikaj-skenderbeu-i-deformuar-nuk-eshte-art-monumental","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2025\/06\/03\/monumenti-i-skenderbeut-ne-ulqin-ka-dhe-kundershti-estetike-studiuesi-albert-bikaj-skenderbeu-i-deformuar-nuk-eshte-art-monumental\/","title":{"rendered":"Monumenti i Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Ulqin ka dhe kund\u00ebrshti estetike\/ Studiuesi Albert Bikaj: Sk\u00ebnderbeu i deformuar nuk \u00ebsht\u00eb art monumental"},"content":{"rendered":"<p>Mund t\u00eb duket pak e \u00e7uditshme, por para jush kemi imazhin e fituesit t\u00eb konkursit p\u00ebr skulptur\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Komun\u00ebn e Ulqinit! E cila, me qen\u00eb se ra fjala, u prit jo me pak reagime pak\u00ebnaq\u00ebsie nga qytetar\u00ebt.<\/p>\n<p>Q\u00eb t\u2019ju kurrsej koh\u00ebn, do i bie shkurt &#8211; drejt\u00eb e n\u00eb tem\u00eb. <\/p>\n<p>Kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr veprat e artit dhe cil\u00ebsin\u00eb e tyre m\u00eb s\u00eb pari m\u00eb bie ndermend nj\u00eb th\u00ebnie, apo m\u00eb mir\u00eb t\u00eb them, qasja e eseistit anglez, i shquar si kritik i modernitetit, i quajtur G. K. Chesterton. Sipas tij vepra e mir\u00eb na tregon t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn p\u00ebr heroin e vet; nd\u00ebrsa romani i dob\u00ebt na tregon t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn p\u00ebr autorin e tij. Pa dashur t\u00eb jem i vrazhd\u00eb, ajo q\u00eb dua t\u00eb them \u00ebsht\u00eb se vepra domosdoshm\u00ebrisht flet p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb dhe filozofin\u00eb e autorit. <\/p>\n<p>N\u00ebse nj\u00eb skulptor apo piktor d\u00ebshiron t\u00eb shpreh\u00eb \u201cekspresionin abstrakt\u201d t\u00eb talentit t\u00eb vet n\u00eb statuja publike me karakter historik, at\u00ebher\u00eb mbase ka ngat\u00ebrruar zanat. Nj\u00eb qasje e till\u00eb mund t\u00eb arrihet shkelqyesh\u00ebm n\u00eb poezi \u2013 n\u00eb artin e fjal\u00ebs, ku abstraksioni ka sens \u2013 por zor se mund t\u00eb thuhet e nj\u00ebjta n\u00eb skulptur\u00eb monumentale, e cila ka kufizime t\u00eb qarta q\u00eb burojn\u00eb nga vet\u00eb natyra e saj p\u00ebrfaq\u00ebsuese. Natyrisht, kjo vlen gjithmon\u00eb n\u00ebse artisti ka si par\u00ebsore t\u00eb theksoj\u00eb dhe madh\u00ebshtoj\u00eb vepr\u00ebn, jo vetvet\u00ebn. <\/p>\n<p>Si ithtar i artit dhe filozofis\u00eb estetike tradicionale per\u00ebndimore e them me plot\u00eb bindje se skulptura e mir\u00ebfillt\u00eb nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr eksperimentime t\u00eb tepruara apo p\u00ebr nd\u00ebrhyrje konceptuale q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb interpretime teorike p\u00ebr t\u2019u kuptuar. Assesi nuk jam kund\u00ebr kreativitetit por vepra duhet t\u00eb flas\u00eb vet\u00eb, t\u00eb komunikoj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt me publikun, t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb p\u00ebrjetim emocional dhe historik pa e humbur kuptimin \u201cn\u00eb p\u00ebrkthim\u201d. <\/p>\n<p>Perndryshe, qasjet artistike hermetike dhe abstrakte &#8211; q\u00eb promovohen sot globalisht &#8211; me pretendim thuajse snobist ndaj gjith\u00eb tradit\u00ebs, historis\u00eb dhe filozofis\u00eb s\u00eb artit, shpesh jan\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb pakuptueshme apo t\u00eb pap\u00ebrshtatshme, por tmerr\u00ebsisht jo estetike, bile absurde edhe qesharake.<\/p>\n<p>Prandaj, me gjith\u00eb respektin p\u00ebr autorin dhe komisionin p\u00ebrzgjedh\u00ebs t\u00eb Komun\u00ebs, kam frik\u00eb se kjo vep\u00ebr nuk \u00ebsht\u00eb e denj\u00eb p\u00ebr vendin q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb. <\/p>\n<p>Pse? <\/p>\n<p>Pasi fillimksht nuk p\u00ebrputhet me kriteret estetike-arkitekturore-monumentale t\u00eb qytetit t\u00eb Ulqinit.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, nuk m\u00eb duket se p\u00ebrputhet me iden\u00eb, identitetin, as q\u00ebllimin e kremtimit t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb historike q\u00eb ulqinak\u00ebt dhe shqiptar\u00ebt e Malit t\u00eb Zi n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi \u2013 duan t\u00eb nderojn\u00eb dhe t\u2019ua trash\u00ebgojn\u00eb brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n<p>N\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, nj\u00eb vep\u00ebr e till\u00eb mund t\u00eb z\u00ebr\u00eb vend n\u00eb ndonj\u00eb ekspozit\u00eb eksperimentale apo muzeale bashk\u00ebkohore me prirje \u201cavantgarde\u201d, por jo n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb publike ku pritet t\u00eb ngrihet nj\u00eb monument p\u00ebrbashkues dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues me karakter historik dhe nacional &#8211; me financim publik. <\/p>\n<p>E kuptoj se ideja dhe q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb \u201chapi me koh\u00ebn\u201d, por m\u00eb duket se jan\u00eb kap\u00ebrcyer shum\u00eb shkall\u00eb me ngut p\u00ebr hir t\u00eb manis\u00eb s\u00eb q\u00ebnit \u201cmodern\u201d. Kjo mani, si \u00e7do tepri tjet\u00ebr, e b\u00ebn vepruesin dhe vepr\u00ebn qesharake. Historia ka p\u00ebrplot raste t\u00eb tilla &#8211; sidomos sot, n\u00eb shekullin ku kjo mani ende dominon. <\/p>\n<p>Kujtoj k\u00ebtu shembullin e statuj\u00ebs s\u00eb At\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs n\u00eb Shkod\u00ebr \u2013 nj\u00eb grumbull bllok\u00ebsh t\u00eb zymt\u00eb jo vet\u00ebm q\u00eb nuk frym\u00ebzojn\u00eb, por shp\u00ebrfillen ose m\u00eb keq, kur merr vesh se kujt i dedikohet t\u00eb l\u00eb shije tejet t\u00eb hidhur.<br \/>\nKuptohet, ky nuk \u00ebsht\u00eb rasti i vet\u00ebm, ka sa t\u00eb duash. Rasti i Ulqinit, p\u00ebr fat t\u00eb keq, thjesht i bashkangjitet seris\u00eb s\u00eb rasteve t\u00eb tilla jo vetem te statujat, por edhe te objektet institucionale, kulturore dhe fetare. P\u00ebr\u00e7udnimi dhe shp\u00ebrfytyrimi nuk \u00ebsht\u00eb perparim as avantgarde, por kjo \u00ebsht\u00eb tem\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb vete. <\/p>\n<p>T\u2019i kthehemi tem\u00ebs. Ta shohim nj\u00eb her\u00eb vepr\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb kuptimi monumental, historik dhe artistik ka nj\u00eb Sk\u00ebnderbe me k\u00ebmb\u00eb dhe pantallona t\u00eb gjera moderne, trup t\u00eb im\u00ebt t\u00eb disproporcionuar, p\u00ebrkrah kat\u00ebr figura siameze t\u00eb ngjeshura brenda t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs form\u00eb? \u00c7far\u00eb mesazhi p\u00ebrcjell kjo p\u00ebr heroin dhe komunitetin ton\u00eb? <\/p>\n<p>T\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb krahasim t\u00eb thjesht\u00eb. \u00c7far\u00eb vlere estetike dhe ndjesie paraqet kjo statuj\u00eb n\u00eb krahasim me \u201cSkenderbeun\u201d e Odhise Paskalit n\u00eb Tiran\u00eb apo me statuj\u00ebn madh\u00ebshtore t\u00eb sapoinaguruar n\u00eb Tuz? <\/p>\n<p>Ndoshta nuk jam mjaftuesh\u00ebm \u201cpostmodern\u201d p\u00ebr ta kuptuar si duhet k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. <\/p>\n<p>E mbase nuk ka as \u00e7far\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar pasi realiteti n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb. <\/p>\n<p>Jam nga ata persona q\u00eb beson se kur mbreti \u00ebsht\u00eb lakuriq duhet ta kemi guximin intelektual dhe \u00e7ilt\u00ebrsin\u00eb morale prej f\u00ebmije ta themi t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn haptazi. <\/p>\n<p>K\u00ebshtu q\u00eb mund t\u00eb them me bindje se publiku nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr art t\u00eb pakuptuesh\u00ebm, por p\u00ebr vepra q\u00eb nderojn\u00eb historin\u00eb dhe q\u00eb paraqiten me dinjitet. Skulptura monumentale ka si q\u00ebllim trash\u00ebgimin\u00eb, jo \u201cprovokimin\u201d apo sprov\u00ebn e tekave subjektive artistike pasi monumentet jan\u00eb kujtes\u00eb kolektive historike, jo eksperimente. <\/p>\n<p>Ulqini, ky qytet i bukur mesdhetar, i ngjeshur me histori dhe kultur\u00eb, i rrethuar nga nj\u00eb kala aq e lasht\u00eb sa madh\u00ebshtore \u2014 dhe sidomos nj\u00eb figur\u00eb si Sk\u00ebnderbeu, p\u00ebr t\u00eb cilin fjal\u00ebt jan\u00eb gjithnj\u00eb t\u00eb tep\u00ebrta \u2014 meritojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se kaq.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/16d84a44-063e-404e-9dc8-4e49690563cc-225x300.jpeg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-89637\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/16d84a44-063e-404e-9dc8-4e49690563cc-225x300.jpeg 225w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/16d84a44-063e-404e-9dc8-4e49690563cc-768x1024.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/16d84a44-063e-404e-9dc8-4e49690563cc-860x1147.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/16d84a44-063e-404e-9dc8-4e49690563cc.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mund t\u00eb duket pak e \u00e7uditshme, por para jush kemi imazhin e fituesit t\u00eb konkursit p\u00ebr skulptur\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Komun\u00ebn e Ulqinit! E cila, me qen\u00eb se ra fjala, u prit jo me pak reagime pak\u00ebnaq\u00ebsie nga qytetar\u00ebt. Q\u00eb t\u2019ju kurrsej koh\u00ebn, do i bie shkurt &#8211; drejt\u00eb e n\u00eb tem\u00eb. Kur \u00ebsht\u00eb fjala [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":89638,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-89636","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89636","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89636"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89636\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89640,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89636\/revisions\/89640"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/89638"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89636"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89636"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=89636"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}