{"id":87982,"date":"2025-03-28T18:27:34","date_gmt":"2025-03-28T18:27:34","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=87982"},"modified":"2025-03-28T18:27:34","modified_gmt":"2025-03-28T18:27:34","slug":"obeziteti-genet-apo-ambienti-shume-pyetje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2025\/03\/28\/obeziteti-genet-apo-ambienti-shume-pyetje\/","title":{"rendered":"OBEZITETI, GENET APO AMBIENTI ? SHUM\u00cb PYETJE&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>Nga Dr. Shefqet Deliallisi<\/p>\n<p>Pse njer\u00ebz q\u00eb han\u00eb \u00e7far\u00eb t&#8217;i p\u00eblqej\u00eb n\u00eb \u00e7fardo sasi, q\u00eb jan\u00eb dhe fizikisht inaktiv\u00eb, nuk shtojn\u00eb n\u00eb pesh\u00eb ?<br \/>\nPse t\u00eb tjer\u00eb, me histori familjare p\u00ebr mbipesh\u00eb apo obezitet, ndon\u00ebse han\u00eb sasi modeste, b\u00ebjn\u00eb dhe aktivitet fizik, b\u00ebhen dhe mbeten obez\u00eb?<br \/>\nPse t\u00eb tjer\u00eb (n\u00eb fakt shumica) q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn pesh\u00eb ?<br \/>\nPse pesha e tep\u00ebrt q\u00eb me shum\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi humbet,<br \/>\nshpejt rifitohet ?<br \/>\nDuhet t\u00eb falenderojm\u00eb ose mallkojm\u00eb parardh\u00ebsit tan\u00eb (genet q\u00eb trash\u00ebgojm\u00eb) p\u00ebr pesh\u00ebn apo form\u00ebn e trupit q\u00eb kemi?<br \/>\nNga ana tjet\u00ebr, pse deri n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb kaluar shkenca mjeksore injoronte ushqyerjen. Obeziteti ishte nj\u00eb gj\u00ebndje e rall\u00eb, s\u00ebmundjet e zemr\u00ebs, diabeti&#8230; gjithashtu&#8230;dieta me m\u00eb shum\u00eb kalori dhe yndyra konsiderohej e sh\u00ebndetshme, madje mendohej se t\u00eb mbronte nga s\u00ebmundjet dhe ndihmonte n\u00eb sh\u00ebrimin e tyre ?<br \/>\nGenet apo ambienti ?<\/p>\n<p>MOSP\u00cbRPUTHJA<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse bota ka p\u00ebsuar ndryshime t\u00eb pa llogaritshme n\u00eb t\u00eb gjitha fushat, ndon\u00ebse ne mund t\u00eb vishemi sipas mod\u00ebs s\u00eb fundit, t\u00eb p\u00ebrdorim makina t\u00eb tipeve t\u00eb fundit, organizmi yn\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb ai i paraardh\u00ebsve tan\u00eb t\u00eb lasht\u00eb. Ndryshime biologjike n\u00eb organizmin ton\u00eb s&#8217;kan\u00eb ndodhur. M\u00ebnyra si organizmi trajton ushqimin, bakteriet, ndotjen, stresin, ka p\u00ebsuar fare pak ndryshime.<br \/>\nNe gjendemi t\u00eb \u201cstrehuar\u201d n\u00eb nj\u00eb organiz\u00ebm t\u00eb p\u00ebrshtatur p\u00ebr tjet\u00ebr ambient, at\u00eb t\u00eb shum\u00eb shekujve m\u00eb par\u00eb, kur vdekja ishte e hershme, shpesh para mosh\u00ebs s\u00eb riprodhimit, organizmi ishte p\u00ebrshtatur p\u00ebr njer\u00ebz fizikisht t\u00eb fuqish\u00ebm, q\u00eb p\u00ebrdornin ushqime t\u00eb thjeshta, t\u00eb siguruar n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb pune t\u00eb r\u00ebnd\u00eb fizike.<br \/>\nParaardh\u00ebsit tan\u00eb nuk mundnin ta siguronin ushqimin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme. Periudhat e ushqimit t\u00eb bollsh\u00ebm alternoheshin me mungesa ekstreme. P\u00ebr t\u00eb mbijetuar, organizmi ishte p\u00ebrshtatur, mamagazinonte energjin\u00eb e tep\u00ebrt p\u00ebr ta p\u00ebrdorur kur k\u00ebrc\u00ebnohej nga uria apo s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnda. Kjo p\u00ebrshtatje q\u00eb siguronte mbijetes\u00ebn e t\u00eb par\u00ebve tan\u00eb t\u00eb lasht\u00eb,  sot na ashte kthyer ne nje kescenim per shendetin. Sot \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u00eb sigurosh ushqimin, relativisht e pa kushtueshme. Ne ham\u00eb kur jemi t\u00eb lumtur, ham\u00eb kur jemi t\u00eb m\u00ebrzitur. Ne kemi p\u00ebrshtatur shprehi sociale, q\u00eb te gjitha festat i shoqerojme me mbingr\u00ebnie dhe pije t\u00eb tep\u00ebrta. Ngr\u00ebnien e lidhim me sh\u00ebndetin, mir\u00ebqenien dhe statusin social. \u00cbsht\u00eb presioni i ambientit q\u00eb na inkurajon t\u00eb ham\u00eb shum\u00eb. Pasoja, energjia mbi nevojat depozitohet n\u00eb form\u00ebn e dhjamit.<br \/>\nRezervat e t\u00eb cilit q\u00eb aq mir\u00eb i sh\u00ebrbenin njer\u00ebzve t\u00eb lasht\u00eb, njer\u00ebzve modern\u00eb i shkaktojn\u00eb probleme serioze p\u00ebr sh\u00ebndetin, n\u00ebp\u00ebrmjet obezitetit, diabetit, tensionit t\u00eb lart\u00eb, s\u00ebmundjeve t\u00eb zemr\u00ebs, en\u00ebve t\u00eb gjakut, disa llojeve t\u00eb kancerit&#8230;<br \/>\nTjet\u00ebr mosp\u00ebrputhja tjeter ka te beje me aktivitetin fizik\u2026 Ndryshime thelb\u00ebsore kan\u00eb ndodhur dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb ndodhin n\u00eb aktivitetin fizik. Shoqeria jon\u00eb vazhdon prej shume vitesh ta b\u00ebj\u00eb aktivitetin fizik sa m\u00eb pak t\u00eb nevojsh\u00ebm. Epoka e inteligjences srtificiale drejt te ciles po vrapojme me shpejtesi do ta theksoje kete prirje me papunsine masive qe kercenon t\u00eb shkaktoj\u00eb\u2026<br \/>\nN\u00eb koh\u00ebt e lashta ishte e pamundur q\u00eb dikush t\u00eb q\u00ebndronte ulur p\u00ebr muaj e vite. Madje edhe paraardh\u00ebsit tan\u00eb fermer\u00eb t\u00eb disa viteve m\u00eb par\u00eb, duhej t\u00eb punonin fort fizikisht, ndryshe nga sot, kur shumic\u00ebn e puneve e kryejn\u00eb makinerit\u00eb.<br \/>\nNd\u00ebrsa njer\u00ebzit e sot\u00ebm q\u00ebndrojn\u00eb ulur para tavolin\u00ebs. Vet\u00ebm pak vite m\u00eb par\u00eb f\u00ebmij\u00ebt luanin jasht\u00eb sht\u00ebpis\u00eb p\u00ebr or\u00eb t\u00eb t\u00ebra, nd\u00ebrsa sot q\u00ebndrojn\u00eb pasiv\u00eb p\u00ebrpara celularit, televizionit, apo lojrave elektronike. <\/p>\n<p>DUKE E MBYLLUR&#8230;<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjia e sakt\u00eb p\u00ebr pyetjen : Jan\u00eb genet apo ambienti shkak i obezitetit&#8221; p\u00ebrgjigjia \u00ebsht\u00eb : Faktor\u00ebt gjenetik\u00eb jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, por genet &#8220;ndizen&#8221; dhe &#8220;shuhen&#8221; nga ndikimi i ambjentit.<br \/>\n\u00c7far\u00eb mundet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb ?<br \/>\nSinjalet fiziologjike q\u00eb na shtojn\u00eb d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb forta, sinjalet p\u00ebr ta frenuar shum\u00eb t\u00eb dobta.<br \/>\nT\u00eb b\u00ebhesh aktiv fizikisht sot, s\u2019\u00ebsht\u00eb e leht\u00eb. K\u00ebrkon sforcim dhe koh\u00eb. Ska shprese<br \/>\nAjo q\u00eb sot mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb sot \u00ebsht\u00eb q\u00eb ndryshimet n\u00eb mbient t\u2019i kthejm\u00eb n\u00eb favorin ton\u00eb, ose m\u00eb e pakta t\u2019i b\u00ebjm\u00eb t\u00eb pad\u00ebmsh\u00ebme&#8230;<\/p>\n<p>Fotot ilustruese: DJE&#8230;..SOT&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Dr. Shefqet Deliallisi Pse njer\u00ebz q\u00eb han\u00eb \u00e7far\u00eb t&#8217;i p\u00eblqej\u00eb n\u00eb \u00e7fardo sasi, q\u00eb jan\u00eb dhe fizikisht inaktiv\u00eb, nuk shtojn\u00eb n\u00eb pesh\u00eb ? Pse t\u00eb tjer\u00eb, me histori familjare p\u00ebr mbipesh\u00eb apo obezitet, ndon\u00ebse han\u00eb sasi modeste, b\u00ebjn\u00eb dhe aktivitet fizik, b\u00ebhen dhe mbeten obez\u00eb? Pse t\u00eb tjer\u00eb (n\u00eb fakt shumica) q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":87983,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-87982","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87982"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87982\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87984,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87982\/revisions\/87984"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/87983"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87982"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=87982"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=87982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}