{"id":86334,"date":"2025-01-19T10:47:11","date_gmt":"2025-01-19T10:47:11","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=86334"},"modified":"2025-01-19T10:47:11","modified_gmt":"2025-01-19T10:47:11","slug":"rivaliteti-anglo-amerikan-per-vajgurin-shqiptar-pse-kompania-britanike-financoi-rikthimin-e-ahmet-zogut-ne-pushtet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2025\/01\/19\/rivaliteti-anglo-amerikan-per-vajgurin-shqiptar-pse-kompania-britanike-financoi-rikthimin-e-ahmet-zogut-ne-pushtet\/","title":{"rendered":"Rivaliteti anglo-amerikan p\u00ebr vajgurin shqiptar: pse kompania britanike financoi rikthimin e Ahmet Zogut n\u00eb pushtet"},"content":{"rendered":"<p>Nga Hasan Bello<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb vitit 1920, qeveria britanike me an\u00ebn e ministrit t\u00eb saj n\u00eb Shqip\u00ebri i propozoi qeveris\u00eb s\u00eb Iliaz Vrionit p\u00ebr t`i dh\u00ebn\u00eb me koncension Shoq\u00ebris\u00eb Anglo-Persiane t\u00eb drejt\u00ebn e eksplorimit t\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqje toke prej 200 000 hektar\u00ebsh. N\u00eb rast se ajo do t\u00eb zbulonte rezerva vajguri m\u00eb pas do t\u00eb k\u00ebrkonte akordimin e nj\u00eb koncensioni tjet\u00ebr p\u00ebr nj\u00eb sip\u00ebrfaqe m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, q\u00eb shkonte n\u00eb 50 000 hektar\u00eb. Si shp\u00ebrblim, qeveria britanike do t\u00eb mb\u00ebshteste an\u00ebtar\u00ebsimin e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Lidhjen e Kombeve. <\/p>\n<p>Kjo ishte nj\u00eb ofert\u00eb e jashtzakonshme p\u00ebr koh\u00ebn, p\u00ebr dy arsye: e para, shteti shqiptar nuk kishte asnj\u00eb specialist p\u00ebr t\u00eb studiuar n\u00ebntok\u00ebn dhe pasurit\u00eb e saj dhe, e dyta, m\u00eb tep\u00ebr se interes ekonomik, ai kishte p\u00ebrftim n\u00eb aspektin politik. Mb\u00ebshtetja e Britanis\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment, ishte garancia m\u00eb e madhe p\u00ebr shqiptar\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb konsoliduar pozit\u00ebn e tyre n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Por nj\u00ebkoh\u00ebsisht me britanik\u00ebt, n\u00eb Tiran\u00eb mb\u00ebrrit\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e kompanis\u00eb amerikane Standard Oil dhe t\u00eb shoq\u00ebrive t\u00eb tjera franceze dhe italiane. Rivaliteti anglo-amerikan p\u00ebr burimet vajgurore ashtu si n\u00eb t\u00eb gjith bot\u00ebn ka qen\u00eb i tmerrsh\u00ebm. <\/p>\n<p>Kompania amerikane p\u00ebr t\u00eb siguruar mb\u00ebshtetjen e opinionit publik, p\u00ebrve\u00e7 nj\u00eb avokati shum\u00eb t\u00eb njohur n\u00eb ato vite, si\u00e7 ishte Elmas Kokona, dispononte edhe nj\u00eb gazet\u00eb private. N\u00eb prapasken\u00eb, ajo financonte edhe gazetar\u00eb t\u00eb \u201cpavarur\u201d dhe ndonj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb opozit\u00ebs. Kjo e fundit mb\u00ebshteste kompanin\u00eb amerikane. Nd\u00ebrsa \u201cPartia Popullore\u201d dhe qeveria q\u00eb kishte shumic\u00ebn, p\u00ebr shkak t\u00eb interesit n\u00eb politik\u00ebn e jashtme mb\u00ebshteste britanik\u00ebt. <\/p>\n<p>Oferta e kompanis\u00eb amerkane e ndihmoi qeverin\u00eb q\u00eb t`i b\u00ebnte presion asaj britanike p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar kushtet. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, ajo siguroi kushte pothuajse t\u00eb barabarta. <\/p>\n<p>Po cili ishte interesi i Britanis\u00eb p\u00ebr vajgurin shqiptar? Britania e Madhe k\u00ebrkonte t\u00eb siguronte nevojat e flot\u00ebs s\u00eb Mesdheut p\u00ebr mazut, n\u00eb vend q\u00eb ta sillte at\u00eb nga Irani q\u00eb ishte 7000 milje larg.<\/p>\n<p>Me plot\u00ebsimin e kushteve t\u00eb kontrat\u00ebs, qeveria e d\u00ebrgoi at\u00eb n\u00eb Parlament p\u00ebr ta ratifikuar. Por disa p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb opozit\u00ebs kund\u00ebrshtuan. K\u00ebtu b\u00ebnte pjes\u00eb edhe Noli, i cili, sipas nj\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsi t\u00eb tij, k\u00ebt\u00eb e b\u00ebri p\u00ebr oportunitet politik, sepse, donte ta jepte kur t\u00eb vinte vet\u00eb n\u00eb qeveri. K\u00ebshtu vepruan edhe disa deputet\u00eb nga radh\u00ebt e pozit\u00ebs apo si\u00e7 ishte p\u00ebr shembull Luigj Gurakuqi, i cili gjeti rastin p\u00ebr t`u hakmarr\u00eb p\u00ebr Kongresin e Lushnjes; p\u00ebr t\u00eb mos forcuar pozit\u00ebn e \u201cPartis\u00eb Popullore\u201d dhe mbi t\u00eb gjitha duke mbrojtur interesin e madh q\u00eb Italia kishte p\u00ebr vajgurin shqiptar. <\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebn kur lufta mes dy kompanive p\u00ebr t\u00eb dominuar shfryt\u00ebzimin e n\u00ebntok\u00ebs shqiptare kishte arritur kulmin, diku nga vera e vitit 1923, p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i kompanis\u00eb amerikane i tha n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konfindenciale Andon Frash\u00ebrit, i cili pak koh\u00eb m\u00eb pas do t\u00eb b\u00ebhej sekretar i Fan Nolit: \u201cPavar\u00ebsisht nga lufta q\u00eb ne i b\u00ebjm\u00eb shoq\u00ebris\u00eb britanike, ju, si popull i vog\u00ebl dhe i pafuqish\u00ebm q\u00eb jeni, koncensionin e vajgurit duhet t`ia jepni Anglis\u00eb, pasi Amerika nuk p\u00ebrzihet n\u00eb pun\u00ebt e Europ\u00ebs\u201d. <\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga arsyet q\u00eb britanik\u00ebt mb\u00ebshtet\u00ebn rikthimin e Zogut, p\u00ebrve\u00e7 gabimeve n\u00eb politik\u00ebn e jashtme q\u00eb Noli b\u00ebri duke lidhur marr\u00ebdh\u00ebnie diplomatike me Bashkimin Sovjetik dhe keqadministrimin e vendit. <\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebn q\u00eb ishte si emigrant politik n\u00eb Paris n\u00eb vitin 1934, Sejfi Vllamasi tregon p\u00ebr nj\u00eb bised\u00eb q\u00eb kishte zhvilluar me ish-p\u00ebrfaq\u00ebsuesin britanik n\u00eb Shqip\u00ebri, i cili i kishte th\u00ebn\u00eb se: \u201cVajguri q\u00eb ia shk\u00ebputi Turqis\u00eb vilajetin e Mosulit p\u00ebr shkak burimeve vajgurore p\u00ebr t`ia dh\u00ebn\u00eb Irakut, po ai vajguri ju p\u00ebrzuri juve nga Shqip\u00ebria dhe pruri Zogun n\u00eb fuqi\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb fakt Zogu ishte p\u00ebr koncensionin Anglo-Persianes p\u00ebr shkak t\u00eb interesave q\u00eb Shqip\u00ebria kishte p\u00ebr Britanin\u00eb n\u00eb politik\u00ebn e jashtme, e cila me an\u00ebn e vendeve q\u00eb ishin n\u00ebn influenc\u00ebn e saj ndikoi p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin e shtetit shqiptar n\u00eb Lidhjen e Kombeve.<\/p>\n<p>Fakt \u00ebsht\u00eb q\u00eb kur ishte n\u00eb Beograd n\u00eb qershor-dhjetor 1924 kompania n\u00eb fjal\u00eb loboi dhe financoi (bashk\u00eb me qeverin\u00eb britanike) p\u00ebr rikthimin e Zogut.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Hasan Bello N\u00eb fund t\u00eb vitit 1920, qeveria britanike me an\u00ebn e ministrit t\u00eb saj n\u00eb Shqip\u00ebri i propozoi qeveris\u00eb s\u00eb Iliaz Vrionit p\u00ebr t`i dh\u00ebn\u00eb me koncension Shoq\u00ebris\u00eb Anglo-Persiane t\u00eb drejt\u00ebn e eksplorimit t\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqje toke prej 200 000 hektar\u00ebsh. N\u00eb rast se ajo do t\u00eb zbulonte rezerva vajguri m\u00eb pas do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":86335,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-86334","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86334"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86336,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86334\/revisions\/86336"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86335"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}