{"id":80032,"date":"2024-07-17T11:17:07","date_gmt":"2024-07-17T11:17:07","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=80032"},"modified":"2024-07-17T11:17:07","modified_gmt":"2024-07-17T11:17:07","slug":"dieta-dhe-semundjet-kardiovaskulare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2024\/07\/17\/dieta-dhe-semundjet-kardiovaskulare\/","title":{"rendered":"Dieta dhe s\u00ebmundjet kardiovaskulare"},"content":{"rendered":"<p>Nga Dr.Alket Koroshi<\/p>\n<p>Dietat e pash\u00ebndetshme jan\u00eb renditur si nj\u00eb faktor kryesor p\u00ebr vdekjen dhe s\u00ebmundjet kardiovaskulare (CVD) .Rekomandimet bashk\u00ebkohore t\u00eb ushqyerjes bazohen n\u00eb lidhjet e ushqimeve individuale, l\u00ebnd\u00ebve ushqyese dhe modeleve dietike me CVD n\u00eb shum\u00eb studime  t\u00eb kryera. kryesisht n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut, Evrop\u00eb dhe Azin\u00eb Lindore; me  prova t\u00eb shumta t\u00eb nd\u00ebrhyrjeve t\u00eb rast\u00ebsishme afatshkurtra t\u00eb faktor\u00ebve fiziologjik\u00eb t\u00eb rrezikut; dhe disa prova klinike t\u00eb rast\u00ebsishme t\u00eb modeleve dietike mbi rezultatet klinike, por t\u00eb kryera kryesisht n\u00eb vendet per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>Rezultatet e m\u00ebparshme t\u00eb modelit t\u00eb diet\u00ebs [P\u00ebrqasjet dietike p\u00ebr t\u00eb ndaluar hipertensionin (DASH), indeksi mesdhetar, i ushqimit t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm (HEI) dhe s\u00eb fundmi, dieta planetare EAT-Lancet] jan\u00eb p\u00ebrshkruar dhe lidhja e tyre me CVD dhe vdekshm\u00ebrin\u00eb \u00ebsht\u00eb testuar kryesisht n\u00eb Vendet per\u00ebndimore. K\u00ebto rezultate diete kombinojn\u00eb konsumin e ushqimeve q\u00eb besohet se jan\u00eb mbrojt\u00ebse me ushqimet (ose l\u00ebnd\u00ebt ushqyese) q\u00eb konsiderohen t\u00eb d\u00ebmshme, dhe k\u00ebshtu asnj\u00eb pik\u00eb diete nuk fokusohet ekskluzivisht n\u00eb ushqimet mbrojt\u00ebse, pavar\u00ebsisht nga nj\u00eb fokus i shtuar koh\u00ebt e fundit n\u00eb marrja e ushqimeve mbrojt\u00ebse p\u00ebr parandalimin e s\u00ebmundjeve. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, k\u00ebto rezultate t\u00eb m\u00ebparshme diete kan\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt nj\u00eb theksim n\u00eb rritjen e frutave, perimeve, bishtajoreve, arrave dhe peshkut, me disa dallime n\u00eb fokusin e tyre n\u00eb lloje t\u00eb ndryshme yndyrnash dhe konsum t\u00eb qum\u00ebshtit ose mish i kuq.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e fundit nga studimet  kan\u00eb sfiduar rekomandimet konvencionale se cil\u00ebt p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs dietik jan\u00eb mbrojt\u00ebs ose t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm. Ekspozimet dietike (t\u00eb tilla si qum\u00ebshti me yndyr\u00eb t\u00eb plot\u00eb) q\u00eb m\u00eb par\u00eb mendohej se rrisin CVD, koh\u00ebt e fundit jan\u00eb treguar ose neutrale ose mbrojt\u00ebse n\u00eb studimet e grupeve t\u00eb m\u00ebdha. Ky informacion i ri nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb udh\u00ebzimet e t\u00eb ushqyerit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb diet\u00eb e sh\u00ebndetshme ndihmon n\u00eb mbrojtjen nga kequshqyerja n\u00eb t\u00eb gjitha format e tij, si dhe nga s\u00ebmundjet jo t\u00eb transmetueshme (NCD), duke p\u00ebrfshir\u00eb diabetin, s\u00ebmundjet e zemr\u00ebs, goditjet n\u00eb tru dhe kancerin.<br \/>\nUshqimi jo i sh\u00ebndetsh\u00ebm dhe mungesa e aktivitetit fizik jan\u00eb rreziqe globale p\u00ebr sh\u00ebndetin.<br \/>\nPraktikat e sh\u00ebndetshme dietike fillojn\u00eb her\u00ebt n\u00eb jet\u00eb \u2013 ushqyerja me gji nxit rritjen e sh\u00ebndetshme dhe p\u00ebrmir\u00ebson zhvillimin kognitiv dhe mund t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrfitime sh\u00ebndet\u00ebsore afatgjata, si zvog\u00eblimi i rrezikut p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb mbipesh\u00eb ose obez dhe zhvillimi i NCD-ve ( semundje jo te komunikueshme) m\u00eb von\u00eb n\u00eb jet\u00eb.<br \/>\nMarrja e energjis\u00eb (kalorive) duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb ekuilib\u00ebr me shpenzimin e energjis\u00eb. P\u00ebr t\u00eb shmangur shtimin e pash\u00ebndetsh\u00ebm t\u00eb pesh\u00ebs, yndyra totale nuk duhet t\u00eb kaloj\u00eb 30% t\u00eb marrjes totale t\u00eb energjis\u00eb . Marrja e yndyrave t\u00eb ngopura duhet t\u00eb jet\u00eb m\u00eb pak se 10% e marrjes totale t\u00eb energjis\u00eb, dhe marrja e yndyrave trans m\u00eb pak se 1% e marrjes totale t\u00eb energjis\u00eb, me nj\u00eb zhvendosje n\u00eb konsumin e yndyr\u00ebs larg nga yndyrat e ngopura dhe yndyrat trans n\u00eb yndyrat e pangopura  , dhe drejt q\u00ebllimit t\u00eb eliminimit t\u00eb yndyrave trans t\u00eb prodhuara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb industriale .<br \/>\nKufizimi i marrjes s\u00eb sheqernave t\u00eb lira n\u00eb m\u00eb pak se 10% t\u00eb marrjes totale t\u00eb energjis\u00eb  \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb diete t\u00eb sh\u00ebndetshme. Nj\u00eb reduktim i m\u00ebtejsh\u00ebm n\u00eb m\u00eb pak se 5% t\u00eb marrjes totale t\u00eb energjis\u00eb sugjerohet p\u00ebr p\u00ebrfitime shtes\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsore ..<br \/>\nKufizimi i  marrjes s\u00eb krip\u00ebs n\u00eb m\u00eb pak se 5 g n\u00eb dit\u00eb (ekuivalente me marrjen e natriumit prej m\u00eb pak se 2 g n\u00eb dit\u00eb) ndihmon n\u00eb parandalimin e hipertensionit dhe zvog\u00eblon rrezikun e s\u00ebmundjeve t\u00eb zemr\u00ebs dhe goditjes n\u00eb tru n\u00eb popullat\u00ebn e rritur .<br \/>\nShtetet An\u00ebtare t\u00eb OBSH-s\u00eb kan\u00eb r\u00ebn\u00eb dakord t\u00eb reduktojn\u00eb marrjen e krip\u00ebs nga popullsia globale me 30% deri n\u00eb vitin 2025; ata gjithashtu kan\u00eb r\u00ebn\u00eb dakord t\u00eb ndalojn\u00eb rritjen e diabetit dhe obezitetit tek t\u00eb rriturit dhe adoleshent\u00ebt, si dhe n\u00eb mbipesh\u00ebn e f\u00ebmij\u00ebris\u00eb deri n\u00eb vitin 2025 .<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Dr.Alket Koroshi Dietat e pash\u00ebndetshme jan\u00eb renditur si nj\u00eb faktor kryesor p\u00ebr vdekjen dhe s\u00ebmundjet kardiovaskulare (CVD) .Rekomandimet bashk\u00ebkohore t\u00eb ushqyerjes bazohen n\u00eb lidhjet e ushqimeve individuale, l\u00ebnd\u00ebve ushqyese dhe modeleve dietike me CVD n\u00eb shum\u00eb studime t\u00eb kryera. kryesisht n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut, Evrop\u00eb dhe Azin\u00eb Lindore; me prova t\u00eb shumta t\u00eb nd\u00ebrhyrjeve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":80033,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-80032","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80032","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80032"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80032\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80034,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80032\/revisions\/80034"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/80033"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}