{"id":72200,"date":"2024-03-10T16:06:58","date_gmt":"2024-03-10T16:06:58","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=72200"},"modified":"2024-03-10T16:06:58","modified_gmt":"2024-03-10T16:06:58","slug":"fundi-i-rrjetit-social","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2024\/03\/10\/fundi-i-rrjetit-social\/","title":{"rendered":"Fundi i rrjetit social"},"content":{"rendered":"<p>Facebook mbushi 20 vje\u00e7 dhe platforma ka mbetur nj\u00eb magnet p\u00ebr polemika dhe para, ashtu si n\u00eb koh\u00ebn kur u krijua, shkruan The Economist. M\u00eb 31 janar, themeluesi i rrjetit social, Mark Zuckerberg, u mor n\u00eb pyetje nga senator\u00ebt amerikan\u00eb p\u00ebr p\u00ebrhapjen e materialeve t\u00eb d\u00ebmshme n\u00eb rrjet.<\/p>\n<p>T\u00eb nes\u00ebrmen, ai b\u00ebri publike rezultatet financiare t\u00eb kompanis\u00eb Meta, e cila tani ka kapur vler\u00ebn 1.2 trilion\u00eb dollar\u00eb. Megjithat\u00eb, edhe pse mediat sociale po t\u00ebrheqin shum\u00eb v\u00ebmendje nga p\u00ebrdoruesit dhe kritik\u00ebt, ato po p\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb transformim t\u00eb thell\u00eb, por disi t\u00eb fsheht\u00eb, shkruan The Ecpnomist.<\/p>\n<p>Magjia e rrjeteve sociale q\u00ebndronte n\u00eb nd\u00ebrthurjen e nd\u00ebrveprimeve personale, me komunikimin n\u00eb mas\u00eb. Tani, kjo amalgam\u00eb po ndahet s\u00ebrish n\u00eb dysh. P\u00ebrdit\u00ebsimet e statusit nga miqt\u00eb, u kan\u00eb l\u00ebn\u00eb vendin videove nga t\u00eb panjohur, q\u00eb i ngjajn\u00eb nj\u00eb televizioni hiperaktiv.<\/p>\n<p>Postimi publik po zhvendoset gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb grupe t\u00eb mbyllura, t\u00eb ngjashme me komunikimet me email. Ajo q\u00eb Zuckerberg e quan \u201csheshi i qytetit\u201d dixhital, po rind\u00ebrtohet dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht po krijon probleme.<\/p>\n<p>Kjo ka r\u00ebnd\u00ebsi, sepse mediat sociale jan\u00eb m\u00ebnyra se si njer\u00ebzit e p\u00ebrjetojn\u00eb internetin. Vet\u00ebm Facebook ka m\u00eb shum\u00eb se 3 miliard\u00eb p\u00ebrdorues. Aplikacionet sociale jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr gati gjysm\u00ebn e koh\u00ebs s\u00eb kaluar para ekranit t\u00eb celularit, nj\u00eb koh\u00eb e cila z\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb t\u00eb kat\u00ebrt\u00ebn e or\u00ebve t\u00eb dit\u00ebs q\u00eb njeriu kalon zgjuar.<\/p>\n<p>P\u00ebrdoruesit tani kalojn\u00eb 40% m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb n\u00eb aplikacionet sociale, se sa n\u00eb vitin 2020. P\u00ebrve\u00e7se jan\u00eb arg\u00ebtuese, mediat sociale jan\u00eb qendra e debatit n\u00eb internet dhe sh\u00ebrbejn\u00eb si nj\u00eb katapult\u00eb p\u00ebr fushatat politike. N\u00eb nj\u00eb vit kur gjysma e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs do t\u00eb drejtohet te qendrat e votimit, politikan\u00ebt e shum\u00eb shteteve, nga Donald Trump i SHBA-s\u00eb, deri te Narendra Modi i Indis\u00eb, do t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm n\u00eb internet.<\/p>\n<p>Tipari kryesor ndryshe i mediave sociale, \u00ebsht\u00eb se tashm\u00eb, ato nuk jan\u00eb m\u00eb edhe aq sociale. Aplikacionet e njohura si Facebook, duke u frym\u00ebzuar nga TikTok, po shpalosin p\u00ebr p\u00ebrdoruesit klipe t\u00eb p\u00ebrzgjedhura nga Inteligjenca Artificiale, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb p\u00eblqimet personale t\u00eb p\u00ebrdoruesve, jo n\u00eb lidhjet e tyre shoq\u00ebrore, pra p\u00eblqimet e miqve.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, njer\u00ebzit po postojn\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb pak p\u00ebr veten. P\u00ebrqindja e amerikan\u00ebve q\u00eb thon\u00eb se u p\u00eblqen t\u00eb dokumentojn\u00eb jet\u00ebn e tyre n\u00eb internet, ka r\u00ebn\u00eb nga 40%, n\u00eb 28%, q\u00eb nga viti 2020. Debati po kalon n\u00eb platforma t\u00eb mbyllura, si WhatsApp dhe Telegram.<\/p>\n<p>E pra, duket se n\u00eb \u201csheshin e qytetit dixhital\u201d, jan\u00eb fikur dritat. Mediat sociale jan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb mbyllura. Aplikacioni i videove TikTok, n\u00eb pron\u00ebsi kineze, ka filluar t\u00eb imitohet nga platformat e tjera q\u00eb duan t\u00eb ndjekin rrug\u00ebn e saj t\u00eb suksesit. Twitter, i riem\u00ebrtuar \u201cX\u201d, ka publikuar disa nga kodet e tij, por ka shtr\u00ebnguar qasjen n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb shpjegojn\u00eb metod\u00ebn q\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb zgjedhur se cilat postime shihen nga p\u00ebrdoruesit. Grupet e mesazheve private shpesh jan\u00eb t\u00eb koduara plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Disa nga pasojat e k\u00ebtyre prirjeve, jan\u00eb t\u00eb mir\u00ebpritura. Aktivist\u00ebt politik\u00eb thon\u00eb se duhet t\u00eb zbusin tonin e mesazheve t\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr p\u00ebrdoruesit q\u00eb b\u00ebjn\u00eb biseda n\u00eb grupe private t\u00eb mediave sociale. Nj\u00eb postim provokues q\u00eb t\u00ebrheq \u201cp\u00eblqime\u201d n\u00eb platform\u00ebn X, mund t\u00eb duket pa shije p\u00ebr grupin e prind\u00ebrve t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb shkollave, t\u00eb formuar n\u00eb WhatsUp.<\/p>\n<p>Postimet n\u00eb aplikacionet e mesazheve renditen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kronologjike, jo nga nj\u00eb algorit\u00ebm q\u00eb maksimizon angazhimin e p\u00ebrdoruesve, dhe kjo gj\u00eb ul nxitjen p\u00ebr sensacione. N\u00eb ve\u00e7anti, grupet e mbyllura mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor t\u00eb adoleshent\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt kishin probleme me vet\u00ebbesimin kur jeta e tyre private b\u00ebhej publike n\u00eb mediat sociale.<\/p>\n<p>N\u00eb platformat ku algoritmet e mb\u00ebshtesin p\u00ebrmbajtjen online n\u00eb p\u00eblqimet personale t\u00eb p\u00ebrdoruesve, k\u00ebta t\u00eb fundit v\u00ebn\u00eb re shum\u00eb postime nga njer\u00ebz q\u00eb nuk jan\u00eb pjes\u00eb e rrethit t\u00eb tyre. Dhe nj\u00eb burim q\u00eb merr p\u00ebrmbajtje pothuajse nga kudo, ka potencialin p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrhapur idet\u00eb m\u00eb t\u00eb mira sa m\u00eb larg.<\/p>\n<p>\u00a0Bota e re e mediave sociale<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, kjo bot\u00eb e re e mediave sociale, ka edhe problemet e veta. Aplikacionet e mesazheve jan\u00eb kryesisht t\u00eb pamoderuara. P\u00ebr grupet e vogla, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb e mir\u00eb: n\u00eb fund t\u00eb fundit, platformat nuk duhet t\u00eb kontrollojn\u00eb mesazhet e drejtp\u00ebrdrejta midis p\u00ebrdoruesve t\u00eb tyre, ashtu si\u00e7 kompanit\u00eb telefonike nuk kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb v\u00ebzhgojn\u00eb telefonatat e klient\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb regjimet diktatoriale, bisedat e koduara mund t\u00eb shp\u00ebtojn\u00eb jet\u00eb njer\u00ebzish. Por grupet e Telegram prej 200,000 vetash, u ngjajn\u00eb m\u00eb tep\u00ebr transmetimeve t\u00eb pakontrolluara, sesa bisedave private. Politikan\u00ebt n\u00eb Indi kan\u00eb p\u00ebrdorur WhatsApp p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrhapur g\u00ebnjeshtra q\u00eb me siguri nuk do t\u00eb ishin pranuar nga nj\u00eb rrjet i hapur si Facebook.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz po zgjedhin grupe t\u00eb mbyllura p\u00ebr komunikim, rrjetet e hapura jan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb pak t\u00eb dobishme, p\u00ebr shkak t\u00eb r\u00ebnies s\u00eb postimeve publike. Gjat\u00eb pandemis\u00eb Covid-19, shkenc\u00ebtar\u00ebt dhe mjek\u00ebt nis\u00ebn debate n\u00eb internet, q\u00eb p\u00ebrfshinin nj\u00ebkoh\u00ebsisht t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb sakta dhe keqinformata.<\/p>\n<p>Inteligjenca me burim t\u00eb hapur v\u00ebrshoi nga t\u00eb gjitha an\u00ebt, kur Rusia pushtoi Ukrain\u00ebn. Sot ato biseda po zhduken ose po kalojn\u00eb n\u00eb kanale t\u00eb mbyllura, duke ngadal\u00ebsuar p\u00ebrhapjen e ideve. Nd\u00ebrkoh\u00eb, njer\u00ebzit q\u00eb deklarojn\u00eb ende mendimet e tyre n\u00eb rrjetet e hapura publike, jan\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe meshkuj, t\u00eb cil\u00ebt priren ta p\u00ebrshkruajn\u00eb veten si shum\u00eb t\u00eb majt\u00eb ose shum\u00eb t\u00eb djatht\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, algoritmet e rrjeteve t\u00eb hapura q\u00eb orientohen nga sjellja e p\u00ebrdoruesve, duket se kan\u00eb prirjen t\u00eb shp\u00ebrndajn\u00eb gjer\u00ebsisht videot m\u00eb pikante. M\u00eb par\u00eb, q\u00eb di\u00e7ka t\u00eb b\u00ebhej virale n\u00eb nj\u00eb rrjet social, njer\u00ebzit duhej t\u00eb zgjidhnin ta ndanin at\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa tani, ata e b\u00ebjn\u00eb pa dashje m\u00eb popullor nj\u00eb postim t\u00eb caktuar, thjesht duke e par\u00eb at\u00eb, pasi algoritmi shp\u00ebrblen p\u00ebrmbajtjen online q\u00eb t\u00ebrheq m\u00eb shum\u00eb shikime dhe klikime. Nga kjo metod\u00eb e re, pritet q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb tipat provokator\u00eb si Trump ose Nayib Bukele, politikani favorit n\u00eb zgjedhjet e k\u00ebsaj jave n\u00eb El Salvador, ashtu si edhe p\u00ebrhap\u00ebsit e keqinformatave.<\/p>\n<p>Platformat thon\u00eb se jan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb afta p\u00ebr t\u00eb eliminuar falsifikimet. Taylor Swift, viktima m\u00eb e fundit e imazheve t\u00eb rreme t\u00eb krijuara me Inteligjenc\u00eb Artificiale, mund t\u00eb mos pajtohet me pretendimin e k\u00ebtyre platformave se po p\u00ebrmir\u00ebsohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n<p>Edhe m\u00eb urgjente se rritja e lajmeve t\u00eb rreme, \u00ebsht\u00eb mungesa e lajmeve t\u00eb v\u00ebrteta. Dikur, Zuckerberg tha se donte q\u00eb Facebook t\u00eb ishte si nj\u00eb gazet\u00eb vetjake. Por duke qen\u00eb se rrjeti social \u00ebsht\u00eb krijuar p\u00ebr arg\u00ebtim, lajmet p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm 3% t\u00eb asaj q\u00eb njer\u00ebzit shohin.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb gjitha mediat sociale, vet\u00ebm 19% e t\u00eb rriturve ndajn\u00eb lajme \u00e7do jav\u00eb, nga 26% n\u00eb vitin 2018. Faqet e lajmeve roz\u00eb si BuzzFeed News, t\u00eb cilat mb\u00ebshteteshin n\u00eb shp\u00ebrndarjen e postimeve, jan\u00eb zhdukur. Por \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se ka nj\u00eb problem kur gati gjysma e t\u00eb rinjve, thon\u00eb se mediat sociale jan\u00eb b\u00ebr\u00eb burimi kryesor i lajmeve t\u00eb tyre, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur k\u00ebto platforma kan\u00eb vendosur se lajmet nuk jan\u00eb m\u00eb interesante.<\/p>\n<p>WhatsApp dhe WhatsDown<\/p>\n<p>Disa njer\u00ebz argumentojn\u00eb se defektet e rrjeteve sociale mund t\u00eb rregullohen nga qeverisja m\u00eb e mir\u00eb, kodimi i zgjuar ose nj\u00eb model tjet\u00ebr biznesi. Gj\u00ebra t\u00eb tilla pa dyshim q\u00eb mund t\u00eb ndihmojn\u00eb. Por problemet q\u00eb ka ngritur brezi i ri i aplikacioneve, tregojn\u00eb se t\u00eb metat e mediave sociale, jan\u00eb gjithashtu rezultat i kompromiseve n\u00eb komunikimin njer\u00ebzor.<\/p>\n<p>Kur platformat kthehen drejt grupeve private, ato n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme kan\u00eb m\u00eb pak mbik\u00ebqyrje. Kur njer\u00ebzit largohen nga grupet e tyre sociale, ata mund t\u00eb ballafaqohen me p\u00ebrmbajtje m\u00eb t\u00eb skajshme online.<\/p>\n<p>Kur p\u00ebrdoruesit p\u00ebrqafojn\u00eb arg\u00ebtimin e pad\u00ebmsh\u00ebm, ata shohin m\u00eb pak lajme. Nd\u00ebrsa rrjetet sociale po vyshken, operator\u00ebt dhe p\u00ebrdoruesit e platform\u00ebs, duhet t\u2019u kushtojn\u00eb m\u00eb pak koh\u00eb betejave t\u00eb vjetra dhe m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebrballjes me betejat e reja.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.monitor.al\/fundi-i-rrjetit-social-2\/?fbclid=IwAR3aoItuHUBKKFk1lf5AQ4NnScYu6XXYZ5C9HOWAqK0Gilxk_F9nwNne4uQ\">Monitor.al<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Facebook mbushi 20 vje\u00e7 dhe platforma ka mbetur nj\u00eb magnet p\u00ebr polemika dhe para, ashtu si n\u00eb koh\u00ebn kur u krijua, shkruan The Economist. M\u00eb 31 janar, themeluesi i rrjetit social, Mark Zuckerberg, u mor n\u00eb pyetje nga senator\u00ebt amerikan\u00eb p\u00ebr p\u00ebrhapjen e materialeve t\u00eb d\u00ebmshme n\u00eb rrjet. T\u00eb nes\u00ebrmen, ai b\u00ebri publike rezultatet financiare [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":72201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[111],"tags":[],"class_list":{"0":"post-72200","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-technologji"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=72200"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72202,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72200\/revisions\/72202"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/72201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=72200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=72200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=72200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}