{"id":71949,"date":"2024-03-06T17:15:15","date_gmt":"2024-03-06T17:15:15","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=71949"},"modified":"2024-03-06T17:15:15","modified_gmt":"2024-03-06T17:15:15","slug":"transnistria-dhe-moldavia-lufta-tjeter-e-rusise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2024\/03\/06\/transnistria-dhe-moldavia-lufta-tjeter-e-rusise\/","title":{"rendered":"Transnistria dhe Moldavia: Lufta tjet\u00ebr e Rusis\u00eb?"},"content":{"rendered":"<p>Vitalie Calugareanu\u00a0|\u00a0Keno Verseck<\/p>\n<p>Separatist\u00ebt n\u00eb rajonin e Transnistris\u00eb n\u00eb Moldavi k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb nga Moska. Por n\u00eb fjalimin e tij drejtuar kombit Vladimir Putin nuk e p\u00ebrmendi at\u00eb. A do t\u00eb hap\u00eb megjithat\u00eb Rusia nj\u00eb front t\u00eb ri lufte?<\/p>\n<p>Q\u00eb nga shp\u00ebrb\u00ebrja e Bashkimit Sovjetik n\u00eb dhjetor 1991 Rusia zhvillon thuajse pa nd\u00ebrprerje luft\u00ebra kund\u00ebr fqinj\u00ebve t\u00eb saj, ose t\u00eb pakt\u00ebn i provokon ata. Luft\u00ebn e par\u00eb Moska e nisi rreth dy muaj pas r\u00ebnies s\u00eb Perandoris\u00eb Sovjetike: n\u00eb fillim t\u00eb marsit 1992 n\u00eb Republik\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb\u00a0Moldavis\u00eb, e cila shtrihet midis Ukrain\u00ebs dhe verilindjes s\u00eb Rumanis\u00eb. Shumica e banor\u00ebve jan\u00eb moldav\u00eb, q\u00eb flasin rumanisht: Pjesa m\u00eb e madhe e vendit b\u00ebnte pjes\u00eb n\u00eb Principat\u00ebn Rumune t\u00eb Moldavis\u00eb deri n\u00eb aneksimin e saj n\u00eb koh\u00ebn e car\u00ebve dhe s\u00ebrish m\u00eb von\u00eb n\u00ebn Stalinin.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Moldavis\u00eb, t\u00eb quajtur\u00a0Transnistria, nj\u00eb rrip toke n\u00eb bregun e majt\u00eb t\u00eb lumit Dniest\u00ebr, separatist\u00ebt besnik\u00eb t\u00eb Mosk\u00ebs me pretekstin e mbrojtjes s\u00eb rus\u00ebve dhe gjuh\u00ebs ruse shpall\u00ebn q\u00eb n\u00eb 1990 nj\u00eb republik\u00eb e cila nuk njihet. Luftimet shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjakshme t\u00eb pranver\u00ebs s\u00eb vitit 1992 p\u00ebrfunduan pas disa muajve, megjithat\u00eb q\u00eb at\u00ebher\u00eb trupat ruse gjenden n\u00eb\u00a0Transnistria\u00a0&#8211; edhe pse Kremlini ishte zotuar t&#8217;i t\u00ebrheq\u00eb ato n\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje \u00e7erek shekulli m\u00eb par\u00eb.<br \/>\nNga jasht\u00eb Transnistria i ngjan nj\u00eb parku muzeal\u00a0gjigant sovjetik &#8211; me monumente t\u00eb Leninit, flamuj t\u00eb kuq dhe simbole drap\u00ebr e \u00e7ekan. Por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ky brez toke \u00ebsht\u00eb nj\u00eb terren gjigand p\u00ebr firma dhe depo armatimi t\u00eb nj\u00eb grupi t\u00eb vog\u00ebl ish oficer\u00ebsh t\u00eb KGB-s\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt aktualisht punojn\u00eb edhe p\u00ebr sh\u00ebrbimin e inteligjenc\u00ebs ushtarake ruse GRU. Me konglomeratin e firmave Sheriff ata drejtojn\u00eb operacione pastrimi parash dhe kontrabande dhe kontrollojn\u00eb pothuajse t\u00eb gjith\u00eb aktivitetet ekonomike n\u00eb zon\u00eb.<\/p>\n<p>&#8220;Presidenti&#8221; i Transnistris\u00eb flet p\u00ebr &#8220;gjenocid&#8221;<\/p>\n<p>Sa her\u00eb q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnohen bizneset, Parlamenti i papushtet, Sovjeti Suprem i Transnistris\u00eb apo forume t\u00eb tjera mblidhen dhe i k\u00ebrkojn\u00eb Mosk\u00ebs ndihm\u00eb, mbrojtje ose pranim n\u00eb Federat\u00ebn Ruse. K\u00ebshtu rreziku i nj\u00eb lufte t\u00eb nxeht\u00eb shfaqet vazhdimisht n\u00eb konfliktin p\u00ebrndryshe t\u00eb ngrir\u00eb.<br \/>\nK\u00ebshtu \u00ebsht\u00eb edhe k\u00ebsaj radhe: m\u00eb 28 shkurt 2024\u00a0nga Tiraspoli, kryeqyteti rajonal i Transnistrias, nj\u00eb &#8220;kongres i deputet\u00ebve n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet\u201d i k\u00ebrkoi Rusis\u00eb n\u00eb nj\u00eb rezolut\u00eb mbrojtjen nga &#8220;presioni gjithnj\u00eb e m\u00eb i madh\u201d dhe &#8220;lufta ekonomike e Moldavis\u00eb&#8221;. &#8220;Presidenti&#8221; i Transnistris\u00eb, Vadim Krasnoselski, ish punonj\u00ebs i siguris\u00eb n\u00eb Sherif, faj\u00ebsoi autoritetet n\u00eb Kishinau p\u00ebr kryerjen e nj\u00eb &#8220;gjenocidi&#8221; ndaj banor\u00ebve t\u00eb Transnistris\u00eb.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb kontroll mbi Transnistrin\u00eb<\/p>\n<p>Apeli p\u00ebr mbrojtje drejtuar Rusis\u00eb dhe mbledhja n\u00eb Tiraspol ndodhi nj\u00eb dit\u00eb para fjalimit t\u00eb presidentit rus Vladimir Putin para kombit. Pati shum\u00eb spekulime, n\u00ebse Putini do ta p\u00ebrdorte apelin si pretekst p\u00ebr t\u00eb shpallur ndonj\u00eb form\u00eb t\u00eb nd\u00ebrhyrjes ushtarake n\u00eb Moldavi apo aneksimin e republik\u00ebs. Por Putin nuk e p\u00ebrmendi aspak Republik\u00ebn e Moldavis\u00eb n\u00eb fjalimin e tij t\u00eb 29 shkurtit 2024.<br \/>\nPolitikan\u00ebt dhe mediat moldave fol\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb &#8220;truk&#8221; dhe nj\u00eb &#8220;bllof propagandistik&#8221; nga Transnistria, i cili nuk duhej marr\u00eb seriozisht. Arsyeja: kompanit\u00eb nga Transnistria duhet t\u00eb paguajn\u00eb q\u00eb nga 1 janari 2024 taksa dhe tarifa doganore, kur importojn\u00eb mallra n\u00eb territorin e rregullt shtet\u00ebror t\u00eb republik\u00ebs. Kjo \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb katalogu masash, me t\u00eb cilat udh\u00ebheqja e vendit n\u00eb Kishinau po p\u00ebrpiqet t\u00eb rimarr\u00eb m\u00eb shum\u00eb kontroll mbi Transnistrin\u00eb.<\/p>\n<p>Kufiri i Ukrain\u00ebs me Transnistrin\u00eb \u00ebsht\u00eb mbyllur<\/p>\n<p>N\u00eb tri dekadat e fundit Transnistria, nj\u00eb zon\u00eb midis Ukrain\u00ebs dhe territorit t\u00eb rregullt shtet\u00ebror moldav n\u00eb bregun e djatht\u00eb t\u00eb lumit Dniest\u00ebr, ka qen\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr e pakontrolluar e trafikut t\u00eb paligjsh\u00ebm, kontraband\u00ebs dhe pastrimit t\u00eb parave. Presidentja pro per\u00ebndimore Maia Sandu, q\u00eb m\u00eb par\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb em\u00ebr si aktiviste p\u00ebr t\u00eb drejtat civile dhe luft\u00ebn kund\u00ebr korrupsionit, p\u00ebrpiqet t&#8217;i jap\u00eb fund praktikave t\u00eb paligjshme ekonomike me Transnistrin\u00eb, q\u00eb kur ka marr\u00eb detyr\u00ebn n\u00eb fund t\u00eb vitit 2020.<\/p>\n<p>Paradoksalisht lufta ruse kund\u00ebr Ukrain\u00ebs i ka ndihmuar asaj n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrpjekje, meq\u00eb autoritetet ukrainase mbyll\u00ebn kufirin me Transnistrin\u00eb q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb luft\u00ebs p\u00ebr t\u00eb parandaluar aktet e sabotimit apo sulmet e ushtar\u00ebve rus\u00eb n\u00eb qytetin port t\u00eb Odes\u00ebs, vet\u00ebm 70 kilometra larg dhe n\u00eb rajonin p\u00ebrreth. Si rrjedhoj\u00eb Transnistria e ka humbur rolin e saj si nj\u00eb qend\u00ebr e kontraband\u00ebs dhe e pastrimit t\u00eb parave.<\/p>\n<p>&#8220;Shenjat e kolapsit&#8221;<\/p>\n<p>Oleg Serebrian, z\u00ebvend\u00ebskryeminist\u00ebr i Moldavis\u00eb dhe minist\u00ebr p\u00ebr Riintegrimin e Transnistris\u00eb, tha pas fjalimit t\u00eb Putinit me optimiz\u00ebm, se Rusia e kontrollon gjithnj\u00eb e m\u00eb pak rajonin separatist dhe se n\u00eb Tiraspol ka &#8220;shum\u00eb qendra pushteti dhe si rrjedhoj\u00eb edhe shenja dob\u00ebsie dhe kolapsi&#8221;. Apelin drejtuar Rusis\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur Transnistrin\u00eb ai e cil\u00ebsoi si nj\u00eb &#8220;operacion p\u00ebr t\u00eb mbuluar problemet e regjimit separatist&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Ekonomikisht dhe nga ana sociale gj\u00ebrat shkojn\u00eb keq n\u00eb Transnistria&#8221;, thot\u00eb Serebrian, &#8220;dhe njer\u00ebzit atje kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb shpjegim. Shpjegimi \u00ebsht\u00eb se n\u00ebna e gjith\u00eb t\u00eb keqijave \u00ebsht\u00eb Kisinau dhe tarifat e reja doganore dhe kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse gj\u00ebrat n\u00eb rajon nuk shkojn\u00eb mir\u00eb. Por n\u00eb realitet gj\u00ebrat shkojn\u00eb keq prej koh\u00ebsh n\u00eb Transnistria\u201d.<\/p>\n<p>Propagand\u00eb dhe dezinformim<\/p>\n<p>N\u00eb fakt p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb nj\u00eb lidhjeje direkte me Moldavin\u00eb Rusia nuk ka aktualisht mund\u00ebsi ta sulmoj\u00eb. Megjithat\u00eb Moska ka aty rreth 1.500 deri n\u00eb 2.000 ushtar\u00eb. K\u00ebtyre i shtohen edhe forcat e armatosura t\u00eb Transnistrias. Marr\u00eb s\u00eb bashku ata kan\u00eb ep\u00ebrsi ndaj ushtris\u00eb s\u00eb vog\u00ebl dhe shum\u00eb t\u00eb dob\u00ebt moldave me vet\u00ebm rreth 5000 ushtar\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj n\u00eb veri t\u00eb Transnistrias pran\u00eb fshatit Cobasna ndodhet nj\u00eb nga depot m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb arm\u00ebve n\u00eb Evrop\u00eb me mbi 20.000 ton\u00eb arm\u00eb dhe municione nga rezervat e vjetra sovjetike. N\u00ebse Rusia arrin t\u00eb dep\u00ebrtoj\u00eb n\u00eb rajonin e Odes\u00ebs, ky mund t\u00eb ishte fillimi i nj\u00eb pushtimi t\u00eb Moldavis\u00eb.<\/p>\n<p>E par\u00eb politikisht Moldavia \u00ebsht\u00eb po aq e humbur p\u00ebr Rusin\u00eb sa edhe Ukraina. N\u00eb dhjetor BE vendosi t\u00eb hap\u00eb negociatat e an\u00ebtar\u00ebsimit me Republik\u00ebn e Moldavis\u00eb. Shumica e njer\u00ebzve n\u00eb vend jan\u00eb pro-evropian\u00eb, shum\u00eb kan\u00eb shtet\u00ebsin\u00eb e vendit fqinj Rumanis\u00eb dhe rrjedhimisht pasaporta t\u00eb BE, qindra mij\u00ebra moldav\u00eb punojn\u00eb n\u00eb vendet.<\/p>\n<p>Q\u00eb Rusia nuk heq dor\u00eb nga pretendimi i saj ndaj Republik\u00ebs s\u00eb Moldavis\u00eb dhe ndoshta do ta sulmonte at\u00eb n\u00eb rrethana t\u00eb favorshme, e tregon lufta hibride e Mosk\u00ebs kund\u00ebr saj: Partit\u00eb pro ruse, t\u00eb financuara nd\u00ebr t\u00eb tjera nga oligarku prorus i larguar n\u00eb Izrael, Ilan Sor, zhvillojn\u00eb fushata t\u00eb t\u00ebrbuara kund\u00ebr presidentes Maia Sandu dhe qeveris\u00eb proper\u00ebndimore t\u00eb kryeministrit Dorin Recean. Edhe n\u00eb mediat sociale propaganda dhe dezinformatat pro ruse jan\u00eb masivisht t\u00eb pranishme. P\u00ebr vjesht\u00ebn e vitit 2024 jan\u00eb planifikuar zgjedhjet presidenciale dhe nj\u00eb referendum p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb BE. &#8220;N\u00eb prag t\u00eb k\u00ebtyre zgjedhjeve ne shohim q\u00eb tani p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb destabilizuar situat\u00ebn n\u00eb vendin ton\u00eb&#8221;, paralajm\u00ebroi s\u00eb fundmi ministri i Jasht\u00ebm moldav Mihai Popsoi.<\/p>\n<p>Nga DW<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/52ece311-beea-45b4-aebd-9863673b905f-300x258.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"258\" class=\"alignnone size-medium wp-image-71950\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/52ece311-beea-45b4-aebd-9863673b905f-300x258.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/52ece311-beea-45b4-aebd-9863673b905f-1024x881.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/52ece311-beea-45b4-aebd-9863673b905f-768x661.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/52ece311-beea-45b4-aebd-9863673b905f-860x740.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/52ece311-beea-45b4-aebd-9863673b905f.jpeg 1065w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vitalie Calugareanu\u00a0|\u00a0Keno Verseck Separatist\u00ebt n\u00eb rajonin e Transnistris\u00eb n\u00eb Moldavi k\u00ebrkojn\u00eb ndihm\u00eb nga Moska. Por n\u00eb fjalimin e tij drejtuar kombit Vladimir Putin nuk e p\u00ebrmendi at\u00eb. A do t\u00eb hap\u00eb megjithat\u00eb Rusia nj\u00eb front t\u00eb ri lufte? Q\u00eb nga shp\u00ebrb\u00ebrja e Bashkimit Sovjetik n\u00eb dhjetor 1991 Rusia zhvillon thuajse pa nd\u00ebrprerje luft\u00ebra kund\u00ebr fqinj\u00ebve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":71951,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,118],"tags":[],"class_list":{"0":"post-71949","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota","8":"category-kryesore"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=71949"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71949\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71953,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71949\/revisions\/71953"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/71951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=71949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=71949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=71949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}