Grupi palestinez, Hamas, nisi m\u00eb 7 tetor nj\u00eb sulm t\u00eb befasish\u00ebm nga Gaza n\u00eb Izrael.<\/p>\n
Ngjarja u p\u00ebrshkrua si nj\u00eb nga p\u00ebrshkall\u00ebzimet m\u00eb serioze t\u00eb konfliktit izraelito-palestinez n\u00eb disa vite.<\/p>\n
Kur u themelua Hamasi?<\/p>\n
Hamasi, ose L\u00ebvizja e Rezistenc\u00ebs Islamike, u themelua n\u00eb vitin 1987 gjat\u00eb kryengritjes s\u00eb par\u00eb palestineze. Ai mb\u00ebshtetet nga Irani shiit dhe ndan ideologjin\u00eb islamike t\u00eb V\u00ebllaz\u00ebris\u00eb Myslimane, e cila u krijua n\u00eb Egjipt n\u00eb vitet 1920.<\/p>\n
Hamasi udh\u00ebheq Rripin e Gaz\u00ebs q\u00eb nga viti 2007, pas nj\u00eb lufte t\u00eb shkurt\u00ebr civile me forcat besnike t\u00eb l\u00ebvizjes Fatah, e cila udh\u00ebhiqet nga presidenti i Autoritetit Palestinez,\u00a0Mahmoud Abbas. Ai \u00ebsht\u00eb i vendosur n\u00eb Bregun Per\u00ebndimor dhe gjithashtu kryeson Organizat\u00ebn p\u00ebr \u00c7lirimin e Palestin\u00ebs (PLO).<\/p>\n
Marrja e Gaz\u00ebs nga Hamasi pasoi fitoren e tij n\u00eb zgjedhjet parlamentare palestineze n\u00eb vitin 2006 – nj\u00ebher\u00ebsh hera e fundit q\u00eb u mbajt\u00ebn. Hamasi e akuzoi Abbasin p\u00ebr komplot kund\u00ebr tij, nd\u00ebrsa Abbas e p\u00ebrshkroi at\u00eb q\u00eb ndodhi si grushtshtet.<\/p>\n
Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, kishte shp\u00ebrthime t\u00eb shpeshta t\u00eb konfliktit me Izraelin.<\/p>\n
Hamasi refuzon ta njoh\u00eb shtetin e Izraelit dhe kund\u00ebrshton dhunsh\u00ebm Marr\u00ebveshjet e Oslos p\u00ebr Paqe, t\u00eb negociuara nga Izraeli dhe PLO-ja, n\u00eb mesin e viteve 1990.<\/p>\n
Hamasi ka nj\u00eb krah t\u00eb armatosur, t\u00eb quajtur Brigadat Izz el-Deen al-Qassam, i cili d\u00ebrgon njer\u00ebz t\u00eb armatosur dhe kamikaz\u00eb n\u00eb Izrael. Hamasi i karakterizon aktivitetet e tij t\u00eb armatosura si rezistenc\u00eb kund\u00ebr pushtimit izraelit.<\/p>\n
Grupi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb aleance rajonale, q\u00eb p\u00ebrfshin Iranin, Sirin\u00eb dhe grupin islamik shiit, Hezbollah, n\u00eb Liban. T\u00eb gjith\u00eb ata kund\u00ebrshtojn\u00eb gjer\u00ebsisht politik\u00ebn e SHBA-s\u00eb n\u00eb Lindjen e Mesme dhe Izraelin.<\/p>\n
Derisa baz\u00ebn e ka n\u00eb Gaz\u00eb, Hamasi ka mb\u00ebshtet\u00ebs n\u00eb t\u00eb gjitha territoret palestineze dhe ka lider\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Lindjen e Mesme.<\/p>\n
Hamasi n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi – ose n\u00eb disa raste krahu i tij ushtarak – cil\u00ebsohet si grup terrorist nga Izraeli, Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe Britania e Madhe, si dhe nga fuqi t\u00eb tjera.<\/p>\n
Ku gjendet Rripi i Gaz\u00ebs?<\/p>\n
Rripi i Gaz\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb territor prej 41 kilometrash i gjat\u00eb dhe 10 km i gjer\u00eb midis Izraelit, Egjiptit dhe Detit Mesdhe. Atje jetojn\u00eb rreth 2.3 milion\u00eb njer\u00ebz.<\/p>\n
Izraeli kontrollon hap\u00ebsir\u00ebn ajrore mbi Gaz\u00eb dhe vij\u00ebn e saj bregdetare, si dhe kufizon se kush dhe \u00e7far\u00eb mallrash mund t\u00eb hyjn\u00eb dhe t\u00eb dalin n\u00ebp\u00ebr pikat e saj kufitare. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, Egjipti kontrollon se kush hyn dhe del p\u00ebrmes kufirit t\u00eb tij me Gaz\u00ebn.<\/p>\n
Sipas Organizat\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, rreth 80% e popullsis\u00eb s\u00eb Gaz\u00ebs varet nga ndihma nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Si shp\u00ebrtheu dhuna e fundit?<\/p>\n
Mes Izraelit dhe Hamasit ka tensione t\u00eb vazhdueshme, por sulmi i fundit ndodhi pa paralajm\u00ebrim. Hamasi gjuajti mij\u00ebra raketa n\u00eb Izrael, nd\u00ebrsa dhjet\u00ebra luft\u00ebtar\u00eb t\u00eb tij shkel\u00ebn kufirin dhe pushtuan komunitetet izraelite, duke vrar\u00eb dhjet\u00ebra civil\u00eb dhe duke marr\u00eb rob\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n
Izraeli filloi menj\u00ebher\u00eb sulmet ajrore, duke th\u00ebn\u00eb se ka n\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr objektet e militant\u00ebve n\u00eb Gaz\u00eb. Zyrtar\u00ebt lokal\u00eb than\u00eb se m\u00eb shum\u00eb se 200 njer\u00ebz u vran\u00eb.<\/p>\n
Ku q\u00ebndron problemi?<\/p>\n
Bregu Per\u00ebndimor dhe Gaza, t\u00eb cilat njihen si territore palestineze, si dhe Jerusalemi Lindor dhe Izraeli kan\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb e tok\u00ebs s\u00eb njohur si Palestin\u00eb q\u00eb nga koha romake.<\/p>\n
K\u00ebto ishin gjithashtu tokat e mbret\u00ebrive hebraike n\u00eb Bib\u00ebl dhe shihen nga hebrenjt\u00eb si atdhe i tyre i lasht\u00eb.<\/p>\n
Izraeli u shpall shtet n\u00eb vitin 1948, megjith\u00ebse toka ende quhet Palestin\u00eb nga ata q\u00eb nuk e njohin t\u00eb drejt\u00ebn e Izraelit p\u00ebr t\u00eb ekzistuar.<\/p>\n
Palestinez\u00ebt p\u00ebrdorin gjithashtu emrin Palestin\u00eb si nj\u00eb term ombrell\u00eb p\u00ebr Bregun Per\u00ebndimor, Gaz\u00ebn dhe Jerusalemin Lindor.<\/p>\n
P\u00ebrgatiti: Valona Tela
\nRadio Evropa e Lir\u00eb<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Grupi palestinez, Hamas, nisi m\u00eb 7 tetor nj\u00eb sulm t\u00eb befasish\u00ebm nga Gaza n\u00eb Izrael. Ngjarja u p\u00ebrshkrua si nj\u00eb nga p\u00ebrshkall\u00ebzimet m\u00eb serioze t\u00eb konfliktit izraelito-palestinez n\u00eb disa vite. Kur u themelua Hamasi? Hamasi, ose L\u00ebvizja e Rezistenc\u00ebs Islamike, u themelua n\u00eb vitin 1987 gjat\u00eb kryengritjes s\u00eb par\u00eb palestineze. Ai mb\u00ebshtetet nga Irani shiit […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":61424,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,118],"tags":[],"class_list":{"0":"post-61423","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota","8":"category-kryesore"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61423","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61423"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61426,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61423\/revisions\/61426"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}