{"id":60948,"date":"2023-10-03T15:45:26","date_gmt":"2023-10-03T15:45:26","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=60948"},"modified":"2023-10-03T15:45:26","modified_gmt":"2023-10-03T15:45:26","slug":"3-tetori-dita-e-bashkimit-ende-pa-monumentin-e-bashkimit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2023\/10\/03\/3-tetori-dita-e-bashkimit-ende-pa-monumentin-e-bashkimit\/","title":{"rendered":"3 Tetori &#8211; Dita e Bashkimit ende pa monumentin e Bashkimit"},"content":{"rendered":"<p>M\u00eb 3 tetor 1990 Gjermania feston 33-vjetorin e Bashkimit. Berlini ka vite q\u00eb po p\u00ebrpiqet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb monument p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dit\u00eb, por entuziazmi i gjerman\u00ebve duket se ka koh\u00eb q\u00eb ka r\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<p>Monumenti i Liris\u00eb dhe Bashkimit duhej t\u00eb p\u00ebrurohej n\u00eb vitin 2019 me rastin e 30 vjetorit t\u00eb\u00a0Bashkimit t\u00eb Gjermanis\u00eb. Por kjo nuk ndodhi. Debatet politike, pengesat burokratike, shqet\u00ebsimet e siguris\u00eb dhe mungesa e parave e vonuan fillimin e nd\u00ebrtimit. Kat\u00ebr vjet m\u00eb von\u00eb, pun\u00ebt nuk duken shum\u00eb m\u00eb mir\u00eb. Nd\u00ebrtimi ka nisur q\u00eb nga maji i vitit 2020. Piedestali historik p\u00ebrpara nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb\u00a0Forumit Humboldt,\u00a0ku dikur q\u00ebndronte &#8220;Stadtpalast Berlin&#8221;,\u00a0pothuajse ka p\u00ebrfunduar, si\u00e7 konfirmoi zyra e planifikimit Milla &#038; Partner me qend\u00ebr n\u00eb Shtutgart n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb DW.<\/p>\n<p>Guaska p\u00ebrkund\u00ebse, e njohur gjer\u00ebsisht si &#8220;P\u00ebrkund\u00ebsja e Bashkimit\u201d, e cila fitoi konkursin n\u00eb vitin 2011, me sa duket e ka marr\u00eb form\u00ebn. Sipas Milla &#038; Partner, 32 segmentet e \u00e7elikta t\u00eb saj po presin t\u00eb transportohen n\u00eb Berlin.\u00a0 Ato tani ndodhen n\u00eb nj\u00eb punishte n\u00eb Renanin\u00eb Veriore-Vestfali. E s\u00ebrish paska nj\u00eb problem.<\/p>\n<p>As sivjet nuk \u00ebsht\u00eb gati<\/p>\n<p>&#8220;Monumenti i Liris\u00eb dhe Bashkimit nuk do t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb k\u00ebt\u00eb vit,&#8221; tha drejtori krijues Sebastian Letz p\u00ebr DW. &#8220;Ne kemi hartuar nj\u00eb plan p\u00ebr zbatimin n\u00eb vitin 2024 dhe ia kemi komunikuar at\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs dhe Medias s\u00eb Shtetit (BKM) disa koh\u00eb m\u00eb par\u00eb.&#8221; Tani i takon ministres s\u00eb Shtetit p\u00ebr Kultur\u00ebn Claudia Roth (Aleanca 90\/T\u00eb Gjelb\u00ebrit) t\u00eb marr\u00eb vendime.<\/p>\n<p>\u00a0&#8220;T\u00eb gjitha pal\u00ebt e p\u00ebrfshira po p\u00ebrpiqen p\u00ebr nj\u00eb kompletim t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb monumentit,&#8221; tha nj\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr Ministrin e Shtetit p\u00ebr Kultur\u00ebn, zhvilluesi i projektit. Megjithat\u00eb, vet\u00ebm kontraktori i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i projektit, zyra e Shtutgartit Milla &#038; Partner, mund ta caktoj\u00eb nj\u00eb dat\u00eb detyruese t\u00eb hapjes. &#8220;Sipas kontraktorit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, aktualisht ka vonesa n\u00eb nd\u00ebrtim p\u00ebr shkak t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsive me nj\u00eb n\u00ebnkontraktor n\u00eb fush\u00ebn e nd\u00ebrtimit t\u00eb \u00e7elikut,&#8221; shpjegon BKM.<\/p>\n<p>Andreas Apelt, gazetar dhe ish-aktivist n\u00eb ish-RDGJ, nga shoqata berlineze, Deutsche Gesellschaft, i tha DW se shkaku i k\u00ebtyre vonesave mund t\u00eb jet\u00eb edhe rritja e shpenzimeve: \u00a0Nga 15 milion\u00eb, q\u00eb ishin planifikuar n\u00eb fillim, m\u00eb pas shpenzimet u rrit\u00ebn n\u00eb 17 milion\u00eb, e tani mendohet se do t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb i shtrenjt\u00eb. \u201cNuk jam aspak i k\u00ebnaqur me k\u00ebt\u00eb situat\u00eb\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>G\u00ebzim \u00e7lirues n\u00eb r\u00ebnien e Murit t\u00eb Berlinit<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb dikush ende i k\u00ebnaqur me iden\u00eb e nj\u00eb monumenti p\u00ebr lirin\u00eb dhe Bashkimin n\u00eb Berlin? Ajo u iniciua n\u00eb vitin 1998 nga aktivist\u00ebt e\u00a0RDGJ-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtat civile G\u00fcnter Nooke, Florian Mausbach, ish-presidenti i Zyr\u00ebs Federale p\u00ebr Nd\u00ebrtim dhe Planifikim Rajonal, gazetari J\u00fcrgen Engert dhe Lothar De Maizi\u00e8re, kryeministri i par\u00eb i RDGJ-s\u00eb i zgjedhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb demokratike &#8211; n\u00eb shenj\u00eb mir\u00ebnjohjeje p\u00ebr &#8220;g\u00ebzimin \u00e7lirues q\u00eb shkaktoi r\u00ebnia e Murit t\u00eb Berlinit, lumturin\u00eb historike dhe lot\u00ebt e g\u00ebzimit&#8221;.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2007, Bundestagu vendosi t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb monument, t\u00eb financuar nga arka e Federat\u00ebs. Pastaj filloi lufta e llogoreve politike: Komiteti i Buxhetit t\u00eb Parlamentit nd\u00ebrkoh\u00eb e ka refuzuar fondin. R\u00ebnd\u00ebsia dhe kuptimi i monumentit u vun\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje. S\u00eb fundi, nj\u00eb rezolut\u00eb e dyt\u00eb e Bundestagut n\u00eb vitin 2017 vulosi vullnetin p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar. N\u00eb vitin 2020 u filluan punimet.<\/p>\n<p>Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, ka pasur shum\u00eb aktivitet n\u00eb kantierin e nd\u00ebrtimit p\u00ebrpara Forumit Humboldt t\u00eb p\u00ebrfunduar dhe t\u00eb hapur n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Berlinit. Guaska p\u00ebrkund\u00ebse e monumentit &#8220;Qytetar\u00ebt n\u00eb l\u00ebvizje&#8221; z\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb prej 50 me 18 metra. Kur njer\u00ebzit anojn\u00eb n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, at\u00ebher\u00eb guaska anon nga ajo an\u00eb, s\u00eb bashku me ta. Pjesa e lakuar n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb guask\u00ebs do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nj\u00eb lloj skene, ku do t\u00eb jet\u00eb e shkruar me shkronja t\u00eb arta parulla e famshme e revolucionit paq\u00ebsor q\u00eb \u00e7oi n\u00eb rr\u00ebzimin e Murit t\u00eb Berlinit, m\u00eb 9 n\u00ebntor 1989: Ne jemi populli.<\/p>\n<p>Lindja dhe Per\u00ebndimi e shikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme k\u00ebt\u00eb dat\u00eb<\/p>\n<p>&#8220;Kitsch politik&#8221;\u00a0 dhe &#8220;metafor\u00eb e dob\u00ebt &#8220;, k\u00ebshtu u quajt nga disa projekti, t\u00eb tjer\u00eb than\u00eb se\u00a0ka nj\u00eb simbolik\u00eb t\u00eb fort\u00eb. Si n\u00eb vitin 1989, njer\u00ebzit do t\u00eb duhej t\u00eb arrinin n\u00eb nj\u00eb mir\u00ebkuptim dhe t\u00eb vendosnin t\u00eb vepronin s\u00eb bashku n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebnin nj\u00eb ndryshim. Nd\u00ebrthurja e termave &#8220;Liri dhe Bashkim&#8221; ngjalli gjithashtu kritika sepse protestuesit n\u00eb RDGJ kishin demonstruar p\u00ebr liri, por jo p\u00ebr Bashkim.<br \/>\n&#8220;\u00c7far\u00eb Bashkimi t\u00eb festojm\u00eb?&#8221; pyet Annette Ahme e shoqat\u00ebs &#8220;Historische Mitte&#8221; n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb me DW. &#8220;Pranimi pa kushte i RDGJ-s\u00eb n\u00eb Republik\u00ebn Federale t\u00eb Gjermanis\u00eb pa nj\u00eb debat kushtetues shoq\u00ebrues ishte i gabuar dhe procesi i unifikimit midis Lindjes dhe Per\u00ebndimit q\u00eb at\u00ebher\u00eb ka d\u00ebshtuar. Dhe tani kjo u dashka shenjt\u00ebruar\u00a0me nj\u00eb monument?&#8221; pyet ajo.<\/p>\n<p>Olaf Zimmermann, drejtor menaxhues i K\u00ebshillit Kulturor Gjerman, thot\u00eb se p\u00ebr monumentin mungon nj\u00eb konsensus i gjer\u00eb, pasi simbolika \u00ebsht\u00eb vjetruar. Pse projekti i monumentit \u00ebsht\u00eb vonuar p\u00ebr kaq gjat\u00eb? &#8220;Kjo,&#8221; thot\u00eb Zimermann, &#8220;\u00ebsht\u00eb sepse n\u00eb fund askush nuk e d\u00ebshiron at\u00eb.&#8221; Ai \u00ebsht\u00eb gjithashtu &#8220;gjithnj\u00eb e m\u00eb i pasigurt&#8221; n\u00ebse monumenti \u00ebsht\u00eb ende i nevojsh\u00ebm \u2013 duke pasur parasysh tensionet n\u00eb rritje midis Lindjes dhe Per\u00ebndimit brenda Gjermanis\u00eb.<\/p>\n<p>Hendrik Berth, profesor i psikologjis\u00eb dhe hulumtues i transformimit n\u00eb Universitetin Teknik t\u00eb Dresdenit, thot\u00eb se gjerman\u00ebt kan\u00eb perspektiva t\u00eb ndryshme mbi Bashkimin. &#8220;Ndoshta nj\u00eb monument duhet t\u00eb ishte ngritur shpejt n\u00eb 1991\/1992,&#8221; i tha ai DW. &#8220;Sa m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb t\u00eb duhet, aq m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb b\u00ebhet gjetja e di\u00e7kaje q\u00eb mund t\u00eb gjej\u00eb edhe n\u00eb distanc\u00eb nj\u00ebfar\u00eb konsensusi.&#8221; Ai e konsideron nj\u00eb efekt t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb Monumentit t\u00eb Bashkimit si t\u00eb pamundur, t\u00eb pakt\u00ebn jo si nj\u00eb kontribut n\u00eb vazhdimin e Bashkimit t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Bashkimi i Lindjes dhe Per\u00ebndimit \u00ebsht\u00eb gjithashtu i pashmangsh\u00ebm\u00a0n\u00eb syt\u00eb e ish-aktivistit t\u00eb RDGJ-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtat civile Andreas Apelt. &#8220;Ribashkimi ishte nj\u00eb moment fatlum n\u00eb histori,&#8221; thot\u00eb\u00a0Apelt, duke shtuar se protestuesit mund\u00ebn nj\u00eb diktatur\u00eb. &#8220;Ne duhet ta ruajm\u00eb at\u00eb hov t\u00eb asaj kohe, me gjith\u00eb optimizmin!&#8221;<\/p>\n<p>Nga DW<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/e57a7a48-955d-4be0-a959-32c6503e545e-231x300.jpeg\" alt=\"\" width=\"231\" height=\"300\" class=\"alignnone size-medium wp-image-60949\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/e57a7a48-955d-4be0-a959-32c6503e545e-231x300.jpeg 231w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/e57a7a48-955d-4be0-a959-32c6503e545e-787x1024.jpeg 787w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/e57a7a48-955d-4be0-a959-32c6503e545e-768x999.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/e57a7a48-955d-4be0-a959-32c6503e545e-860x1119.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/e57a7a48-955d-4be0-a959-32c6503e545e.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 231px) 100vw, 231px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/235b3d1f-3df7-44a6-ab50-230209bda962-300x281.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"281\" class=\"alignnone size-medium wp-image-60950\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/235b3d1f-3df7-44a6-ab50-230209bda962-300x281.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/235b3d1f-3df7-44a6-ab50-230209bda962-1024x959.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/235b3d1f-3df7-44a6-ab50-230209bda962-768x719.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/235b3d1f-3df7-44a6-ab50-230209bda962-860x805.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/235b3d1f-3df7-44a6-ab50-230209bda962.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/49448580-9cd2-4f84-a478-63589ba6fd5d-300x265.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"265\" class=\"alignnone size-medium wp-image-60951\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/49448580-9cd2-4f84-a478-63589ba6fd5d-300x265.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/49448580-9cd2-4f84-a478-63589ba6fd5d-1024x905.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/49448580-9cd2-4f84-a478-63589ba6fd5d-768x678.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/49448580-9cd2-4f84-a478-63589ba6fd5d-860x760.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/49448580-9cd2-4f84-a478-63589ba6fd5d.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00eb 3 tetor 1990 Gjermania feston 33-vjetorin e Bashkimit. Berlini ka vite q\u00eb po p\u00ebrpiqet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb monument p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dit\u00eb, por entuziazmi i gjerman\u00ebve duket se ka koh\u00eb q\u00eb ka r\u00ebn\u00eb. Monumenti i Liris\u00eb dhe Bashkimit duhej t\u00eb p\u00ebrurohej n\u00eb vitin 2019 me rastin e 30 vjetorit t\u00eb\u00a0Bashkimit t\u00eb Gjermanis\u00eb. Por kjo nuk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":60952,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":{"0":"post-60948","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60948","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60948"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60954,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60948\/revisions\/60954"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60952"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}