{"id":5881,"date":"2022-06-17T08:52:43","date_gmt":"2022-06-17T08:52:43","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=5881"},"modified":"2022-06-18T10:24:45","modified_gmt":"2022-06-18T10:24:45","slug":"gjerontokracia-shqiptare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/06\/17\/gjerontokracia-shqiptare\/","title":{"rendered":"Gjerontokracia shqiptare"},"content":{"rendered":"<p>Ekonomisti austriak, Joseph Schumpeter, e cil\u00ebsonte sistemin e kapitalizmit dhe tregut t\u00eb lir\u00eb, si procesi i \u201ckrijimit shkat\u00ebrrues\u201d \u2013 nj\u00eb p\u00ebrkufizim thuajse legjendar, q\u00eb i ka rezistuar koh\u00ebs edhe dekada m\u00eb pas.<\/p>\n<p>Ideja e p\u00ebrkufizimit \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb: n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb zhvillim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, duhet q\u00eb idet\u00eb dhe produktet e reja t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb vazhdimisht t\u00eb vjetrat. Ky proces ama ka kosto, ekonomike dhe politike.<\/p>\n<p>Kompanit\u00eb q\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen duhet<br \/>\nt\u00eb dalin nga tregu. Politikan\u00ebt e mb\u00ebshtetur prej tyre duhet t\u00eb mbyllin karrierat politike. K\u00ebto nuk jan\u00eb p\u00ebrfundime q\u00eb pranohen leht\u00ebsisht nga elitat e nj\u00eb shoq\u00ebrie, t\u00eb cilat shpesh luftojn\u00eb p\u00ebr ta bllokuar procesin.<\/p>\n<p>Aty ku ia dalin t\u00eb bllokojn\u00eb procesin, arrijn\u00eb t\u00eb ruajn\u00eb p\u00ebrkoh\u00ebsisht pushtetin, por duke \u00e7uar shoq\u00ebrit\u00eb e tyre n\u00eb degradim, si\u00e7 ndodhi n\u00eb Bashkimin Sovjetik e n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendet e Lindjes.<\/p>\n<p>Ekonomia bot\u00ebrore ka p\u00ebsuar ndryshime rr\u00ebnj\u00ebsore k\u00ebto 30 vitet e fundit. Kompanit\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb tregjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, thuajse t\u00eb t\u00ebra n\u00eb fush\u00ebn e teknologjis\u00eb, sapo ishin themeluar n\u00eb fundin e viteve \u201990, ose nuk ekzistonin ende.<\/p>\n<p>Rritja e vrullshme q\u00eb kan\u00eb p\u00ebsuar, ka zhvendosur nga lista e kompanive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe nga lista e individ\u00ebve m\u00eb t\u00eb pasur, nj\u00eb brez t\u00eb t\u00ebr\u00eb sip\u00ebrmarr\u00ebsish, t\u00eb cil\u00ebt vinin kryesisht nga bota e industris\u00eb dhe energjis\u00eb.<\/p>\n<p>Fatkeq\u00ebsisht, si\u00e7 shpjegon shkrimi kryesor i k\u00ebsaj jave, ky proces nuk gjen asgj\u00eb t\u00eb ngjashme n\u00eb vendin ton\u00eb. Kompanit\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha shqiptare jan\u00eb ato t\u00eb themeluara n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990. N\u00eb tregun ton\u00eb r\u00ebndom mungojn\u00eb sip\u00ebrmarr\u00ebsit e rinj, por edhe idet\u00eb dhe produktet e reja.<\/p>\n<p>Struktura e prapambetur ekonomike e vendit reflektohet edhe n\u00eb list\u00ebn e kompanive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Nuk ka thuajse asnj\u00eb kompani q\u00eb prodhon produkte apo teknologji t\u00eb reja dhe inovatore. Burimet e t\u00eb ardhurave vijn\u00eb kryesisht nga nd\u00ebrtimi, burimet minerare dhe licencat koncesionare \u2013 t\u00eb gjitha t\u00eb lidhura fort me leje apo licenca qeveritare dhe aspak me \u201ckrijimin shkat\u00ebrrues\u201d q\u00eb Schumpeter e kishte aq p\u00ebr zem\u00ebr.<\/p>\n<p>Jo rast\u00ebsisht, edhe elita politike e vendit shfaq thuajse t\u00eb nj\u00ebjtat simptoma. Drejtuesit kryesor\u00eb t\u00eb vendit jan\u00eb figura publike q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb ndonj\u00eb surprize t\u00eb madhe, n\u00eb vitin 2025, drejtuesit e tre forcave kryesore politike t\u00eb vendit do t\u00eb jen\u00eb po ata q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb dhe n\u00eb vitin 2005.<\/p>\n<p>E nj\u00ebjta elit\u00eb politike, e lidhur me t\u00eb nj\u00ebjtin model ekonomik, mb\u00ebshtet t\u00eb nj\u00ebjtat kompani dhe t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt individ\u00eb!<\/p>\n<p>Rezultati kryesor i k\u00ebtij sistemi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prapambetje e p\u00ebrgjithshme e vendit: shoq\u00ebrore, politike, dhe n\u00eb fund, edhe ekonomike. Mungesa e aktor\u00ebve t\u00eb rinj n\u00eb treg eliminon nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar idet\u00eb dhe produktet ekzistuese.<\/p>\n<p>Koston e k\u00ebsaj prapambetje e p\u00ebsojn\u00eb jo vet\u00ebm konsumator\u00ebt shqiptar\u00eb, por edhe profesionist\u00ebt e rinj dhe ambicioz\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt nuk gjejn\u00eb m\u00eb nj\u00eb treg t\u00eb aft\u00eb t\u2019u p\u00ebrgjigjet aft\u00ebsive dhe pritshm\u00ebrive t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Ky sistem ekonomiko-politik \u00ebsht\u00eb problemi themelor i prapambetjes shqiptare. Ai duhet t\u00eb ishte tema kryesore e debateve tona publike. Arsyet e zhvillimit t\u00eb k\u00ebtij sistemi dhe dalja prej tij duhet t\u00eb ishin sfidat kryesore me t\u00eb cilat \u00e7do kandidat p\u00ebr poste publike duhet t\u00eb p\u00ebrballej.<\/p>\n<p>Thuajse nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb, Kosova arriti t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrij\u00eb t\u00eb gjith\u00eb klas\u00ebn politike t\u00eb vendit, n\u00eb pak muaj. Ishte prova kryesore e nj\u00eb shoq\u00ebrie dinamike, q\u00eb ndryshon me koh\u00ebn e nuk mbetet p\u00ebrjet\u00ebsisht peng i s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs klas\u00eb drejtuese.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr vendet e fundit n\u00eb Europ\u00eb, q\u00eb ende nuk ka arritur t\u00eb p\u00ebrjetoj\u00eb nj\u00eb proces t\u00eb ngjash\u00ebm. N\u00ebse nuk do t\u00eb ndodh\u00eb edhe p\u00ebr pak koh\u00eb, gjasat q\u00eb t\u00eb mbeten ende t\u00eb rinj q\u00eb investojn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend<br \/>\ndhe t\u00eb ardhmen e tij jan\u00eb t\u00eb pakta.<br \/>\nRevista Monitor<br \/>\nhttps:\/\/\/gjerontokracia-shqiptare\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekonomisti austriak, Joseph Schumpeter, e cil\u00ebsonte sistemin e kapitalizmit dhe tregut t\u00eb lir\u00eb, si procesi i \u201ckrijimit shkat\u00ebrrues\u201d \u2013 nj\u00eb p\u00ebrkufizim thuajse legjendar, q\u00eb i ka rezistuar koh\u00ebs edhe dekada m\u00eb pas. Ideja e p\u00ebrkufizimit \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb: n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb zhvillim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, duhet q\u00eb idet\u00eb dhe produktet e reja t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6006,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-5881","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-ekonomia","8":"category-opinione"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5881"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6007,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5881\/revisions\/6007"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}