{"id":57314,"date":"2023-08-19T08:31:53","date_gmt":"2023-08-19T08:31:53","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=57314"},"modified":"2023-08-19T08:31:53","modified_gmt":"2023-08-19T08:31:53","slug":"heqja-e-digave-ne-europe-po-ringjall-lumenjte-dhe-po-rrit-biodiversitetin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2023\/08\/19\/heqja-e-digave-ne-europe-po-ringjall-lumenjte-dhe-po-rrit-biodiversitetin\/","title":{"rendered":"Heqja e digave n\u00eb Europ\u00eb po ringjall lumenjt\u00eb dhe po rrit biodiversitetin"},"content":{"rendered":"<p>Nj\u00eb num\u00ebr rekord digash dhe barrierash, u hoq\u00ebn nga lumenjt\u00eb e Europ\u00ebs n\u00eb vitin 2022, duke ndihmuar n\u00eb rivendosjen e sh\u00ebndetit t\u00eb arterieve t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla t\u00eb kontinentit.<\/p>\n<p>Raporti vjetor nga Dam Removal Europe (DRE), nj\u00eb aleanc\u00eb e shtat\u00eb organizatave t\u00eb kafsh\u00ebve t\u00eb egra dhe mjedisit, tregon se 325 pengesa u hoq\u00ebn n\u00ebp\u00ebr lumenj n\u00eb 16 vende, duke p\u00ebrmir\u00ebsuar rrjedhat e lumenjve dhe duke i mund\u00ebsuar peshqit, t\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb zonat e tyre t\u00eb shumimit.<\/p>\n<p>Spanja udh\u00ebhoqi rrug\u00ebn n\u00eb heqjen e shumic\u00ebs s\u00eb pengesave ndaj rrjedhave t\u00eb lumenjve, e ndjekur nga Suedia dhe Franca. Letonia dhe Luksemburgu, raportuan heqjen e barrierave p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb dhe 73% e t\u00eb gjitha barrierave t\u00eb hequra ishin diga, deklaroi DRE.<\/p>\n<p>Rivendosja e lumenjve me rrjedhje t\u00eb lir\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr rritjen e biodiversitetit, shton raporti. Raporti i Rrezikut Global i Forumit Ekonomik Bot\u00ebror 2023, renditi humbjen e biodiversitetit dhe kolapsin e ekosistemit, si nj\u00eb nga pes\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimet kryesore p\u00ebr bot\u00ebn gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb ardhshme.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Rivendosja e biodiversitetit<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga heqjet m\u00eb t\u00eb papritura t\u00eb digave ndodhi n\u00eb Ukrain\u00eb, ku dega ukrainase e Fondit Bot\u00ebror t\u00eb Natyr\u00ebs (WWF), hoqi dig\u00ebn 120-vje\u00e7are Bayurivka n\u00eb lumin Perkalaba n\u00eb malet Karpate \u2013 pavar\u00ebsisht se vendi ishte n\u00eb luft\u00eb.<\/p>\n<p>Fillimisht e nd\u00ebrtuar p\u00ebr t\u00eb ndihmuar transportin e l\u00ebnd\u00ebve drusore, diga q\u00ebndroi e pashfryt\u00ebzuar p\u00ebr 40 vjet dhe ishte n\u00eb rrezik shembjeje. Heqja e saj rihapi 27 kilometra lum\u00eb, duke lejuar peshqit, p\u00ebrfshir\u00eb salmonin e rrezikuar t\u00eb Danubit, t\u00eb arrinin n\u00eb vendet e tyre tradicionale t\u00eb vez\u00ebve.<br \/>\nShpresohet se kthimi i popullatave t\u00eb peshqve, do t\u00eb rris\u00eb numrin e kafsh\u00ebve, q\u00eb han\u00eb peshq n\u00eb zon\u00eb, si ariu i murrm\u00eb, duke krijuar at\u00eb q\u00eb DRE thot\u00eb se mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb \u201cpik\u00eb e nxeht\u00eb biodiversiteti\u201d n\u00eb malet Karpate.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Kostoja e heqjes s\u00eb digave<\/p>\n<p>Pothuajse nj\u00eb e gjashta e pengesave p\u00ebr lumenjt\u00eb me rrjedhje t\u00eb lir\u00eb, u rr\u00ebzuan sepse ata ishin t\u00eb vjet\u00ebruara dhe n\u00eb rrezik shembjeje. K\u00ebto p\u00ebrfshinin dhjet\u00eb diga hidrocentrale t\u00eb vjetra deri n\u00eb nj\u00eb shekull, t\u00eb cilat ishin shkat\u00ebrruar.<\/p>\n<p>Nj\u00eb klub norvegjez peshkimi sportiv, kishte b\u00ebr\u00eb fushat\u00eb p\u00ebr t\u00eb hequr nj\u00eb dig\u00eb 106-vje\u00e7are hidrocentrali n\u00eb lumin Tromsa, e cila u shkat\u00ebrrua me dinamit n\u00eb janar 2022. Ajo \u00ebsht\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar nga nj\u00eb uj\u00ebvar\u00eb me shkall\u00eb, p\u00ebr t\u00eb lejuar q\u00eb peshqit t\u00eb notojn\u00eb p\u00ebrs\u00ebri lart.<\/p>\n<p>N\u00eb qershor 2022, diga hidroelektrike n\u00eb La Rochequi-boit n\u00eb lumin S\u00e9lune n\u00eb Normandi u hoq, duke shtuar 60 km t\u00eb lumit. Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb Finland\u00eb, heqja e dig\u00ebs Lahnasenkoski, solli projektin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb restaurimit t\u00eb lumit n\u00eb vend, nj\u00eb hap m\u00eb af\u00ebr p\u00ebrfundimit.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, DRE thot\u00eb se t\u00eb pakt\u00ebn 832 km lumenj u rilidh\u00ebn n\u00eb nj\u00eb vit, i cili gjithashtu pa nj\u00eb p\u00ebrparim drejt mbrojtjeve t\u00eb reja ligjore p\u00ebr lumenjt\u00eb, si n\u00eb nivelin Bashkimi Europian ashtu edhe n\u00eb nivelin t\u00eb qeverive t\u00eb shteteve.<\/p>\n<p>Edhe pse energjia hidrike, \u00ebsht\u00eb burimi m\u00eb i madh i vet\u00ebm n\u00eb bot\u00eb i energjis\u00eb me karbon t\u00eb ul\u00ebt, duke furnizuar nj\u00eb t\u00eb gjasht\u00ebn e prodhimit global t\u00eb energjis\u00eb elektrike, DRE thot\u00eb se nevojiten m\u00eb shum\u00eb k\u00ebrkime, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar sasin\u00eb e kostos s\u00eb heqjes s\u00eb tyre, kur t\u00eb arrijn\u00eb fundin e jet\u00ebs s\u00eb tyre operacionale.<\/p>\n<p>Europa ka 150,000 diga t\u00eb vjetruara dhe nj\u00eb studim i fundit i heqjes s\u00eb digave n\u00eb SHBA, sugjeron se kostoja mesatare e heqjes s\u00eb nj\u00eb dige 10 metra t\u00eb lart\u00eb \u00ebsht\u00eb 6.2 milion\u00eb dollar\u00eb. DRE ka mir\u00ebpritur nj\u00eb aplikacion t\u00eb ri, i cili llogarit koston e sakt\u00eb t\u00eb prishjes s\u00eb digave individuale. \/ World Economic Forum<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb num\u00ebr rekord digash dhe barrierash, u hoq\u00ebn nga lumenjt\u00eb e Europ\u00ebs n\u00eb vitin 2022, duke ndihmuar n\u00eb rivendosjen e sh\u00ebndetit t\u00eb arterieve t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb \u00ebmbla t\u00eb kontinentit. Raporti vjetor nga Dam Removal Europe (DRE), nj\u00eb aleanc\u00eb e shtat\u00eb organizatave t\u00eb kafsh\u00ebve t\u00eb egra dhe mjedisit, tregon se 325 pengesa u hoq\u00ebn n\u00ebp\u00ebr lumenj [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":57315,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-57314","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57314"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57316,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57314\/revisions\/57316"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/57315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=57314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}