{"id":55527,"date":"2023-07-29T13:32:22","date_gmt":"2023-07-29T13:32:22","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=55527"},"modified":"2023-07-29T13:32:22","modified_gmt":"2023-07-29T13:32:22","slug":"rubrika-te-dobishme-disa-kuriozitete-per-domaten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2023\/07\/29\/rubrika-te-dobishme-disa-kuriozitete-per-domaten\/","title":{"rendered":"Rubrika: T\u00eb dobishme: Disa kuriozitete p\u00ebr domaten"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebrgatiti Besnik Ismailati<\/p>\n<p>Sot n\u00eb bot\u00eb njihen  m\u00eb shum\u00eb se 300 lloje domatesh. Origjina e saj \u00ebsht\u00eb nga Peruja, nd\u00ebrsa n\u00eb Evrop\u00eb ajo u p\u00ebrhap  n\u00eb vitin 1540 , fal\u00eb importit t\u00eb saj nga  spanjoll\u00ebt.  N\u00eb at\u00eb periudh\u00eb besohej se domatja  ishte nj\u00eb bim\u00eb helmuese , prandaj fillimisht ajo   deri n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb 17- t\u00eb u p\u00ebrdor si bim\u00eb zbukuruese.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb vetit\u00eb e  domates ?<\/p>\n<p>Domatja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb perime me pak kalori , ku  100 g prodhim  p\u00ebrmban vet\u00ebm 17 kcal . Ajo \u00ebsht\u00eb e pasur me uj\u00eb dhe krip\u00ebra minerale : hekur, zink, kalcium dhe selen , t\u00eb cilat luftojn\u00eb radikalet e lira.<br \/>\nGjithashtu domatja p\u00ebrmban vitamina A, D dhe E,  \u00ebsht\u00eb e pasur me likopen, i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb antioksidant i fuqish\u00ebm q\u00eb lufton s\u00ebmundjet kardiovaskulare dhe mbron l\u00ebkur\u00ebn nga rrezet ultravjollc\u00eb.<\/p>\n<p>Si p\u00ebrdoren llojet e ndryshme n\u00eb kuzhin\u00eb<\/p>\n<p>Njohja e varieteteve t\u00eb domates nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm interesante, por  ajo na ndihmon shum\u00eb  edhe n\u00eb p\u00ebrdorimin e tyre n\u00eb kuzhin\u00eb, pasi \u00e7do lloj domateje  ka nj\u00eb p\u00ebrdorim specifik e  t\u00eb sakt\u00eb n\u00eb recetat e ndryshme  t\u00eb gatimit.<\/p>\n<p>Kur ham\u00eb buk\u00eb me  domate<\/p>\n<p>Nj\u00eb shprehje Pulieze  thot\u00eb  :  &#8220;P\u00e0ne e pemed\u00f2re m\u00e8tte s\u00e0nghe e chel\u00f2re&#8221;, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb : &#8220;Buk\u00eb  dhe domate  b\u00ebhet  gjak dhe ngjyr\u00eb&#8221;, pasi buka dhe domatja i japin organizmit sinergji .  Shpesh her\u00eb kjo perime n\u00eb ngr\u00ebnie  shoq\u00ebrohet  duke vendosur mbi fet\u00ebn e buk\u00ebs edhe nj\u00eb  gjethe borziloku , duke e lyer at\u00eb me  vaj ulliri extra vergine me pak krip\u00eb . R\u00ebnd\u00ebsi ka  q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast  domatja t\u00eb jet\u00eb e pjekur dhe e fort\u00eb.<\/p>\n<p>Domatja mb\u00ebrriti n\u00eb Spanj\u00eb nga Amerika n\u00eb fillim t\u00eb viteve 1500. N\u00eb vitin 1544, herbalisti sienez Pietro Andrea Mattioli, nj\u00eb nga t\u00eb par\u00ebt q\u00eb shkroi p\u00ebr t\u00eb, e num\u00ebroi bim\u00ebn e domates  si nj\u00eb specie helmuese.  Por askush n\u00eb at\u00eb koh\u00eb  nuk  ishte n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrcaktonte origjin\u00ebn  konsumimit t\u00eb  buk\u00ebs me domate, nd\u00ebrsa Leopoldo Pom\u00e9s  shpjegon  n\u00eb traktatin &#8220;Teoria dhe praktika e buk\u00ebs me domate&#8221; , ku  vajza e tij Xhulieta rr\u00ebfen nj\u00eb tradit\u00eb familjare t\u00eb kremtuar n\u00eb m\u00ebngjes, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn babai  i saj rilidhej me f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb tryez\u00ebn e m\u00ebngjesit me  nj\u00eb fet\u00eb buk\u00eb dhe domate.<\/p>\n<p>Si dhe kur  duhet  t\u00eb hahet buka me domate?<\/p>\n<p>Ajo duhet shijuar n\u00eb nj\u00eb moment relaksues  me past\u00ebrti dhe rregull n\u00eb mjedis, me mendje t\u00eb qet\u00eb dhe oreks t\u00eb mjaftuesh\u00ebm. Buka dhe domatja nuk duhet t\u00eb hahen n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe nuk duhet t\u00eb vendosen n\u00eb nj\u00eb pjat\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtetur mbi gjunj\u00eb, jo n\u00eb   pjat\u00eb, por mbi nj\u00eb pecet\u00eb pambuku t\u00eb but\u00eb, t\u00eb past\u00ebr dhe t\u00eb hekurosur. Mir\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb  t\u00eb shmanget konsumi i  buk\u00ebs me domate nat\u00ebn dhe af\u00ebr foshnj\u00ebs disa muajshe q\u00eb nuk fle gjum\u00eb, por ajo mund t\u00eb hahet pa problem dhe  rregullisht p\u00ebrpara nj\u00eb f\u00ebmije pa oreks dhe  n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb mezeje  t\u00eb leht\u00eb, me miq t\u00eb mir\u00eb edhe her\u00ebt n\u00eb  m\u00ebngjes, ose ajo mund t\u00eb hahet edhe   n\u00eb \u00e7do or\u00eb t\u00eb dit\u00ebs , n\u00eb t\u00eb gjitha ato raste kur organizmi ndjen uri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrgatiti Besnik Ismailati Sot n\u00eb bot\u00eb njihen m\u00eb shum\u00eb se 300 lloje domatesh. Origjina e saj \u00ebsht\u00eb nga Peruja, nd\u00ebrsa n\u00eb Evrop\u00eb ajo u p\u00ebrhap n\u00eb vitin 1540 , fal\u00eb importit t\u00eb saj nga spanjoll\u00ebt. N\u00eb at\u00eb periudh\u00eb besohej se domatja ishte nj\u00eb bim\u00eb helmuese , prandaj fillimisht ajo deri n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":55528,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-55527","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55527"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55529,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55527\/revisions\/55529"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}