Simon Ulndreu p\u00ebrgatiti p\u00ebr neutrale.al <\/p>\n
Sot ka t\u00eb pakt\u00ebn dhjet\u00eb botime n\u00eb gjermanisht n\u00eb Izrael, duke p\u00ebrfshir\u00eb nj\u00eb gazet\u00eb mujore, n\u00ebnt\u00eb revista, si dhe gazeta te tjera dhe buletine vjetor\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, disa faqe interneti dhe tre programe televizive jan\u00eb aktive n\u00eb gjuh\u00ebn amtare t\u00eb komunitetit hebre “Jeckes”.
\nDikush mund t\u00eb mendoj\u00eb se pas vitit 1945 hebrenjt\u00eb n\u00eb Izrael nuk donin t\u00eb kishin shum\u00eb lidhje me gjuh\u00ebn gjermane dhe nuk duan ende sot. Por faktet tregojn\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebshtu. Hebrenj t\u00eb shumt\u00eb izraelit\u00eb me rr\u00ebnj\u00eb gjermane ose evropiane-qendrore dhe pasardh\u00ebsit e tyre, t\u00eb njohur si “Jeckes” jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb interesuar p\u00ebr atdheun e tyre t\u00eb dikursh\u00ebm dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn e m\u00ebparshme amtare, pavar\u00ebsisht se disa prej tyre kan\u00eb vuajtur periudh\u00ebn e nazizmit. Interesimi shprehet p\u00ebr faktin se disa prej tyre themeluan media n\u00eb gjuh\u00ebn gjermane n\u00eb Tok\u00ebn e Shenjt\u00eb. E p\u00ebrve\u00e7 ketyre, \u00ebsht\u00eb akoma aktiv edhe emisioni javor i radios n\u00eb kanalin shtet\u00ebror “Kan Reka”, t\u00eb drejtuar nga Abraham Sachs.
\nBotimet e para u shfaq\u00ebn edhe para se Izraeli t\u00eb themelohej zyrtarisht. N\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb, mij\u00ebra hebrenj nga Gjermania erdh\u00ebn n\u00eb Lindjen e Mesme dhe themeluan vendbanime dhe komunitetet e tyre si HaSorea, Dalia dhe qyteti Naharia. Ata pothuajse t\u00eb gjith\u00eb nuk dinin hebraisht. N\u00eb vitin 1932 u lan\u00e7ua n\u00eb Tel Aviv \u201cMB \u2013 Newsletter\u201d i Shoqat\u00ebs s\u00eb Izraelit\u00ebve me origjin\u00eb nga Evropa Qendrore (Irgun Olei Merkas Europa) dhe botohet pa nd\u00ebrprerje edhe sot e k\u00ebsaj dite. Periudha e gjat\u00eb e botimit prej 90 vitesh \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mrekulli e vog\u00ebl.
\nSigurisht q\u00eb me kalimin e koh\u00ebs ajo ka pasur disa ndryshime. P\u00ebrqindja e artikujve n\u00eb hebraisht \u00ebsht\u00eb rritur vazhdimisht dhe titulli tani \u00ebsht\u00eb “MB – Yakinton”. Shtesa “Yakinton” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb fjal\u00ebsh nga “Jecke” dhe mbaresa hebraike p\u00ebr gazetat “iton”. Michael Dak \u00ebsht\u00eb aktualisht kryeredaktor. Ai krijon pes\u00eb deri n\u00eb gjasht\u00eb numra t\u00eb revist\u00ebs n\u00eb vit dhe lexohet nga deri n\u00eb 10,000 njer\u00ebz n\u00eb Izrael dhe jasht\u00eb tij.
\nN\u00eb vitin 1936 Siegfried Blumenthal, nj\u00eb botues hebre, i cili kishte emigruar nga Berlini, themeloi gazet\u00ebn e p\u00ebrditshme n\u00eb gjuh\u00ebn gjermane “Blumenthals Latest News” n\u00eb Tel Aviv. Qarkullimi i gazet\u00ebs tejkaloi at\u00eb t\u00eb shumic\u00ebs s\u00eb gazetave t\u00eb tjera n\u00eb Izrael deri n\u00eb vitet 1950, dhe kolumnist\u00ebt p\u00ebrfshinin shkrimtar\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm si Max Brod dhe Arnold Cweig. Gazeta m\u00eb von\u00eb u quajt “Israel News”.
\nKryeredaktore e saj ishte gazetarja dhe shkrimtarja e njohur Alice Schwarz Gardos nga viti 1975 deri n\u00eb vdekjen e saj n\u00eb 2007. N\u00eb fund, ajo kishte vet\u00ebm dy punonj\u00ebs p\u00ebr ta mb\u00ebshtetur n\u00eb ekipin editorial t\u00eb Tel Avivit. P\u00ebr pun\u00ebn e saj pothuajse mbinjer\u00ebzore si redaktore gazete dhe autore librash, ajo u nderua me Kryqin Federal Gjerman t\u00eb Meritave. Ajo ishte nj\u00eb bashk\u00ebthemeluese e International Media Aid (IMH), rrjeti i mediave n\u00eb gjuh\u00ebn gjermane jasht\u00eb vendit dhe konsiderohej prej koh\u00ebsh kryeredaktorja m\u00eb i vjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb. E lindur n\u00eb Vjen\u00eb m\u00eb 31 gusht 1916 dhe e rritur n\u00eb Pressburg, ajo arriti t\u00eb arratisej n\u00eb Palestin\u00eb me prind\u00ebrit e saj n\u00eb vitin 1939 pas nj\u00eb arratisjeje aventureske. Pas luft\u00ebs, padyshim ishte \u201cmotori\u201d i gazet\u00ebs ditore. Kur ajo vdiq, forca vendimtare e gazet\u00ebs filloi r\u00ebnien. N\u00eb vitin 2010 frekuenca e botimit t\u00eb \u201cIsrael News\u201d u ndryshua nga ditore n\u00eb javore dhe n\u00eb vitin 2011 gazeta u mbyll p\u00ebrfundimisht. Fatmir\u00ebsisht, disa muaj m\u00eb von\u00eb, ish-lexuesit, n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Dean Grunwald, filluan portalin e gjer\u00eb t\u00eb internetit www.israel-nachrichten.org n\u00eb Jerusalem si nj\u00eb medium elektronik p\u00ebrcjell\u00ebs. Por n\u00eb periudh\u00ebn e Coron\u00ebs, redaksia e internetit pati pengesa. Portali nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar q\u00eb nga viti 2021.
\nNj\u00eb gazet\u00eb tjet\u00ebr me tradit\u00eb shum\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, e cila ashtu si “Israel News” \u00ebsht\u00eb “The Voice”. Botuesi i k\u00ebsaj gazete mujore, e cila u botua nga viti 1945 deri n\u00eb vitin 2022, ishte Shoqata Bot\u00ebrore e Hebrenjve Bukovinian\u00eb n\u00eb Tel Aviv. Ajo shkroi p\u00ebr rreth 1000 lexues n\u00eb Izrael, si dhe p\u00ebr disa abonent\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb, SHBA, Amerik\u00ebn e Jugut dhe Australi. K\u00ebta ishin kryesisht hebrenj q\u00eb ishin larguar nga vendi i tyre, ish Bukovina, e cila sot i p\u00ebrket Ukrain\u00ebs dhe pjes\u00ebrisht Rumanis\u00eb. Revista mujore nuk mund t\u00eb blihej n\u00eb kiosk\u00eb, por ajo d\u00ebrgohej direkt tek lexuesit n\u00eb form\u00eb t\u00eb shtypur ose elektronike. Meqen\u00ebse hebrenjt\u00eb gjermanishtfol\u00ebs me lidhje me Bukovin\u00ebn n\u00eb Izrael u shuan gradualisht, botimi dukej se po shkonte drejt fundit. Megjithat\u00eb, kryeredaktori i saj B\u00e4rbel Rabi sheh nj\u00eb potencial p\u00ebr mediat n\u00eb gjermanisht me target grupe t\u00eb tjera dhe m\u00eb t\u00eb reja, sepse “gjermanishtja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb n\u00eb mod\u00eb p\u00ebr momentin”.
\nP\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre, vijojn\u00eb botime t\u00eb krishtera nga Jerusalemi dhe “Almanaku hebre” si Revista moderne e dizajnuar “Izrael Heute” nga Jerusalemi. Ajo pa drit\u00ebn e botimit n\u00eb vitin 1978. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb, ajo del \u00e7do dy muaj dhe jep informacione mbi politik\u00ebn, biznesin dhe kultur\u00ebn, kryesisht nga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim kristian-hebre. Kryeredaktor \u00ebsht\u00eb Aviel Schneider. Nga kryeqyteti vjen edhe revista tremujore me 80 faqe “Jerusalem Gemeindebrief-Stiftungsjournal”. Pas saj jan\u00eb Instituti Ungjillor Gjerman p\u00ebr Studimet Klasike t\u00eb Tok\u00ebs s\u00eb Shenjt\u00eb dhe Kisha Ungjillore e Gjuh\u00ebs Gjermane. Komuniteti zot\u00ebron Kish\u00ebn e famshme t\u00eb Sh\u00eblbuesit n\u00eb mes t\u00eb qytetit t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Jeruzalemit. Ndryshe, skena mediatike gjermanishtfol\u00ebse n\u00eb Izrael p\u00ebrb\u00ebhet nga buletinet si “Rundbrief” nga Dormition Benedictine Abbey, por edhe nga revista shkencore dhe libra vjetor\u00eb si \u201cJ\u00fcdischen Almanach” nga Instituti i famsh\u00ebm rabinian “Leo Baeck” n\u00eb Jerusalem. Instituti u themelua n\u00eb vitin 1955 nga disa hebrenj t\u00eb shquar gjerman\u00eb dhe ka tre deg\u00eb. Ai merret me k\u00ebrkimin, dokumentimin dhe promovimin e kultur\u00ebs hebreje gjermanishtfol\u00ebse n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore. Sot, instituti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga institucionet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb pavarura k\u00ebrkimore hebraike n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n
Burimi*<\/p>\n
Deutschsprachige Medien in Israel \u2013 gestern und heute<\/a><\/p><\/blockquote>\n