{"id":47394,"date":"2023-05-09T09:33:06","date_gmt":"2023-05-09T09:33:06","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=47394"},"modified":"2023-05-09T09:33:06","modified_gmt":"2023-05-09T09:33:06","slug":"a-mund-ta-shmange-biden-falimentimin-permes-amendamentit-14","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2023\/05\/09\/a-mund-ta-shmange-biden-falimentimin-permes-amendamentit-14\/","title":{"rendered":"A mund ta shmang\u00eb Biden falimentimin p\u00ebrmes Amendamentit 14?"},"content":{"rendered":"<p>Reuters<\/p>\n<p>Presidenti amerikan, Joe Biden, ka thirrur n\u00eb takim m\u00eb 9 maj udh\u00ebheq\u00ebsit e Kongresit amerikan p\u00ebr t\u00eb biseduar p\u00ebr rritjen e tavanit t\u00eb borxhit.<\/p>\n<p>Kongresi amerikan \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb dhe nuk ka ngelur shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb rritur tavanin e borxhit t\u00eb Qeveris\u00eb federale n\u00eb vler\u00eb prej 31.4 trilion\u00eb dollar\u00ebsh, me Departamentin e Thesarit q\u00eb ka paralajm\u00ebruar se mund t\u00eb mbes\u00eb pa para deri m\u00eb 1 qershor.<br \/>\nN\u00ebse Kongresi d\u00ebshton t\u00eb veproj\u00eb, disa ekspert\u00eb thon\u00eb se presidenti Biden mund t\u00eb ket\u00eb edhe nj\u00eb opsion p\u00ebr t\u00eb shmangur kriz\u00ebn: t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb Amendamentin 14 t\u00eb Kushtetut\u00ebs amerikane q\u00eb t\u00eb sigurohet q\u00eb SHBA-ja t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb paguaj\u00eb faturat.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb thot\u00eb Amendamenti i 14-t\u00eb?<\/p>\n<p>Neni kat\u00ebr i Amendamentit 14, i miratuar pas Luft\u00ebs Civile t\u00eb viteve 1861-1865, thot\u00eb se \u201cvlefshm\u00ebria e borxhit publik t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara&#8230; nuk duhet t\u00eb vihet n\u00eb dyshim\u201d.<\/p>\n<p>Historian\u00ebt thon\u00eb se ky amendament synon t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb Qeveria federale t\u00eb mos mohoj\u00eb borxhet e saj, sikurse disa ish-konfederata kishin b\u00ebr\u00eb.<\/p>\n<p>Por, kjo klauzol\u00eb gjer\u00ebsisht nuk \u00ebsht\u00eb adresuar nga gjykatat dhe ekspert\u00ebt ligjor\u00eb nuk pajtohen se \u00e7far\u00eb ajo k\u00ebrkon nga Kongresi dhe Presidenca.<br \/>\nDisa, sikurse profesori i juridikut n\u00eb Universitetin Cornell, Michael Dorf, thon\u00eb se opsioni \u201cm\u00eb pak antikushtetues\u201d do t\u00eb ishte q\u00eb Biden t\u00eb vepronte vet\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur integritetin e borxhit komb\u00ebtar.<\/p>\n<p>\u201cKjo n\u00ebnkupton huazimin e parave\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>\u00c7do veprim q\u00eb mund t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb Biden, ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb t\u00eb nxis\u00eb inicimin e procedurave ligjore.<\/p>\n<p>Kush mund t\u00eb ngre padi p\u00ebr tavanin e borxhit?<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se kush do t\u00eb mund t\u00eb ngre nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb till\u00eb ligjore. Mund t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr \u00e7do padit\u00ebs q\u00eb t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb se jan\u00eb d\u00ebmtuar nga ndonj\u00eb veprim.<br \/>\nNj\u00eb vendim i Gjykat\u00ebs Supreme amerikane i vitit 1997 tha se ligjv\u00ebn\u00ebs t\u00eb vet\u00ebm nuk mund t\u00eb iniciojn\u00eb padi t\u00eb tilla, por Kongresi potencialisht mund t\u00eb votoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb se \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kolektive.<\/p>\n<p>Gjykata Supreme, po ashtu, mund t\u00eb zgjedh\u00eb q\u00eb t\u00eb d\u00ebgjoj\u00eb ndonj\u00eb sfid\u00eb ligjore me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb zgjidh\u00eb shpejt \u00e7\u00ebshtjen, ashtu si\u00e7 ka b\u00ebr\u00eb me vendimin e Bidenit p\u00ebr t\u00eb anuluar 430 miliard\u00eb dollar\u00eb borxhe t\u00eb student\u00ebve.<br \/>\nPor, nj\u00eb rast i till\u00eb do t\u00eb b\u00ebhej n\u00eb nj\u00eb territor t\u00eb pashkelur ligjor.<\/p>\n<p>Gjykata Supreme ka vendosur vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb p\u00ebr klauzol\u00ebn e borxhit publik, kur m\u00eb 1935 ishte sfiduar vendimi i presidentit demokrat, Franklin Roosevelt, p\u00ebr t\u00eb hequr SHBA-n\u00eb nga standardi i arit [nj\u00eb sistem ku shtetet rregullonin vler\u00ebn e monedhave t\u00eb tyre komb\u00ebtare n\u00eb baz\u00eb t\u00eb nj\u00eb sasie specifike t\u00eb arit]. Gjykata kishte vendosur se pala padit\u00ebse, nj\u00eb pronar i letrave me vler\u00eb, nuk kishte baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb ngritur nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb till\u00eb ligjore.<br \/>\nBiden dhe Kongresi, nd\u00ebrkoh\u00eb, do t\u00eb jen\u00eb n\u00ebn presion t\u00eb madh p\u00ebr ta zgjidhur k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje sa m\u00eb shpejt q\u00eb t\u00eb munden, q\u00eb n\u00ebnkupton se \u00e7do rast ligjor mund t\u00eb b\u00ebhet i par\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ende para arritur para ndonj\u00eb gjykate.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb q\u00ebndrimi i Sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Bardh\u00eb p\u00ebr Amendamentin 14?<\/p>\n<p>Her\u00ebt e fundit kur kjo \u00e7\u00ebshtje u aktualizua n\u00eb Uashington ishte m\u00eb 2011 dhe 2013, kur zyrtar\u00eb t\u00eb lart\u00eb demokratik\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb ish-presidentin Bill Clinton, i b\u00ebn\u00eb thirrje presidentit t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm, Barack Obama, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorte Amendamentin 14. Por, k\u00ebshilltar\u00ebt e Sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Bardh\u00eb kishin argumentuar se nuk besonin se kishin autoritetin ligjor p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p>Sekretarja amerikane e Thesarit, Janet Yellen, kishe deklaruar m\u00eb 2021 se p\u00ebrdorimi i Amendamentit 14 nuk ishte opsion, dhe se disa nga k\u00ebshilltar\u00ebt e ish-presidentit Obama, sikurse Gene Sperling, tani punojn\u00eb n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb n\u00eb administrat\u00ebn e Bidenit.<\/p>\n<p>Z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit e Sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Bardh\u00eb nuk u jan\u00eb p\u00ebrgjigjur k\u00ebrkesave p\u00ebr koment lidhur me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n<p>Si do t\u00eb reagonin tregjet n\u00ebse Biden do t\u00eb p\u00ebrdorte Amendamentin 14?<\/p>\n<p>Zyrtar\u00ebt e administrat\u00ebs dhe ekonomist\u00ebt kan\u00eb paralajm\u00ebruar se nj\u00eb falimentim, i nxitur nga tejkalimi i tavanit t\u00eb borxhit do t\u00eb trondiste sistemin financiar dhe do ta fuste SHBA-n\u00eb n\u00eb recesion.<\/p>\n<p>Ky rezultat katastrofal mund t\u00eb shmanget n\u00ebse Biden do t\u00eb p\u00ebrdorte Amendamentin 14.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, investitor\u00ebt do t\u00eb mund t\u00eb trembeshin nga e gjith\u00eb ajo dram\u00eb dhe t\u00eb k\u00ebrkonin norma m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb interesit, q\u00eb do t\u00eb reflektonin n\u00eb rritjen e rrezikut derisa paqart\u00ebsit\u00eb ligjore t\u00eb zgjidheshin.<\/p>\n<p>\u201cKy \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrezik mjaft i madh q\u00eb do t\u00eb nd\u00ebrmerrte presidenti\u201d, tha Mark Zandi, shefi i ekonomist\u00ebve n\u00eb Moody Analytics. \u201cPor, ndoshta ky \u00ebsht\u00eb opsioni m\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb n\u00ebse futeni n\u00eb at\u00eb skenar\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebrgatiti: Mimoza Sadiku<br \/>\nREL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reuters Presidenti amerikan, Joe Biden, ka thirrur n\u00eb takim m\u00eb 9 maj udh\u00ebheq\u00ebsit e Kongresit amerikan p\u00ebr t\u00eb biseduar p\u00ebr rritjen e tavanit t\u00eb borxhit. Kongresi amerikan \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb dhe nuk ka ngelur shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb rritur tavanin e borxhit t\u00eb Qeveris\u00eb federale n\u00eb vler\u00eb prej 31.4 trilion\u00eb dollar\u00ebsh, me Departamentin e Thesarit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47395,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,118],"tags":[],"class_list":{"0":"post-47394","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota","8":"category-kryesore"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47394"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47396,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47394\/revisions\/47396"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}