{"id":35596,"date":"2023-01-05T13:17:13","date_gmt":"2023-01-05T13:17:13","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=35596"},"modified":"2023-01-05T13:17:13","modified_gmt":"2023-01-05T13:17:13","slug":"amantia-qyteti-qe-u-themelua-nga-abantet-qe-u-larguan-nga-troja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2023\/01\/05\/amantia-qyteti-qe-u-themelua-nga-abantet-qe-u-larguan-nga-troja\/","title":{"rendered":"\u201cAmantia, qyteti q\u00eb u themelua nga Abant\u00ebt q\u00eb u larguan nga Troja\u201d"},"content":{"rendered":"<p>E ndodhur vet\u00ebm 35 km larg nga qyteti i Vlor\u00ebs n\u00eb Amantia mund t\u00eb shkosh p\u00ebr 45 minuta pas nj\u00eb udh\u00ebtimi me makin\u00eb. Pasi i drejtohesh lindjes dhe p\u00ebrshkon nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vargjesh kodrinor\u00eb p\u00ebrpara t\u00eb del nj\u00eb kod\u00ebr e lart\u00eb. Pik\u00ebrisht pran\u00eb fshatit t\u00eb sot\u00ebm Plo\u00e7, t\u00eb rrethit t\u00eb Vlor\u00ebs n\u00eb krahun e djatht\u00eb t\u00eb lumit Shushica gjenden rr\u00ebnojat e qytetit antik t\u00eb Amantias, nj\u00eb nga qendrat arkeologjike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Qysh nga viti 2005 ajo funksionon si Park Komb\u00ebtar i hapur p\u00ebr turist\u00ebt vendas dhe t\u00eb huaj. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb stadiumi ku dikur zhvilloheshin garat sportive hesht duke pritur s\u00eb bashku me objektet e tjera rr\u00ebnoja kazmat e arkeolog\u00ebve q\u00eb kan\u00eb vite q\u00eb nuk kan\u00eb trokitur aty.<\/p>\n<p>Emri i k\u00ebtij qyteti ka qen\u00eb shum\u00eb i lakuar prej autor\u00ebve antike. Nd\u00ebr ta mund t\u00eb p\u00ebrmendim Skylaksin i cili tek vepra e tij Lundrimi thot\u00eb se: Amantia \u00ebsht\u00eb larg Apolonis\u00eb 320 stade. T\u00eb tjer\u00eb autor\u00eb q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrmenden jan\u00eb Plini i cili tek libri i tij: Historia e Natyr\u00ebs se pran\u00eb Nymfeut banojn\u00eb barbar\u00ebt Amant\u00eb dhe Bylian\u00eb.<\/p>\n<p> Ptolemeu nj\u00eb autor tjet\u00ebr tek libri i tij: <\/p>\n<p>\u201cGjeografia\u201d na jep edhe koordinatat gjeografike t\u00eb Amantias prej 44o 56\u2019 pran\u00eb gryk\u00ebs s\u00eb lumit Kelydnos (Shushica). Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb tek TABULA PEUNTIGERIANA (itinerar udh\u00ebtimi romak) Amantia sh\u00ebnohet me shifr\u00ebn romake LV, q\u00eb paraqet numrin e miljeve. S\u00eb fundi p\u00ebrmendim Stefan Bizantinin i cili tek vepra e tij e shekullit t\u00eb VI-t\u00eb: \u201cMbi qytetet dhe popujt\u201d thot\u00eb se Amantia \u00ebsht\u00eb krahin\u00eb e Ilir\u00ebve pran\u00eb Orikut dhe Korkyr\u00ebs. Nd\u00ebrsa guida e udh\u00ebtimeve t\u00eb Hieroklit n\u00eb shekullin e VI-t\u00eb e p\u00ebrmend si nj\u00eb nd\u00ebr tet\u00eb qytetet kryesore t\u00eb Provinc\u00ebs Bizantine t\u00eb Epirit t\u00eb ri.<\/p>\n<p>Amantia u themelua si qytet diku rreth fundit t\u00eb shekullit t\u00eb V-t\u00eb P.K. (M.Korkuti. Vlora n\u00eb rrjedhojat e koh\u00ebs fq.34-39). Ajo ishte qendra e nj\u00eb bashk\u00ebsie ekonomike, shoq\u00ebrore dhe politike q\u00eb njihej me termin grek Koinoni (lidhja) Amante, e cila shtrihej p\u00ebrgjat\u00eb lugin\u00ebs s\u00eb Shushic\u00ebs deri n\u00eb Borsh n\u00eb jug. Koinoni p\u00ebrfshinte edhe bregdetin e sot\u00ebm t\u00eb Vlor\u00ebs nga laguna e Nart\u00ebs deri n\u00eb ujin e ftoht\u00eb, ku p\u00ebrfshiheshin edhe qytetet e Aulon\u00ebs (Triporti) dhe Kanin\u00ebs (Throni). T\u00eb tjera qendra q\u00eb b\u00ebnin pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb formacion ishin edhe Olimpia (Mavrova) Hajd\u00ebraj, Dukaj, Matohasanaj, Cerja, Borshi, etj. Si shum\u00eb qytete Ilire edhe Amantia kishte legjend\u00ebn e saj mbi themelimin. Sipas saj t\u00eb cil\u00ebn e citon Pausania qyteti u themelua nga Abant\u00ebt q\u00eb u larguan nga Troja, pas shkat\u00ebrrimit t\u00eb saj.<br \/>\n    Amantia ishte qyteti kryesor i Koinonit, qendra politike, ekonomike, shoq\u00ebrore, kulturore, etj. N\u00eb t\u00eb kryq\u00ebzoheshin nje rrjet i dendur rrug\u00ebsh q\u00eb lidhnin Apolonin\u00eb me Bylisin dhe m\u00eb tej me Epirin. T\u00eb ardhurat kryesore ekonomike vinin nga blegtoria, dhe tregtimi i l\u00ebnd\u00ebs drusore pasi malet p\u00ebrreth ishin t\u00eb veshur me pyje. N\u00eb vitet 260 P.K.-168 P.K. (B.Dautaj, Vlora n\u00eb rrjedhat e koh\u00ebs. Tirane 2001. fq.39-43), Amantia nxorri edhe monedhat e saj prej Bronxi me n\u00ebnshkrimin AMANTION. Lidhjet kryesore ekonomike qyteti i kishte me Apolonin\u00eb dhe Epirin. Nd\u00ebrkoh\u00eb nuk dihet se si kan\u00eb qen\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me Apolonin\u00eb, e cila shfryt\u00ebzonte minier\u00ebn e ser\u00ebs s\u00eb Nymfeut (Selenic\u00ebs) q\u00eb gjendej n\u00eb territorin Amantin. Gjat\u00eb rrjedhave t\u00eb koh\u00ebs Amantia p\u00ebrjetoi edhe pushtime e shtetit Ilir, Epirot, Maqedonas, Romak, Bizantin, etj. Mund t\u00eb p\u00ebrmendim se gjat\u00eb viteve t\u00eb luft\u00ebs civile n\u00eb Rom\u00eb, midis \u00c7ezarit dhe Pompeut, si\u00e7 e pohon vet\u00eb \u00c7ezari tek libri i tij \u201cLufta civile\u201d Amant\u00ebt mbajt\u00ebn an\u00ebn e k\u00ebtij t\u00eb fundit n\u00eb k\u00ebt\u00eb konflikt. Gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb dyndjeve barbare n\u00eb shekujt III-V Amantia si duket nuk i shp\u00ebtoi dot barbarizmave t\u00eb got\u00ebve. Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb librin e tij \u201cNd\u00ebrtimet\u201d Prokopi i \u00c7ezares\u00eb e p\u00ebrmend Amantian si nj\u00eb nga qytetet q\u00eb rind\u00ebrtoi Justiniani n\u00eb Provinc\u00ebn e Epirit t\u00eb Ri. S\u00eb fundi p\u00ebrmendet si qend\u00ebr Peshkopale n\u00eb shekullin e VIII-t\u00eb, m\u00eb pas historia hesht p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n<p>Amantia kishte nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 15 ha (B.Dautaj. po aty) dhe shtrihej p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb kodre e rrethuar e gjitha me mure q\u00eb arrinin gjat\u00ebsin\u00eb 2200 m. P\u00ebr vet\u00eb kushtet e nd\u00ebrtimit n\u00eb nj\u00eb terren t\u00eb till\u00eb qyteti kishte form\u00ebn e nj\u00eb trapezi gjat\u00ebsor. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb gjendeshin nd\u00ebrtesat, tempujt, stadiumi, akropoli, teatri, etj. (N.Ceka Monumentet X. 1975, N.Ceka, qendrat e fortifikuara t\u00eb Amant\u00ebve fq.47).<\/p>\n<p>Nga monumentet me t\u00eb ruajtur n\u00eb Amantia \u00ebsht\u00eb padyshim stadiumi q\u00eb padyshim \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga treguesit e zhvillimit t\u00eb qytetit. I zbuluar nga arkeologu Sk\u00ebnder Anamali n\u00eb vitin 1956, ai ka form\u00eb kat\u00ebrk\u00ebnd\u00ebshi ka nj\u00eb gjat\u00ebsi n\u00eb drejtimin Lindje-Per\u00ebndim prej 40.40 m. Kjo an\u00eb e tij p\u00ebrb\u00ebhet prej 17 shkallaresh t\u00eb gurta ku uleshin spektator\u00ebt. Nga ana Lindore (gjer\u00ebsia) stadiumi kishte 8 shkallare t\u00eb tjera. Hyrja n\u00eb stadium b\u00ebhej nga Veriu pjesa e t\u00eb cilit ishte e hapur.<\/p>\n<p>N\u00eb librin e tij P\u00ebrshkrimi i Greqis\u00eb (Ilir\u00ebt dhe Iliria tek autor\u00ebt antik\u00eb. Tirane 1965.fa.246) shkrimtari grek i shekullit t\u00eb II-t\u00eb, Pausania n\u00eb pjes\u00ebn e v-t\u00eb, n\u00eb kapitullin Elida, p\u00ebrmend qytetin Amant t\u00eb Thronit, i cili sipas tij ndodhej pran\u00eb maleve Keraune (Llogaras\u00eb).<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb pasazh Pausania p\u00ebrshkruan edhe nj\u00eb monument q\u00eb qyteti i Apolonis\u00eb e kishte ngritur p\u00ebr nder t\u00eb fitores q\u00eb kishte arritur me Thronin. Ky i fundit q\u00eb mendohet se mund t\u00eb jet\u00eb Kanina e lasht\u00eb duhej t\u00eb shihej nga Polisi i Apolonis\u00eb si nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim i rreziksh\u00ebm p\u00ebr kontrollin e bregdetit dhe rrug\u00ebve detare. Ndoshta konflikti i zhvilluar n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb III-t\u00eb P.K.,ndodhi p\u00ebr shkak t\u00eb synimit t\u00eb Apolonis\u00eb p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnshtruar Polisin e Orikut (N.Ceka. Ilir\u00ebt. Fq.84), me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb kontrollonte guroret e tij q\u00eb ndodheshin n\u00eb t\u00eb dyja an\u00ebt e Karaburunit. Sot shumica e arkeolog\u00ebve pranojn\u00eb se Throni antik nuk \u00ebsht\u00eb ve\u00e7se Kanina e sotme, duke ju larguar hipotez\u00ebs se ky qytet ndodhej n\u00eb kepin e Triportit. N\u00ebp\u00ebrmjet Thronit dhe Aulon\u00ebs Amant\u00ebt kryenin komunikimin me detin duke u lidhur me bot\u00ebn Ilire, Italike, Greke dhe Mesdhetare.<\/p>\n<p>Qytet tjet\u00ebr i Koinonit Amant ishte Olympe, rr\u00ebnojat e t\u00eb cil\u00ebs ndodhen n\u00eb fshatin e sot\u00ebm Mavrov\u00eb n\u00eb an\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb lumit Shushica (Monumentet X 1975. N.Ceka qendrat e fortifikuara t\u00eb Amantias).<\/p>\n<p>Olympe shtrihej mbi nj\u00eb kod\u00ebr me nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 13 ha, dhe ishte qytet i paisur edhe me Akropol. Por ndryshe nga Amantia organizimi politik i s\u00eb cil\u00ebs ishte sipas Koinonit Grek, Olimpe i kishte organizuar institucionet e saj sipas modelit Epirot. N\u00eb krye t\u00eb qytetit ishte n\u00ebpun\u00ebsi m\u00eb i lart\u00eb ekzekutiv i njohur me emrin Politarkes. Ai ndihmohej nga nj\u00eb kolegj n\u00ebpun\u00ebsish t\u00eb quajtur Synarkont\u00eb si dhe nga Gramateusi (sekretari). Emrin Olympe, qyteti mendohet se e mori nga vajza e Mbretit Pirro, Olimpia. K\u00ebt\u00eb variant e hodhi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb arkeologu Hasan Ceka, Olympe u identifikua nga arkeologu Burhan Dautaj, i cili gjat\u00eb g\u00ebrmimeve t\u00eb zhvilluara n\u00eb vitet 1960 gjeti tet\u00eb monedha me mbishkrimin OLYMPIASTAN.<\/p>\n<p>Zhvillimin m\u00eb t\u00eb madh Olympe e arriti n\u00eb vitet 229-148 P.K. me nxjerrjen e monedhave, t\u00eb cilat p\u00ebrdoreshin vet\u00ebm brenda ekonomis\u00eb s\u00eb k\u00ebtij qyteti. Ato kishin simbole t\u00eb ngjashme me monedhat e Apolonis\u00eb, Amantias dhe Bylisit.<\/p>\n<p>Interesant \u00ebsht\u00eb fakti se autor\u00ebt antik\u00eb heshtin p\u00ebr pranin\u00eb e k\u00ebtij qyteti, i cili ndeshet vet\u00ebm tek Stefan Bizantini q\u00eb e p\u00ebrmend tek vepra e ti: \u201cMbi qytetet dhe popujt\u201d. Cerja dhe Had\u00ebraj ishin dy qyteza-fortesa t\u00eb cilat kishin funksion strategjik p\u00ebr t\u00eb kontrolluar l\u00ebvizjet q\u00eb b\u00ebheshin p\u00ebrgjat\u00eb rrug\u00ebs s\u00eb Koinonit Amantin.<\/p>\n<p>Ilirjan Gjika \u2013 Amantia qyteti qe pret kazmat e arkeologeve<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/87E73A2F-4E23-4065-80DB-94F95301AB4B-300x212.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"212\" class=\"alignnone size-medium wp-image-35597\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/87E73A2F-4E23-4065-80DB-94F95301AB4B-300x212.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/87E73A2F-4E23-4065-80DB-94F95301AB4B-1024x723.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/87E73A2F-4E23-4065-80DB-94F95301AB4B-768x543.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/87E73A2F-4E23-4065-80DB-94F95301AB4B-860x608.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/87E73A2F-4E23-4065-80DB-94F95301AB4B.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4D06E43F-8F01-404B-B369-EEE9C1C745BF-300x255.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"255\" class=\"alignnone size-medium wp-image-35598\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4D06E43F-8F01-404B-B369-EEE9C1C745BF-300x255.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4D06E43F-8F01-404B-B369-EEE9C1C745BF-1024x869.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4D06E43F-8F01-404B-B369-EEE9C1C745BF-768x652.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4D06E43F-8F01-404B-B369-EEE9C1C745BF-860x730.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/4D06E43F-8F01-404B-B369-EEE9C1C745BF.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/9CB9B567-B677-4982-883E-52ADA903D70A-300x176.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"176\" class=\"alignnone size-medium wp-image-35599\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/9CB9B567-B677-4982-883E-52ADA903D70A-300x176.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/9CB9B567-B677-4982-883E-52ADA903D70A-768x451.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/9CB9B567-B677-4982-883E-52ADA903D70A-860x504.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/9CB9B567-B677-4982-883E-52ADA903D70A.jpeg 941w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6C585068-767B-4809-818B-180DF8961A09-300x206.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"206\" class=\"alignnone size-medium wp-image-35600\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6C585068-767B-4809-818B-180DF8961A09-300x206.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6C585068-767B-4809-818B-180DF8961A09-1024x704.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6C585068-767B-4809-818B-180DF8961A09-768x528.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6C585068-767B-4809-818B-180DF8961A09-860x591.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/6C585068-767B-4809-818B-180DF8961A09.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/A743F76D-337B-42F9-BC38-D6009E6C5013-300x226.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"226\" class=\"alignnone size-medium wp-image-35601\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/A743F76D-337B-42F9-BC38-D6009E6C5013-300x226.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/A743F76D-337B-42F9-BC38-D6009E6C5013-1024x772.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/A743F76D-337B-42F9-BC38-D6009E6C5013-768x579.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/A743F76D-337B-42F9-BC38-D6009E6C5013-860x648.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/A743F76D-337B-42F9-BC38-D6009E6C5013.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>E ndodhur vet\u00ebm 35 km larg nga qyteti i Vlor\u00ebs n\u00eb Amantia mund t\u00eb shkosh p\u00ebr 45 minuta pas nj\u00eb udh\u00ebtimi me makin\u00eb. Pasi i drejtohesh lindjes dhe p\u00ebrshkon nj\u00eb s\u00ebr\u00eb vargjesh kodrinor\u00eb p\u00ebrpara t\u00eb del nj\u00eb kod\u00ebr e lart\u00eb. Pik\u00ebrisht pran\u00eb fshatit t\u00eb sot\u00ebm Plo\u00e7, t\u00eb rrethit t\u00eb Vlor\u00ebs n\u00eb krahun e djatht\u00eb t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":35602,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-35596","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35596","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35596"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35603,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35596\/revisions\/35603"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35596"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35596"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}