{"id":34993,"date":"2022-12-30T09:58:25","date_gmt":"2022-12-30T09:58:25","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=34993"},"modified":"2022-12-30T09:58:25","modified_gmt":"2022-12-30T09:58:25","slug":"plisi-ose-qeleshja-faktet-dhe-deshmite-e-lashtesise-se-ketij-elementi-te-rendesishem-te-etnografise-shqiptare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/12\/30\/plisi-ose-qeleshja-faktet-dhe-deshmite-e-lashtesise-se-ketij-elementi-te-rendesishem-te-etnografise-shqiptare\/","title":{"rendered":"Plisi ose qeleshja, faktet dhe d\u00ebshmit\u00eb e lasht\u00ebsis\u00eb s\u00eb k\u00ebtij elementi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb etnografis\u00eb shqiptare."},"content":{"rendered":"<p>Historia jon\u00eb shkon shum\u00eb thell\u00eb n\u00eb koh\u00eb, n\u00eb lasht\u00ebsin\u00eb e saj. Jemi \u0256\u0205s\u0267\u0271\u00ec\u0288\u0251\u027e\u0205 t\u00eb nj\u00eb simboli q\u00eb fatbardh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb ruajtur gjer m\u00eb sot mbi kokat tona e ai \u00ebsht\u00eb Plisi.<\/p>\n<p>Por, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm plisi, \u00ebsht\u00eb edhe gjuha jon\u00eb q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb em\u00ebr plisit dhe me t\u00eb edhe koh\u00ebs s\u00eb st\u00ebrlasht\u00eb.<\/p>\n<p>Referenca ime p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lasht\u00ebsi \u00ebsht\u00eb Fatbardha Demi, historiane, e cila n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e saj shkencore t\u00eb elaborimit t\u00eb fakteve t\u00eb jep \u0260\u01b0x\u00ec\u0271\u00ec\u0273 p\u00ebr studime t\u00eb m\u00ebtutjeshme.<\/p>\n<p>Fatbardha Demi \u00ebsht\u00eb mike e ngusht\u00eb e Mathieu Arefit, p\u00ebr t\u00eb cilin shkenca shqiptare duhet t\u00eb ngrihet n\u00eb k\u00ebmb\u00eb.<\/p>\n<p>E kemi t\u00eb shkruar se Pellazgu ishte i pari q\u00eb i dha jet\u00eb jet\u00ebs s\u00eb njeriut, por ne k\u00ebsaj radhe do t\u00eb flasim p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb jo aq t\u00eb larg\u00ebt, pra nga koha e \u201cDhiat\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr\u201c, e cila lexohet me gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>Faktet \u0256\u0205s\u0267\u0271\u01b0\u0251\u0273 se em\u00ebrtimi i librit t\u00eb ligjeve (Torah) \u00ebsht\u00eb i gjuh\u00ebs shqipe, por brenda saj ka fjal\u00eb q\u00eb p\u00ebrdoren edhe sot nga shqiptar\u00ebt. Historia e shenjt\u00eb e popullit hebraik, kapitulli i Gjenez\u00ebs hapet me krijimin e bot\u00ebs: \u201cN\u00eb fillim Zoti (Elohim) krijoi qiellin dhe tok\u00ebn\u2026\u201d (Gen. 1:1).<\/p>\n<p>Fjal\u00ebn \u201cn\u00eb fillim\u201c e tregon shigjeta n\u00eb (fig.1, posht\u00eb) shkruar me alfabetin hebraik, por shqiptimi \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. (nga Fatbardha Demi):<br \/>\n(Morris Jastrow\u2019s Dictionary of the Targumim, the Talmud Babli and Yerushalmi, and the Midrashic Literature, 1903; pag 923, PDF vol 2)<\/p>\n<p>Dhjet\u00eb urdh\u00ebresat e marra nga \u201cgoja\u201d e Zotit, Mojsiu i ka shkruar n\u00eb gjuh\u00ebn pellazgo-shqipe.<\/p>\n<p>N\u00eb dit\u00ebn e par\u00eb t\u00eb muajit t\u00eb tret\u00eb q\u00eb nga largimi nga Egjipti, izraelit\u00ebt e lodhur dhe plot \u0256\u0263s\u0267\u00ec\u0271e p\u00ebr fjal\u00ebt e Moisut dhe fatin e tyre, mb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb k\u00ebmb\u00eb t\u00eb malit Sinai.<\/p>\n<p>Sipas urdhrit t\u00eb Zotit, mbas tri dit\u00eb \u201cpastrimi\u201d, Moisiu i vet\u00ebm iu ngjit malit Sinai, ku q\u00ebndroi dyzet dit\u00eb dhe net\u00eb, p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nga goja e t\u00eb Plotfuqishmi dhjet\u00eb Urdh\u00ebresat ( Es17,8-13), dy prej t\u00eb cilave t\u00eb shkruara \u201cme gishtin e tij\u201d mbi dy rasa guri q\u00eb njihen me emrin \u201cTorah\u201d. (11) Vendosja jo e rast\u00ebsishme e ngjarjes, mbi nj\u00eb mal me emrin e Per\u00ebndis\u00eb h\u00ebnore Sin t\u00eb panteonit sumer, babilonez dhe t\u00eb asir\u00ebve,(12) d\u00ebshmon jo vet\u00ebm besimin h\u00ebnor t\u00eb pellazg\u00ebve n\u00eb k\u00ebto vende, por dhe origjin\u00ebn pellazge, t\u00eb mitit kristian.<\/p>\n<p>Gjithnj\u00eb sipas studiueses Fatbardha Demi: \u201cEm\u00ebrtimi i librit t\u00eb ligjeve t\u00eb shkruar nga Moisiu-Torah \u00ebsht\u00eb vet\u00eb emri i Zotit. Si fjal\u00eb simbolike gjen shprehjen e saj t\u00eb plot\u00eb, vet\u00ebm n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. (Xh.Katapano)<\/p>\n<p>Brenda saj ka fjal\u00eb shqipe t\u00eb pap\u00ebrkthyera dot, por t\u00eb shkruara me g\u00ebrma hebraike.<\/p>\n<p>Shenja e Zotit n\u00eb alfabetin hebre (Yod) e ka origjin\u00ebn nga alfabeti fonetik i Per\u00ebndise pellazge Thot (Tot), nisur nga emri \u201cdora\u201c, si\u00e7 em\u00ebrtohet edhe sot n\u00eb shqip.<\/p>\n<p>Mos t\u00eb harrojm\u00eb: \u201cShqiptaro-arb\u00ebrit e sot\u00ebm jan\u00eb pasardh\u00ebsit e mbetur e nj\u00eb race shum\u00eb t\u00eb madhe pellazgjike t\u00eb lasht\u00ebsis\u00eb. Sipas studiuesit austriak J. Hahn (Johann Georg von Hahn 1811-1869) \u201cShqiptar\u00ebt jan\u00eb Pellazg\u00ebt e Rinj\u201c (37), tez\u00eb e mb\u00ebshtetur edhe nga shum\u00eb studiues t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm shqiptar\u00eb dhe t\u00eb huaj\u201d.<\/p>\n<p>\u201cPopujt e detit\u201d- si\u00e7 d\u00ebshmon Dr. Arif Mati (Aref Mathieu) \u2013 p\u00ebrb\u00ebheshin nga fise t\u00eb ndryshme, n\u00eb shumic\u00ebn e tyre, t\u00eb t\u00eb njejtit trung etnik q\u00eb quhet \u201cpellazg, proto-ilir, frigjian apo thrako-ilir\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb Testamentin e Vjet\u00ebr ata em\u00ebrtohen si pasardh\u00ebs t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Noes, krijuesit t\u00eb rac\u00ebs s\u00eb re njer\u00ebzore. (28)<\/p>\n<p>Kur jemi tek Plisi: Tissot shpreh\u00ebs i simboleve t\u00eb besimit pellazg dhe tradit\u00ebs s\u00eb shqiptar\u00ebve- k\u00ebshtu na udh\u00ebzon Fatbardha Demi \u201cN\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00ebtim do t\u00eb na ndihmoj\u00eb Xhejms Tissot (James \/Jacques-Joseph Tissot 1836\u20131902), nj\u00eb nga portretist\u00ebt m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm francez\u00eb t\u00eb shekullit XIX, i cili i p\u00ebrket brezit t\u00eb rrym\u00ebs realiste n\u00eb art.<\/p>\n<p>Xhejms Tisot u rrit n\u00eb nj\u00eb familje t\u00eb p\u00ebrkushtuar katolike dhe mbas vitit 1887, n\u00eb pikturat e tij (365 punime n\u00eb vaj) autori ka trajtuar tema nga historia e Bibl\u00ebs (Testamenti i Vjet\u00ebr dhe Testamenti i Ri).<\/p>\n<p>Si piktor q\u00eb i jepte r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe detajeve, ai udh\u00ebtoi n\u00eb Jeruzalem, Palestin\u00eb dhe shtete t\u00eb tjera t\u00eb Lindjes se Mesme, p\u00ebr t\u2019u njohur me vendet dhe popullsin\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshiheshin n\u00eb historin\u00eb e Bibl\u00ebs dhe ku gjendej nj\u00eb material i pasur arkeologjik.<\/p>\n<p>Elementi i p\u00ebrbashk\u00ebt i t\u00eb gjith\u00eb grupit t\u00eb figurave, pavar\u00ebsisht periudhave mij\u00ebvje\u00e7are q\u00eb i ndajn\u00eb, \u00ebsht\u00eb mbulesa e kok\u00ebs, q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe quhet Plis ose Qeleshe.<\/p>\n<p>Si\u00e7 pohojn\u00eb studiuesit, Plisi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e tradit\u00ebs s\u00eb Kombit shqiptar. \u201cVe\u00e7an\u00ebrisht k\u00ebsula e bardh\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb, me gjith\u00eb ndryshimet e form\u00ebs t\u00eb rrjedhura nga fisi, e dallon shqiptarin n\u00ebp\u00ebr gjith\u00eb Ballkan\u201d (Eqrem \u00c7abej \u201cShqiptar\u00ebt midis Perendimit dhe Lindjes\u201d (f29) Plisi \u2013 simbol i t\u00eb zgjedhurve t\u00eb Zotit!<\/p>\n<p>Edhe sot ne i shikojm\u00eb tek besimtar\u00ebt hebrenj fijet (simbolike) q\u00eb zgjaten n\u00eb veshjen e burrave, q\u00eb tregon rolin e tyre besimtar. Duke par\u00eb pikturat kushtuar Bibl\u00ebs hebraike, t\u00eb krijohet bindja se Xh. Tisot nuk ka qen\u00eb vet\u00ebm njoh\u00ebs i mir\u00eb i saj, por edhe i simboleve t\u00eb lashta t\u00eb besimit parakristian.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb e \u0256\u0205s\u0267\u0271\u022f\u0273 edhe nj\u00eb detaj tjet\u00ebr n\u00eb veshjen e profet\u00ebve dhe \u00ebngj\u00ebjve, por edhe tek shqiptar\u00ebt dhe ka lidhje me simbolin kryesor t\u00eb Kristianizmit: Kryqin. (Fatbardha Demi)<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb na ngacmon mendimi se si e zbuloi piktori i shquar francez, Plisin? Duke g\u00ebrmuar n\u00eb materialet arkeologjike n\u00eb vendet ku sh\u00ebtiti piktori gjat\u00eb dhjet\u00eb viteve t\u00eb fundit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, ne kemi mund\u00ebsi t\u2019i japim p\u00ebrgjigje pyetjes son\u00eb, duke u nisur nga faktet logjike.<\/p>\n<p>Me qeleshe, simbolet pellazge, figur\u00ebn apo krah\u00ebt e shqiponj\u00ebs, nuk jan\u00eb \u201cveshur\u201d vet\u00ebm faraon\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb Egjiptit t\u00eb lasht\u00eb, por edhe mbret\u00ebr\/profet\u00eb t\u00eb hyjnizuar si Per\u00ebndi, t\u00eb Azis\u00eb s\u00eb Af\u00ebrme dhe Qendrore.<\/p>\n<p>Ishte intuita e tij prej artisti dhe studiuesi, q\u00eb e \u00e7oi tek idea se n\u00eb lasht\u00ebsi Plisi ishte nj\u00eb simbol shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm besimtar dhe tregonte lidhjen me Krijuesin.<\/p>\n<p>\u201cQ\u00ebllimi i studimit -shkruan Fatbardha Demi- nuk ishte thjesht t\u00eb k\u00ebnaqim k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb ton\u00eb n\u00eb lidhje me Plisin e shqiptar\u00ebve n\u00eb pikturat e Xh.Tissot. Synimi ishte t\u00eb \u0256\u0205s\u0267\u0271\u022f\u0273\u00ec\u0273 se edhe nj\u00eb popull si ai shqiptar, p\u00ebr t\u00eb cilin studiuesit ankohen se s\u2019kan\u00eb t\u00eb dh\u00ebna historike p\u00ebr origjin\u00ebn, besimin dhe gjuh\u00ebn e tyre, mbart brenda tradit\u00ebs s\u00eb tij fakte, jo vet\u00ebm p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb e tij, por edhe t\u00eb shum\u00eb popujve t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb deri m\u00eb sot jan\u00eb t\u00eb mbuluara me mister ose jan\u00eb keqshpjeguar nga ana shkencore.<\/p>\n<p>Detyra q\u00eb i vuri vetes Xh.Tissot p\u00ebr t\u00eb pasqyruar sa m\u00eb besnik\u00ebrisht historin\u00eb e Bibl\u00ebs hebraike, e \u00e7oi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme n\u00eb zbulimin e Plisit t\u00eb pellazgo-shqiptar\u00ebve dhe t\u00eb simboleve t\u00eb besimit t\u00eb par\u00eb euro-afro-aziatik.<\/p>\n<p>Vet\u00eb emrat e lasht\u00eb dhe t\u00eb sot\u00ebm p\u00ebr Zotin dhe simbolin e tij, nuk mund t\u00eb shpjegohen pa ndihm\u00ebn e gjuh\u00ebs dhe tradit\u00ebs s\u00eb shqiptar\u00ebve.\u201d<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha fotot: Tissot, James (French 1836-1902) Victorian, Also known as: James Jacques Joseph Tissot, Jean-Jacques<\/p>\n<p>Nga Diaspora Shqiptare Suedi<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3643C1BE-6185-448C-B36A-B257438E1D56-300x188.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"188\" class=\"alignnone size-medium wp-image-34994\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3643C1BE-6185-448C-B36A-B257438E1D56-300x188.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3643C1BE-6185-448C-B36A-B257438E1D56-1024x643.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3643C1BE-6185-448C-B36A-B257438E1D56-768x482.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3643C1BE-6185-448C-B36A-B257438E1D56-860x540.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3643C1BE-6185-448C-B36A-B257438E1D56.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/AD0CAE24-AE3D-4FFA-AF29-4022D41CCEC1-300x218.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"218\" class=\"alignnone size-medium wp-image-34995\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/AD0CAE24-AE3D-4FFA-AF29-4022D41CCEC1-300x218.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/AD0CAE24-AE3D-4FFA-AF29-4022D41CCEC1-1024x742.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/AD0CAE24-AE3D-4FFA-AF29-4022D41CCEC1-768x557.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/AD0CAE24-AE3D-4FFA-AF29-4022D41CCEC1-860x624.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/AD0CAE24-AE3D-4FFA-AF29-4022D41CCEC1.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia jon\u00eb shkon shum\u00eb thell\u00eb n\u00eb koh\u00eb, n\u00eb lasht\u00ebsin\u00eb e saj. Jemi \u0256\u0205s\u0267\u0271\u00ec\u0288\u0251\u027e\u0205 t\u00eb nj\u00eb simboli q\u00eb fatbardh\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb ruajtur gjer m\u00eb sot mbi kokat tona e ai \u00ebsht\u00eb Plisi. Por, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm plisi, \u00ebsht\u00eb edhe gjuha jon\u00eb q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb em\u00ebr plisit dhe me t\u00eb edhe koh\u00ebs s\u00eb st\u00ebrlasht\u00eb. Referenca ime p\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":34996,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-34993","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34993","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34993"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34997,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34993\/revisions\/34997"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34996"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}