{"id":34625,"date":"2022-12-26T19:15:26","date_gmt":"2022-12-26T19:15:26","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=34625"},"modified":"2022-12-26T19:15:26","modified_gmt":"2022-12-26T19:15:26","slug":"petro-marko-mallkimi-dhe-kosova","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/12\/26\/petro-marko-mallkimi-dhe-kosova\/","title":{"rendered":"Petro Marko\/ MALLKIMI DHE KOSOVA"},"content":{"rendered":"<p>\u00cbndrra ime p\u00ebr t\u00eb vajtur qoft\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb t\u00eb vetme n\u00eb Kosov\u00eb, ku m\u00eb respektojn\u00eb si shkrimtar e si luft\u00ebtar dhe m\u00eb quanin v\u00eblla, nuk u realizua kurr\u00eb<\/p>\n<p>Kjo dashuri p\u00ebr kosovar\u00ebt m\u00eb lindi n\u00eb fillim t\u00eb viteve tridhjet\u00eb. Njoha m\u00eb par\u00eb Asim Vokshin, q\u00eb ishte n\u00ebntoger i xhandarm\u00ebris\u00eb n\u00eb rrethin e Gjirokastr\u00ebs, kur un\u00eb isha m\u00ebsues n\u00eb Dhuvjan t\u00eb Dropullit, m\u00eb 1932. M\u00eb von\u00eb, n\u00ebp\u00ebrmjet Asimit, n\u00eb Tiran\u00eb njoha Bedri Pejanin, Ali Kelmendin. Dhe n\u00eb Spanj\u00eb njoha shok\u00ebt e paharruar: Xhemal Kada, Justina Shkupi, Shaban Basha e t\u00eb tjer\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt kam folur n\u00eb sh\u00ebnimet p\u00ebr Spanj\u00ebn.<br \/>\nN\u00eb Tiran\u00eb, pas \u00c7lirimit, njoha Xhafer Vokshin, v\u00ebllan\u00eb e Asimit, ardhur nga Kosova, partizan gazetar. U lidh\u00ebm me miq\u00ebsi, por lidhjet me t\u00eb u nd\u00ebrpren\u00eb, kur ai u internua familjarisht. Nuk i zinin k\u00ebmb\u00ebt dh\u00e9. Ka vuajtur shum\u00eb me gjith\u00eb familjen me shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb. E kam mik dhe shpesh vjen m\u00eb takon. Djalit t\u00eb tij t\u00eb madh ia kam v\u00ebn\u00eb un\u00eb emrin Ebro, p\u00ebr kujtim t\u00eb betejave n\u00eb Spanj\u00eb.<br \/>\n* * *<br \/>\nPo gjat\u00eb viteve \u201970 m\u00eb erdh\u00ebn n\u00eb sht\u00ebpi Esat Mekuli, Hasan Mekuli, pastaj Ali Aliu, me t\u00eb cilin shkova edhe n\u00eb fshat, Rexhep Qosja e t\u00eb tjer\u00eb. Kur ishte k\u00ebtu Esat Mekuli dhe t\u00eb tjer\u00ebt, flisnim p\u00ebr kultur\u00ebn ton\u00eb dhe ata m\u00eb pyet\u00ebn n\u00ebse un\u00eb kisha ndonj\u00eb mendim p\u00ebr zhvillimin e kultur\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb. Fol\u00ebm e fol\u00ebm, pastaj un\u00eb shfaqa mendimin se edhe gjuha letrare e Kosov\u00ebs duhet t\u00eb unifikohet me gjuh\u00ebn ton\u00eb letrare. M\u00eb von\u00eb erdhi k\u00ebtu Ali Aliu dhe vendosi q\u00eb t\u00eb b\u00ebnte nj\u00eb biografi p\u00ebr mua. E shpura n\u00eb fshat, te sht\u00ebpia ime. Ai u mahnit me bukurit\u00eb e natyr\u00ebs bregdetare dhe m\u00eb tha: \u201cTani e kuptoj pse shkruan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb \u00e7apk\u00ebne poetike plot ngjyra dhe me nj\u00eb horizont t\u00eb gjer\u00eb.\u201d Ai shkroi librin \u201cKrijuesi dhe koha\u201d p\u00ebr jet\u00ebn e veprimtarin\u00eb time letrare dhe me at\u00eb pun\u00eb mbrojti doktorat\u00ebn.<br \/>\n* * *<br \/>\nN\u00eb Kosov\u00eb, n\u00ebn redaktimin e Ali Aliut, u botuan n\u00ebnt\u00eb vepra t\u00eb miat, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur k\u00ebtu n\u00eb Shqip\u00ebri as q\u00eb p\u00ebrmendje gj\u00ebkundi emri im si krijues. N\u00eb Kosov\u00eb jam m\u00eb i njohur se k\u00ebtu, fal\u00eb pun\u00ebs s\u00eb madhe q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb shtypi dhe kritika. Edhe \u201cLa Rousse\u201d i Franc\u00ebs (m\u00eb 1969) m\u00eb kishte v\u00ebn\u00eb si shkrimtar shqiptar, q\u00eb kam shkruar \u201cHasta la vista\u201d e vepra t\u00eb tjera, kurse k\u00ebtu as q\u00eb guxonin t\u00eb vinin emrin tim n\u00eb ndonj\u00eb botim shkollor. Urdhri q\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrmendej emri im si shkrimtar n\u00eb asnj\u00eb gazet\u00eb, revist\u00eb ose mbledhje t\u00eb Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve, kishte ardhur nga lart. Un\u00eb isha nj\u00eb shkrimtar i mallkuar n\u00eb vendin tim, ku me sa munda luftova, punova dhe shkrova si gazetar, si poet, si shkrimtar, si p\u00ebrkthyes i nj\u00eb pjese t\u00eb mir\u00eb t\u00eb poet\u00ebve latino-amerikan\u00eb. Kurse n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb ribotuar veprat, si: \u201cHasta la vista\u201d (botimi i kat\u00ebrt), q\u00eb ka nj\u00eb parath\u00ebnie t\u00eb mrekullueshme t\u00eb Rexhep Qoses, \u201cShpella e pirat\u00ebve\u201d p\u00ebr lexime letrare n\u00eb shkoll\u00eb.<br \/>\n* * *<br \/>\nP\u00ebr mua n\u00eb Kosov\u00eb krijimtaria artistike \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb p\u00ebrpara se krijimtaria jon\u00eb e realizmit socialist. Me gjith\u00eb shtypjen serbe dhe masat e rrepta q\u00eb jan\u00eb marr\u00eb e merren kund\u00ebr njer\u00ebzve t\u00eb artit n\u00eb Kosov\u00eb, aty arti i \u00e7do gjinie, mund ta them me plot goj\u00ebn, \u00ebsht\u00eb m\u00eb i pasur se arti yn\u00eb i persekutuar dhe i kanalizuar.<br \/>\nNuk m\u00eb harrohet nj\u00eb episod: Ishte muaji i let\u00ebrsis\u00eb q\u00eb b\u00ebhej n\u00eb \u00e7do tetor (se n\u00eb tetor ka lindur Enver Hoxha) dhe un\u00eb u caktova me dy shok\u00eb t\u00eb shkonim n\u00eb Berat. Aty, n\u00eb mbr\u00ebmjen letrare q\u00eb u b\u00eb n\u00eb kombinatin e tekstileve, b\u00ebnin shum\u00eb pyetje, midis t\u00eb cilave dhe k\u00ebt\u00eb: \u201cCili \u00ebsht\u00eb shkrimtari m\u00eb i mir\u00eb i Shqip\u00ebris\u00eb?\u201d Dhe nj\u00eb shok nga t\u00eb kryesis\u00eb s\u00eb Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve q\u00eb ishte me ne, iu p\u00ebrgjigj: \u201cShkrimtari m\u00eb i madh i Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb Enver Hoxha.\u201d<br \/>\n* * *<\/p>\n<p>Un\u00eb mendoja dikur se veprat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare jan\u00eb shkruar n\u00eb t\u00eb gjitha koh\u00ebt jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb: Noli, Konica, \u00c7ajupi, Naimi, Asdreni, Lasgushi, si dhe gjith\u00eb kosovar\u00ebt e shquar krijimet e tyre m\u00eb t\u00eb mira i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb larg Atdheut! \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se Fishta, Mjeda, Ali Asllani, Migjeni e t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb krijuar k\u00ebtu, po kishin qen\u00eb shum\u00eb her\u00eb jasht\u00eb Atdheut n\u00ebp\u00ebr Europ\u00eb ose p\u00ebr studime, ose p\u00ebr t\u00eb punuar\u2026 Kjo ishte nj\u00eb dukuri q\u00eb shum\u00eb her\u00eb diskutohej nga Branko Merxhani me Odhise Paskalin, me Tajar Zavalanin e letrar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Shumica e veprave q\u00eb jan\u00eb themeli i kultur\u00ebs son\u00eb, jan\u00eb shkruar jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<br \/>\nPo t\u00eb kishin lindur e jetuar k\u00ebtu Rexhep Qosja, Ali Podrimja, Bekim Fehmiu e t\u00eb tjer\u00eb, talenti i tyre do t\u00eb ishte vrar\u00eb, ashtu si\u00e7 u vra talenti dhe jeta e shum\u00eb e shum\u00eb bijve t\u00eb talentuar t\u00eb k\u00ebsaj Shqip\u00ebrie, q\u00eb mbijetoi n\u00eb k\u00ebto vite n\u00eb dallg\u00ebt e historis\u00eb\u2026<br \/>\n* * *<br \/>\nShikoj Safon time, artiste, p\u00ebr mua jasht\u00ebzakonisht e talentuar, e cila ka punuar e punon akoma p\u00ebr t\u00eb mbajtur sht\u00ebpin\u00eb. Dhe kujtoj \u00ebndrrat e saj p\u00ebr udh\u00ebtime, p\u00ebr tablot\u00eb, p\u00ebr ngjyrat, p\u00ebr idet\u00eb, p\u00ebr ekspozitat. Nuk u realizua kurr\u00eb \u00ebndrra e saj p\u00ebr t\u00eb vizituar Luvrin, galerin\u00eb e famshme t\u00eb artit n\u00eb Firence, q\u00eb ishin aq af\u00ebr dhe q\u00eb ia kisha premtuar kur u njoh\u00ebm! Shikoj t\u00eb dy f\u00ebmij\u00ebt e mi, t\u00eb dy artist\u00eb. Dhe mendoj: Si iku kjo jet\u00eb k\u00ebshtu?!<br \/>\n* * *<br \/>\nKam marr\u00eb shum\u00eb letra nga lexues t\u00eb thjesht\u00eb, nga student\u00eb, nga njer\u00ebz t\u00eb artit e t\u00eb kultur\u00ebs dhe nga familjar\u00ebt e heronjve dhe luft\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Spanj\u00ebs. Tek un\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri erdh\u00ebn t\u00eb m\u00eb takonin: Mahiri, i v\u00ebllai i Xhemal Kad\u00ebs, Luljeta, e bija e Emrush Myftarit, nj\u00eb djal\u00eb i mrekulluesh\u00ebm kosovar, i cili u kthye gjall\u00eb nga lufta e Spanj\u00ebs dhe e gjeti vdekjen n\u00eb Kosov\u00eb nga dora e serbit Milladin. Mahir Kada m\u00eb telefonoi e m\u00eb njoftoi se kishte dal\u00eb n\u00eb treg seria e plot\u00eb e veprave t\u00eb mia n\u00eb Kosov\u00eb dhe se duhej t\u00eb shkoja atje p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb shp\u00ebrblimin q\u00eb m\u00eb takonte si shkrimtar, kurse un\u00eb n\u00eb telefon iu p\u00ebrgjigja: \u201cAsnj\u00eb shp\u00ebrblim nuk pranoj, por ato q\u00eb m\u00eb takojn\u00eb do t\u2019i vini n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb Sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs me emrin e Asim Vokshit q\u00eb po nd\u00ebrtoni.\u201d<br \/>\nKjo dashuri v\u00ebllaz\u00ebrore e lindur ngaq\u00eb ne ishim shqiptar\u00eb, megjith\u00ebse na ndante nj\u00eb kufi i eg\u00ebr, ishte lidhja e gjakut ton\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm dhe i atij q\u00eb u derdh n\u00eb Luft\u00ebn Antifashiste t\u00eb Spanj\u00ebs.<br \/>\n* * *<br \/>\n\u00cbndrra ime p\u00ebr t\u00eb vajtur qoft\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb t\u00eb vetme n\u00eb Kosov\u00eb, ku m\u00eb respektojn\u00eb si shkrimtar e si luft\u00ebtar dhe m\u00eb quanin v\u00eblla, nuk u realizua kurr\u00eb deri m\u00eb sot. Mbeti nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr. K\u00ebt\u00eb d\u00ebshir\u00eb e kam shfaqur me t\u00eb gjith\u00eb kosovar\u00ebt. P\u00ebr \u00e7udi, p\u00ebr mua kufiri ishte i pap\u00ebrcaktuesh\u00ebm. Edhe kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga dhimbjet e mia.<br \/>\nE dua Kosov\u00ebn gjer n\u00eb dhimbje, se \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebri!<br \/>\nMarr\u00eb nga Hejza<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cbndrra ime p\u00ebr t\u00eb vajtur qoft\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb t\u00eb vetme n\u00eb Kosov\u00eb, ku m\u00eb respektojn\u00eb si shkrimtar e si luft\u00ebtar dhe m\u00eb quanin v\u00eblla, nuk u realizua kurr\u00eb Kjo dashuri p\u00ebr kosovar\u00ebt m\u00eb lindi n\u00eb fillim t\u00eb viteve tridhjet\u00eb. Njoha m\u00eb par\u00eb Asim Vokshin, q\u00eb ishte n\u00ebntoger i xhandarm\u00ebris\u00eb n\u00eb rrethin e Gjirokastr\u00ebs, kur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":34626,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-34625","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34625"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34625\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34627,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34625\/revisions\/34627"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34626"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}