{"id":30896,"date":"2022-11-29T19:10:15","date_gmt":"2022-11-29T19:10:15","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=30896"},"modified":"2022-11-29T19:10:15","modified_gmt":"2022-11-29T19:10:15","slug":"individualizmi-yne-i-mjere-jorge-luis-borges","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/11\/29\/individualizmi-yne-i-mjere-jorge-luis-borges\/","title":{"rendered":"INDIVIDUALIZMI YN\u00cb I MJER\u00cb &#8211; Jorge Luis Borges"},"content":{"rendered":"<p>Un\u00eb besoj se ekzistojn\u00eb vet\u00ebm individ\u00ebt: gjith\u00eb t\u00eb tjerat, nacionalitetet dhe klasat shoq\u00ebrore jan\u00eb thjesht komoditete intelektuale.<\/p>\n<p>Iluzionet e patriotizmit nuk kan\u00eb fund. N\u00eb shekullin e par\u00eb t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, Plutarku u tall me ata q\u00eb deklaronin se h\u00ebna e Athin\u00ebs qenk\u00ebsh m\u00eb e mir\u00eb nga h\u00ebna e Korintit; Miltoni, n\u00eb shekullin XVII, vuri n\u00eb dukje se Zoti pask\u00ebsh zakon t\u2019u shfaqej s\u00eb pari anglez\u00ebve t\u00eb Tij; Fichte, n\u00eb fillim t\u00eb shekullit XIX, deklaronte se t\u00eb kesh karakter dhe t\u00eb jesh gjerman \u00ebsht\u00eb, padiskutim, e nj\u00ebjta gj\u00eb. K\u00ebtu, tek ne, nacionalist\u00ebt g\u00eblojn\u00eb; sipas tyre, ata i nxit q\u00ebllimi i denj\u00eb ose i pat\u00ebkeq p\u00ebr t\u00eb mbrojtur tiparet m\u00eb t\u00eb mira argjentinase.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ata i injorojn\u00eb argjentinasit; n\u00eb polemik\u00eb ata parap\u00eblqejn\u00eb t\u2019i p\u00ebrcaktojn\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb ndonj\u00eb fakti t\u00eb jasht\u00ebm: me pushtuesit spanjoll\u00eb (po themi), t\u00eb nj\u00eb tradite katolike imagjinare apo t\u00eb \u201cimperializmit anglosakson\u201d.<\/p>\n<p>Argjentinasi, ndryshe nga amerikan\u00ebt e veriut dhe nga pothuajse t\u00eb gjith\u00eb evropian\u00ebt, nuk identifikohet me shtetin. Kjo mund t\u00eb ket\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb me ve\u00e7orin\u00eb se, n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, qeverit\u00eb zakonisht jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb k\u00ebqija ose faktit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm se shteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb abstragim* i pakonceptuesh\u00ebm; e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se argjentinasi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb individ, jo nj\u00eb qytetar.<\/p>\n<p>Th\u00ebnia e Hegelit \u201cShteti \u00ebsht\u00eb realiteti i ides\u00eb morale\u201d ngjan me nj\u00eb shaka t\u00eb kobshme. Filmat e prodhuar n\u00eb Hollivud, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur, parashtrojn\u00eb p\u00ebr admirim rastin e nj\u00eb njeriu (p\u00ebrgjith\u00ebsisht nj\u00eb gazetar) q\u00eb synon miq\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb krimineli, me q\u00ebllim q\u00eb t\u2019ia dor\u00ebzoj\u00eb at\u00eb policis\u00eb; argjentinasi, p\u00ebr t\u00eb cilin miq\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasion dhe policia nj\u00eb mafie, ka ndjesin\u00eb se ky \u201chero\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb horr i pakuptuesh\u00ebm.<br \/>\nPo ashtu, nj\u00ebsoj si Don Kishoti, ai mendon: \u201cSecili n\u00eb hall t\u00eb vet\u201d, apo: \u201cNuk \u00ebsht\u00eb mir\u00eb q\u00eb njeriu i ndersh\u00ebm t\u00eb b\u00ebhen xhelati i t\u00eb tjer\u00ebve, n\u00ebse ata nuk i kan\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb qaf\u00eb\u201d. Para simetrive t\u00eb kota t\u00eb stilit spanjoll, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb her\u00eb kam dyshuar se jemi krejt ndryshe nga Spanja; mjaftuan dy rreshtat e m\u00ebsip\u00ebrme marr\u00eb nga Don Kishoti p\u00ebr t\u00eb m\u00eb bindur se e kisha gabim; th\u00ebnie q\u00eb jan\u00eb si nj\u00eb simbol i fsheht\u00eb dhe i qart\u00eb i af\u00ebrsis\u00eb son\u00eb. K\u00ebt\u00eb e pohon qart\u00ebsisht nj\u00eb nat\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb argjentinase: ajo nat\u00eb e pashpres\u00eb, kur nj\u00eb rreshter i policis\u00eb s\u00eb fshatit b\u00ebrtiti se nuk do t\u00eb lejonte q\u00eb t\u00eb vritej nj\u00eb trim dhe u kthye kund\u00ebr ushtar\u00ebve t\u00eb tij, n\u00eb mbrojtje t\u00eb dezertorit Martin Fierro.<\/p>\n<p>P\u00ebr evropianin bota bota \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kozmos, ku secili, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intime, i p\u00ebrgjigjet detyr\u00ebs q\u00eb ushtron; p\u00ebr argjentinasin bota \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kaos. Europiani dhe amerikanoveriori mendojn\u00eb se nj\u00eb lib\u00ebr duhet t\u00eb jet\u00eb i mir\u00eb, n\u00ebse ka fituar nj\u00eb \u00e7mim \u00e7far\u00ebdo, nd\u00ebrsa argjentinasi e pranon mund\u00ebsin\u00eb se libri mund t\u00eb jet\u00eb i mir\u00eb pavar\u00ebsisht \u00e7mimit q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb marr\u00eb. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, argjentinasi nuk u z\u00eb bes\u00eb rrethanave. <\/p>\n<p>Argjentinasi mund t\u00eb mos e njoh legjend\u00ebn sipas s\u00eb cil\u00ebs njer\u00ebzimi gjithmon\u00eb paska tridhjet\u00eb e gjasht\u00eb njer\u00ebz t\u00eb drejt\u00eb, &#8211; Lamed Wufniks &#8211; t\u00eb cil\u00ebt nuk e njohin nj\u00ebri-tjetrin, por q\u00eb, n\u00eb fsheht\u00ebsi, e mbajn\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb universin; n\u00ebse ai e d\u00ebgjon k\u00ebt\u00eb legjend\u00eb, nuk do t\u00eb habitet se ata aq t\u00eb meritueshmit qenkan anonim\u00eb t\u00eb zymt\u00eb. Heroi i tij popullor \u00ebsht\u00eb i vetmi njeri q\u00eb lufton me nj\u00eb hordhi, edhe n\u00eb \u00e7ast (Fierro, Moreira, Milingona e zez\u00eb), edhe n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn (Segundo Sombra). Let\u00ebrsi t\u00eb tjera nuk regjistrojn\u00eb fakte t\u00eb tilla.<\/p>\n<p>Do t\u00eb thot\u00eb se tiparet q\u00eb un\u00eb theksoj jan\u00eb thjesht negative ose anarkike, por do t\u00eb shtoja se nuk mjafton t\u2019i shpjegosh politikisht. Gjithsesi, do t\u00eb guxoja t\u00eb sugjeroj ndryshe.<\/p>\n<p>Problemi m\u00eb urgjent i koh\u00ebs son\u00eb (tashm\u00eb i denoncuar me qart\u00ebsi profetike nga Spenceri, pothuajse i harruar) \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrhyrja graduale e shtetit n\u00eb veprimet e individit; n\u00eb luft\u00ebn me ato t\u00eb k\u00ebqija, emrat e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb komuniz\u00ebm dhe naziz\u00ebm, individualizmi argjentinas, ndoshta i padobish\u00ebm apo i d\u00ebmsh\u00ebm deri tani, do t\u00eb gjej\u00eb justifikime dhe detyra.<\/p>\n<p>Pa shpres\u00eb dhe me nostalgji mendoj p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb abstrakte t\u00eb nj\u00eb partie q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00ebfar\u00eb af\u00ebrsie me argjentinasit; p\u00ebr shembull, nj\u00eb parti q\u00eb t\u00eb na premtonte nj\u00eb minimum t\u00eb rrept\u00eb qeverisjeje.<br \/>\nNacionalizmi do q\u00eb t\u00eb na prish\u00eb mendjen me vizionin e nj\u00eb shteti pafund\u00ebsisht t\u00eb fuqish\u00ebm; kjo utopi, sapo t\u00eb realizohej mbi tok\u00eb, do t\u00eb kishte virtytin providencial p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb ta d\u00ebshironin t\u00eb gjith\u00eb dhe, m\u00eb n\u00eb fund, t\u00eb nd\u00ebrtonin antitez\u00ebn e saj.<\/p>\n<p>Buenos Aires, 1946<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<\/p>\n<p>*Shteti nuk \u00ebsht\u00eb personal: argjentinasi e koncepton ve\u00e7 si nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie personale. Prandaj, p\u00ebr at\u00eb, t\u00eb vjedh\u00ebsh para publike, nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krim. Jam duke pohuar nj\u00eb fakt, por as e p\u00ebrligj, as e fal.<\/p>\n<p>P\u00ebrktheu Bajram Karabolli<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Un\u00eb besoj se ekzistojn\u00eb vet\u00ebm individ\u00ebt: gjith\u00eb t\u00eb tjerat, nacionalitetet dhe klasat shoq\u00ebrore jan\u00eb thjesht komoditete intelektuale. Iluzionet e patriotizmit nuk kan\u00eb fund. N\u00eb shekullin e par\u00eb t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, Plutarku u tall me ata q\u00eb deklaronin se h\u00ebna e Athin\u00ebs qenk\u00ebsh m\u00eb e mir\u00eb nga h\u00ebna e Korintit; Miltoni, n\u00eb shekullin XVII, vuri n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":30897,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-30896","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30896","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30896"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30896\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30898,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30896\/revisions\/30898"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30896"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}