{"id":28605,"date":"2022-11-15T18:27:00","date_gmt":"2022-11-15T18:27:00","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=28605"},"modified":"2022-11-15T18:27:00","modified_gmt":"2022-11-15T18:27:00","slug":"alfred-nobel-mbreti-i-vdekjes-dhe-historia-e-famshme-nobel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/11\/15\/alfred-nobel-mbreti-i-vdekjes-dhe-historia-e-famshme-nobel\/","title":{"rendered":"Alfred Nobel, &#8220;Mbreti i vdekjes&#8221; dhe historia e famshme &#8220;Nobel&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Alfred Nobel, njeriu q\u00eb krijoi dhe la pas vetes trash\u00ebgimin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb njohur veprat m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr njer\u00ebzimin, doli me iden\u00eb pasi u njoh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fam\u00ebkeqe si &#8220;tregtari i vdekjes&#8221;. Alfred Nobel, nj\u00eb kimist, inxhinier, shpik\u00ebs, biznesmen dhe filantrop nga Suedia dha kontribute t\u00eb shumta t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb fush\u00ebn e shkenc\u00ebs, duke mbajtur gjithsej 355 patenta gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij. Dinamiti ishte nj\u00eb nga shpikjet e tij m\u00eb t\u00eb famshme, por p\u00ebr fat t\u00eb keq shpikja i dha atij titullin &#8220;tregtar i vdekjes&#8221;.<\/p>\n<p>Shum\u00eb e pan\u00eb shpikjen e tij, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn Alfredi mendonte se do t&#8217;i jepte fund t\u00eb gjitha luft\u00ebrave, si nj\u00eb produkt shum\u00eb vdekjeprur\u00ebs. Kur v\u00ebllai i Alfredit, Ludvig, vdiq n\u00eb 1888, nj\u00eb gazet\u00eb franceze botoi aksidentalisht nj\u00eb nekrologji p\u00ebr Alfredin q\u00eb i referohej atij si &#8220;tregtari i vdekjes&#8221;.<\/p>\n<p>Sapo Alfredi lexoi nekrologjin\u00eb, ai vendosi t\u00eb rishkruaj\u00eb testamentin e tij. I frik\u00ebsuar p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb pas nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb till\u00eb, ai vendosi t\u00eb dhuroj\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 90 p\u00ebr qind t\u00eb t\u00eb ardhurave t\u00eb tij t\u00eb jet\u00ebs p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb simbol respekti dhe nderi p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb kontribuan n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e njer\u00ebzimit.<\/p>\n<p>Simboli u em\u00ebrua sipas emrit t\u00eb Alfred Nobelit, \u00c7mimi Nobel. \u00c7mimi fillimisht kishte pes\u00eb kategori, t\u00eb cilat ishin, kimia, fizika, mjek\u00ebsia ose fiziologjia, let\u00ebrsia dhe paqja. M\u00eb von\u00eb n\u00eb vitin 1969, ekonomia u shtua edhe si kategori p\u00ebr \u00e7mimin Nobel.<br \/>\nSipas testamentit t\u00eb Alfred Nobelit, \u00c7mimi Nobel p\u00ebr Paqen do t\u00eb jepej nga nj\u00eb komitet prej pes\u00eb personash t\u00eb zgjedhur nga Stortingu Norvegjez. Komiteti Nobel i Stortingut Norvegjez u krijua n\u00eb Gusht 1897 sapo Storting pranoi detyr\u00ebn n\u00eb prill t\u00eb po atij viti. Megjithat\u00eb, n\u00eb Suedi, testamenti i Alfredit shkaktoi nj\u00eb mosmarr\u00ebveshje t\u00eb gjat\u00eb ligjore me an\u00ebtar\u00ebt e familjes s\u00eb tij. Komiteti Norvegjez i Nobelit p\u00ebr \u00e7mimin dhe pala tjet\u00ebr nuk mund t\u00eb fillonin pun\u00ebn e tyre derisa t\u00eb zgjidhej ky konflikt dhe t\u00eb trajtoheshin me sukses \u00e7\u00ebshtjet financiare. Prandaj, u desh\u00ebn kat\u00ebr deri n\u00eb pes\u00eb vjet p\u00ebr themelimin e Fondacionit Nobel n\u00eb Suedi n\u00eb vitin 1900. \u00c7mimi Nobel jepej \u00e7do vit q\u00eb nga viti 1901, me p\u00ebrjashtim t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb dhe t\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. \u00c7mimet e para Nobel, u dhan\u00eb  n\u00eb vitin1901.<br \/>\nThe Statesman<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/F8678940-D597-4FEA-991E-4E90F365F253-300x209.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"209\" class=\"alignnone size-medium wp-image-28606\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/F8678940-D597-4FEA-991E-4E90F365F253-300x209.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/F8678940-D597-4FEA-991E-4E90F365F253-1024x713.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/F8678940-D597-4FEA-991E-4E90F365F253-768x535.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/F8678940-D597-4FEA-991E-4E90F365F253-860x599.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/F8678940-D597-4FEA-991E-4E90F365F253.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/3842C0F3-C7C7-4D51-8F94-FCFC8F2A753E-300x206.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"206\" class=\"alignnone size-medium wp-image-28607\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/3842C0F3-C7C7-4D51-8F94-FCFC8F2A753E-300x206.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/3842C0F3-C7C7-4D51-8F94-FCFC8F2A753E-1024x704.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/3842C0F3-C7C7-4D51-8F94-FCFC8F2A753E-768x528.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/3842C0F3-C7C7-4D51-8F94-FCFC8F2A753E-860x591.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/3842C0F3-C7C7-4D51-8F94-FCFC8F2A753E.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alfred Nobel, njeriu q\u00eb krijoi dhe la pas vetes trash\u00ebgimin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb njohur veprat m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr njer\u00ebzimin, doli me iden\u00eb pasi u njoh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fam\u00ebkeqe si &#8220;tregtari i vdekjes&#8221;. Alfred Nobel, nj\u00eb kimist, inxhinier, shpik\u00ebs, biznesmen dhe filantrop nga Suedia dha kontribute t\u00eb shumta t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb fush\u00ebn e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":28608,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-28605","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-te-tjera"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28605"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28609,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28605\/revisions\/28609"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}