{"id":23977,"date":"2022-10-17T09:50:20","date_gmt":"2022-10-17T09:50:20","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=23977"},"modified":"2022-10-17T09:50:20","modified_gmt":"2022-10-17T09:50:20","slug":"ibrahim-rugova-per-musine-kokalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/10\/17\/ibrahim-rugova-per-musine-kokalari\/","title":{"rendered":"IBRAHIM RUGOVA P\u00cbR MUSINE KOKALARI"},"content":{"rendered":"<p>Postim i poetit dhe botuesit Rexhep Shahu<\/p>\n<p>Musine Kokalari \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra nga femrat e rralla q\u00eb shkroi midis dy luft\u00ebrave, n\u00eb periudh\u00ebn 1912-1945. P\u00ebr t\u00eb nuk dim\u00eb shum\u00eb tash p\u00ebr tash, pos q\u00eb m\u00eb 1940 botoi nj\u00eb lib\u00ebr me tregime e skica me titull \u201cSi\u00e7 m\u00eb thot\u00eb n\u00ebnua plak\u00eb\u201d. Po shtojm\u00eb se pos M. Kokolarit brenda k\u00ebsaj periudhe vepruan edhe dy femra t\u00eb tjera: Androniqi Zengo n\u00eb piktur\u00eb dhe n\u00eb kritik\u00ebn artistike dhe Elvira Tarro n\u00eb kritik\u00ebn letrare, e t\u00eb dyja ishin kor\u00e7are. Zengo kishte kryer Akademin\u00eb e Artit n\u00eb Athin\u00eb dhe n\u00eb piktur\u00ebn e saj ndihet mjaft theksi impresionist i peizazhit. Veprimtaria e k\u00ebtyre krijueseve flet se n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb fillon edhe inkuadrimi i femr\u00ebs n\u00eb kultur\u00ebn shqiptare, q\u00eb pas luft\u00ebs do t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb aktiv dhe m\u00eb i duksh\u00ebm. \u00cbsht\u00eb mir\u00eb t\u00eb dihet se Kokalari i shkroi tregimet e saj n\u00eb t\u00eb folurit \u00e7am, pra t\u00eb krahin\u00ebs s\u00eb \u00c7am\u00ebris\u00eb dhe nj\u00ebher\u00ebsh \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr shkrimtar\u00ebt e rrall\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb shkroi thjesht n\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb folme, madje me q\u00ebllim artistik, sepse si\u00e7 e dim\u00eb n\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare shum\u00eb shkrimtar\u00eb tan\u00eb kan\u00eb shkruar n\u00eb dialektin e tyre, meq\u00eb e ndienin si gjuh\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme, e po t\u00eb vepronte k\u00ebshtu, at\u00ebher\u00eb M. Kokalari do t\u00eb shkruante n\u00eb tosk\u00ebrishten letrare. Po ashtu k\u00ebtu nuk i marrim ata shkrimtar\u00eb q\u00eb dialektin, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb vepr\u00ebs dhe t\u00eb gjuh\u00ebs letrare, e p\u00ebrdorin p\u00ebr tipizim t\u00eb personazheve. P\u00ebr librin e saj, m\u00eb 1940 n\u00eb gazet\u00ebn , nr. 1 t\u00eb 30 korrikut, poeti yn\u00eb i njohur, Lasgush Poradeci, b\u00ebri nj\u00eb kritik\u00eb mjaft interesante. Vet\u00eb p\u00ebrcaktimi i Lasgushit t\u00eb shkruaj\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, edhe pse ai shkruante shum\u00eb rrall\u00eb p\u00ebr ndonj\u00eb autor apo lib\u00ebr, e sidomos k\u00ebt\u00eb poet me ndjenj\u00eb t\u00eb holl\u00eb p\u00ebr gjuh\u00ebn poetike dhe me koncept t\u00eb zhvilluar e t\u00eb pasur p\u00ebr at\u00eb gjuh\u00eb, flet se ai n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr e shihte t\u00eb realizuar k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Madje, konstatimi i tij se autorja e z\u00eb jet\u00ebn n\u00eb momentin kritik, do t\u00eb thot\u00eb at\u00ebher\u00eb kur ajo manifestohet n\u00eb form\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, po ashtu e v\u00eb n\u00eb rend t\u00eb par\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e shkrimit t\u00eb Kokalarit, pra jeta n\u00eb kulmin e zhvillimit t\u00eb vet, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb momenteve t\u00eb saj. Nj\u00eb vler\u00ebsim t\u00eb mir\u00eb dhe interesant e jep edhe Maksimilian Lamberc: (Maximilian Lamertz), albanologu i njohur gjerman, m\u00eb 1948 n\u00eb librin , Lajpcig 1948, prej nga i mor\u00ebm k\u00ebto tregime t\u00eb Kokalarit. Ai thot\u00eb se autorja n\u00eb dialektin \u00e7am na sjell skena popullore n\u00eb form\u00eb t\u00eb dialogut dhe e \u00e7mon gjuh\u00ebn dhe talentin e saj.<br \/>\nN\u00eb vazhd\u00ebn e k\u00ebtyre vler\u00ebsimeve po shtojm\u00eb se M. Kokalari p\u00ebrmes t\u00eb folmes s\u00eb \u00e7am\u00ebrishtes e ngrit t\u00eb folurit e vet n\u00eb proz\u00eb, t\u00eb folurit tregimtar dhe p\u00ebrmes k\u00ebtij t\u00eb foluri na jep mentalitetin dhe pozit\u00ebn jet\u00ebsore t\u00eb personazheve t\u00eb atij mesi, e jo p\u00ebrmes ndonj\u00eb p\u00ebrshkrimi sociologjik t\u00eb jet\u00ebs. Do th\u00ebn\u00eb se personazhe t\u00eb tregimeve t\u00eb saj jan\u00eb grat\u00eb, n\u00eb bot\u00ebn e t\u00eb cilave hyn p\u00ebrmes rr\u00ebfimeve t\u00eb tyre dialogjike dhe k\u00ebshtu ne kuptojm\u00eb problemet jet\u00ebsore t\u00eb tyre: konfliktet njer\u00ebzore e materiale, realitetin familjar t\u00eb nj\u00eb kohe, pozit\u00ebn e gruas, kurbetin, vajin, dasm\u00ebn, shkurt\u00eb, fatin njer\u00ebzor n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Pra, autorja na jep nj\u00eb fenomenologji t\u00eb shpirtit t\u00eb gruas shqiptare n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb caktuar, q\u00eb vjen e merr vler\u00ebn e artit n\u00eb t\u00eb cilin ngrihet e realizohet. Nj\u00ebher\u00ebsh po theksojm\u00eb se k\u00ebto tregime jan\u00eb me interes edhe p\u00ebr gjuh\u00ebtar\u00ebt tan\u00eb, madje edhe p\u00ebr elemente p\u00ebr gjuh\u00ebsin\u00eb historike, sepse dialektin q\u00eb p\u00ebrdor autorja p\u00ebrmban shum\u00eb trajta gjuh\u00ebsore q\u00eb i ndeshim n\u00eb veprat e autor\u00ebve t\u00eb njohur arb\u00ebresh, si te De Rada, G. Dara, Serembe, Santori e t\u00eb tjer\u00eb, sepse shum\u00eb prej tyre ishin me origjin\u00eb nga k\u00ebto vise dhe e kishin marr\u00eb gjuh\u00ebn e at\u00ebhershme me vete, madje si fakt se si gjuha ruhet dhe zhvillohet brenda nj\u00eb dialekti dhe brenda nj\u00eb gjuhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, q\u00eb duhet t\u00eb v\u00ebshtrohet si fenomen. P\u00ebr shembull, trajta t\u00eb tilla jan\u00eb gol\u00eb (goj\u00eb), f\u00ebmij\u00eb (f\u00ebmij\u00eb), bil\u00eb (bij\u00eb), ill (yll) etj. Pra, tregimet e Kokalarit e v\u00ebrtetojn\u00eb faktin se edhe dialekti n\u00eb shkrimin letrar, i p\u00ebrdorur me mjesht\u00ebri, mund t\u00eb jet\u00eb mjaft produktiv krahas me gjuh\u00ebn letrare brenda s\u00eb cil\u00ebs realizohet, ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb produktiv n\u00eb zhvillimin e gjall\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs, n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb gjuh\u00ebsore dhe jet\u00ebsore.<\/p>\n<p>(\u201cJeta e re\u201d, nr. 2, 1983, Prishtin\u00eb)<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/A46ED8A8-D52F-4622-9974-3A7A0751667C-300x219.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"219\" class=\"alignnone size-medium wp-image-23978\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/A46ED8A8-D52F-4622-9974-3A7A0751667C-300x219.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/A46ED8A8-D52F-4622-9974-3A7A0751667C-1024x748.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/A46ED8A8-D52F-4622-9974-3A7A0751667C-768x561.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/A46ED8A8-D52F-4622-9974-3A7A0751667C-860x628.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/A46ED8A8-D52F-4622-9974-3A7A0751667C.jpeg 1079w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Postim i poetit dhe botuesit Rexhep Shahu Musine Kokalari \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra nga femrat e rralla q\u00eb shkroi midis dy luft\u00ebrave, n\u00eb periudh\u00ebn 1912-1945. P\u00ebr t\u00eb nuk dim\u00eb shum\u00eb tash p\u00ebr tash, pos q\u00eb m\u00eb 1940 botoi nj\u00eb lib\u00ebr me tregime e skica me titull \u201cSi\u00e7 m\u00eb thot\u00eb n\u00ebnua plak\u00eb\u201d. Po shtojm\u00eb se pos M. Kokolarit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":23979,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":{"0":"post-23977","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kulture"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23977"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23977\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23980,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23977\/revisions\/23980"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}