{"id":22328,"date":"2022-10-04T16:39:12","date_gmt":"2022-10-04T16:39:12","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=22328"},"modified":"2022-10-04T16:39:12","modified_gmt":"2022-10-04T16:39:12","slug":"stokholm-tre-shkencetare-fituan-se-bashku-nobelin-e-ketij-viti-ne-fizike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/10\/04\/stokholm-tre-shkencetare-fituan-se-bashku-nobelin-e-ketij-viti-ne-fizike\/","title":{"rendered":"Stokholm\/ Tre shkenc\u00ebtar\u00eb fituan s\u00eb bashku Nobelin e k\u00ebtij viti n\u00eb fizik\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Francezi Alain Aspect, amerikani John F. Clauser dhe austriaku Anton Zeilinger jan\u00eb fituesit e Nobelit n\u00eb fizik\u00eb. Akademia Suedeze e Shkencave i vler\u00ebsoi ata p\u00ebr &#8220;studimet pioniere n\u00eb fush\u00ebn e informacionit kuantik&#8221;.<\/p>\n<p>\u00c7mimi Nobel i k\u00ebtij viti n\u00eb Fizik\u00eb shkon p\u00ebr fizikanin francez Alain Aspect, fizikanin eksperimental amerikan John Clauser dhe fizikanin kuantik austriak Anton Zeilinger. Ata u nderuan p\u00ebr k\u00ebrkimet e tyre n\u00eb fush\u00ebn e mekanik\u00ebs kuantike, si\u00e7 njoftoi Akademia Suedeze e Shkencave t\u00eb mart\u00ebn n\u00eb Stokholm. Ata kan\u00eb arritur\u00a0njohuri novatore\u00a0me eksperimentet e tyre me grimca q\u00eb bashkohen me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn edhe pse nuk kan\u00eb qen\u00eb kurr\u00eb me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn.\u00a0<\/p>\n<p>Rezultatet e pun\u00ebs s\u00eb tyre hap\u00ebn rrug\u00ebn p\u00ebr teknologji t\u00eb reja t\u00eb bazuara n\u00eb informacionin kuantik, argumentoi Akademia.\u00a0&#8220;Parashikimet e tyre kan\u00eb\u00a0tronditur themelet e m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb interpretimit t\u00eb matjeve\u201d.\u00a0<\/p>\n<p>&#8220;Nd\u00ebrsa fizikan\u00ebt shpesh trajtojn\u00eb probleme q\u00eb n\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb duken t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb larg shqet\u00ebsimeve t\u00eb p\u00ebrditshme &#8211; grimcat e vogla dhe misteret e gjera t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs dhe koh\u00ebs \u2013 studimet e tyre ofrojn\u00eb bazat p\u00ebr shum\u00eb aplikime t\u00eb shkenc\u00ebs n\u00eb praktik\u00eb, si p\u00ebr shembull n\u00eb fush\u00ebn e kriptimit ose teleportimit&#8221;, u b\u00eb e ditur nga Akademia.\u00a0Zeilinger, i cili ishte i lidhur me telefon me gazetar\u00ebt n\u00eb Stockholm, tha se b\u00ebhet fjal\u00eb jo p\u00ebr teleportim njer\u00ebzish, si\u00a0n\u00eb filmat e tipit Star Treck, por p\u00ebr teleportimin e t\u00eb dh\u00ebnave.\u00a0<\/p>\n<p>Vitin e kaluar, \u00e7mimi i Nobelit n\u00eb Fizik\u00eb iu dha tre shkenc\u00ebtar\u00ebve &#8211; Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann dhe Giorgio Parisi &#8211; puna e t\u00eb cil\u00ebve kishte ndihmuar n\u00eb shpjegimin dhe parashikimin e forcave komplekse t\u00eb natyr\u00ebs, duke zgjeruar k\u00ebshtu t\u00eb kuptuarit ton\u00eb p\u00ebr ndryshimin e klim\u00ebs.\u00a0<\/p>\n<p>Mjek\u00ebsi: Nobeli i dyt\u00eb brenda familjes<\/p>\n<p>T\u00eb h\u00ebn\u00ebn, Akademia e Nobelit n\u00eb Stokholm shpalli fituesin e \u00e7mimit Nobel n\u00eb mjek\u00ebsi: shkenc\u00ebtarin suedez Svante Paabo. Ai u nderua p\u00ebr zbulimin e sekreteve t\u00eb ADN-s\u00eb s\u00eb Neandertalit. Hulumtimet e tij kan\u00eb sjell\u00eb njohuri t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb kuptuar sistemin ton\u00eb imunitar, argumentoi juria.<\/p>\n<p>P\u00e4\u00e4bo edhe m\u00eb par\u00eb ishte nderuar me\u00a0 \u00e7mime t\u00eb shumta komb\u00ebtare dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. N\u00eb vitin 1992 atij i ishte dh\u00ebn\u00eb\u00a0 \u00e7mimi gjerman Leibniz, nj\u00eb nga \u00e7mimet m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb shkenc\u00ebs n\u00eb bot\u00eb. 67-vje\u00e7ari ishte n\u00eb Leipzig t\u00eb Gjermanis\u00eb kur m\u00ebsoi\u00a0 p\u00ebr nderimin e tij m\u00eb t\u00eb fundit.\u00a0<\/p>\n<p>P\u00e4\u00e4bo nuk \u00ebsht\u00eb nobelisti i par\u00eb n\u00eb familjen e tij. Edhe i ati, Sune Bergstr\u00f6m, e ka marr\u00eb \u00e7mimin p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kategori, n\u00eb vitin 1982. Bergstr\u00f6m u nderua s\u00eb bashku me dy t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebr \u201czbulime n\u00eb lidhje me prostaglandin\u00ebs dhe substanca aktive biologjikisht t\u00eb af\u00ebrta&#8221;.\u00a0<\/p>\n<p>Vitin e kaluar \u00e7mimin Nobel n\u00eb Mjek\u00ebsi e mor\u00ebn dy shkenc\u00ebtar\u00eb t\u00eb biologjis\u00eb molekulare: Julius dhe Patapoutia.<\/p>\n<p>Java e \u00c7mimeve<\/p>\n<p>Java e par\u00eb e tetorit \u00ebsht\u00eb gjithnj\u00eb jave shpalljeve t\u00eb fituesve t\u00eb \u00e7mimit Nobel.\u00a0 T\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn pritet t\u00eb shp\u00ebrndahet \u00e7mimi nobel p\u00ebr kimi dhe t\u00eb enjten p\u00ebr\u00a0 let\u00ebrsi. \u00c7mimi Nobel i Paqes 2022 shpallet t\u00eb premten, nd\u00ebrsa \u00e7mimi i ekonomis\u00eb m\u00eb 10 tetor. Parat\u00eb vijn\u00eb nga trash\u00ebgimia e\u00a0 l\u00ebn\u00eb nga krijuesi i \u00e7mimit, shpik\u00ebsi suedez Alfred Nobel, i cili vdiq n\u00eb 1895.<\/p>\n<p>\u00c7mimet Nobel kan\u00eb vler\u00eb prej 10 milion\u00eb korona suedeze (rreth 900,000 dollar\u00eb) dhe akordohen m\u00eb 10 dhjetor. Festa e sivjetshme do t\u00eb mbledh\u00eb edhe nobelist\u00ebt e viteve 2020 dhe 2021, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt nuk pati ceremoni p\u00ebr shkak t\u00eb pandemis\u00eb s\u00eb koronavirusit.\u00a0DW<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/5112F09E-3954-43AC-8F5D-F7720B0E023F-300x198.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"198\" class=\"alignnone size-medium wp-image-22329\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/5112F09E-3954-43AC-8F5D-F7720B0E023F-300x198.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/5112F09E-3954-43AC-8F5D-F7720B0E023F-1024x674.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/5112F09E-3954-43AC-8F5D-F7720B0E023F-768x506.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/5112F09E-3954-43AC-8F5D-F7720B0E023F-860x566.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/5112F09E-3954-43AC-8F5D-F7720B0E023F.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/D266E399-8A1D-4ED8-AEA0-052A21F302E7-300x211.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"211\" class=\"alignnone size-medium wp-image-22330\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/D266E399-8A1D-4ED8-AEA0-052A21F302E7-300x211.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/D266E399-8A1D-4ED8-AEA0-052A21F302E7-1024x719.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/D266E399-8A1D-4ED8-AEA0-052A21F302E7-768x539.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/D266E399-8A1D-4ED8-AEA0-052A21F302E7-860x604.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/D266E399-8A1D-4ED8-AEA0-052A21F302E7.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/4BE39E2D-2568-4CA4-B352-3935CB12DA72-300x220.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"220\" class=\"alignnone size-medium wp-image-22331\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/4BE39E2D-2568-4CA4-B352-3935CB12DA72-300x220.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/4BE39E2D-2568-4CA4-B352-3935CB12DA72-1024x752.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/4BE39E2D-2568-4CA4-B352-3935CB12DA72-768x564.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/4BE39E2D-2568-4CA4-B352-3935CB12DA72-860x631.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/4BE39E2D-2568-4CA4-B352-3935CB12DA72.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Francezi Alain Aspect, amerikani John F. Clauser dhe austriaku Anton Zeilinger jan\u00eb fituesit e Nobelit n\u00eb fizik\u00eb. Akademia Suedeze e Shkencave i vler\u00ebsoi ata p\u00ebr &#8220;studimet pioniere n\u00eb fush\u00ebn e informacionit kuantik&#8221;. \u00c7mimi Nobel i k\u00ebtij viti n\u00eb Fizik\u00eb shkon p\u00ebr fizikanin francez Alain Aspect, fizikanin eksperimental amerikan John Clauser dhe fizikanin kuantik austriak Anton [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":22332,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[27],"class_list":{"0":"post-22328","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota","8":"tag-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22328","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22328"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22333,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22328\/revisions\/22333"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}