{"id":18814,"date":"2022-09-13T17:40:41","date_gmt":"2022-09-13T17:40:41","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=18814"},"modified":"2022-09-13T17:40:41","modified_gmt":"2022-09-13T17:40:41","slug":"seria-e-vrasjeve-te-romeve-ne-hungari-nje-rrefim-trondites-pa-interes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/09\/13\/seria-e-vrasjeve-te-romeve-ne-hungari-nje-rrefim-trondites-pa-interes\/","title":{"rendered":"Seria e vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb Hungari: Nj\u00eb rr\u00ebfim trondit\u00ebs &#8211; pa interes"},"content":{"rendered":"<p>Tremb\u00ebdhjet\u00eb vjet pas nj\u00eb serie vrasjesh raciste t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb Hungari, autori kryesor b\u00ebn nj\u00eb rr\u00ebfim trondit\u00ebs dhe t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm. Ka pak interes publik p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast. \u00cbsht\u00eb e paqart\u00eb, n\u00ebse do t\u00eb merret nj\u00eb vendim i ri.<\/p>\n<p>Autor\u00ebt e krimit vran\u00eb pabesisht, vepruan si burracak\u00eb, gjakftoht\u00eb dhe mizor\u00eb. Ata u vun\u00eb zjarrin sht\u00ebpive t\u00eb viktimave t\u00eb tyre dhe i q\u00eblluan, nd\u00ebrsa ato iknin nga flak\u00ebt. Ose i vran\u00eb n\u00eb gjum\u00eb. Ata vran\u00eb gjithsej gjasht\u00eb persona, n\u00eb mesin e tyre nj\u00eb foshnj\u00eb dhe plagos\u00ebn 55 t\u00eb tjer\u00eb, shumic\u00ebn r\u00ebnd\u00eb. P\u00ebr nj\u00eb arsye: sepse ishin rom\u00eb.<br \/>\nSeria e vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb vitet 2008\/2009 ishte krimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00eb racist n\u00eb historin\u00eb e krimeve n\u00eb Hungari, nj\u00eb seri sulmesh terroriste t\u00eb krahut t\u00eb djatht\u00eb ekstrem \u2013 q\u00eb kishin ngjashm\u00ebri me serin\u00eb e vrasjeve t\u00eb NSU n\u00eb Gjermani. Vrasjet e rom\u00ebve u kryen n\u00eb fund t\u00eb nj\u00eb qeverisjeje socialiste-liberale, kur Hungaria u zhyt n\u00eb korrupsion dhe trazira politike. Disa muaj m\u00eb von\u00eb n\u00eb pushtet erdhi Viktor Orban me shumic\u00ebn e dy t\u00eb tretave.<\/p>\n<p>Deri m\u00eb sot seria e vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb Hungari nuk \u00ebsht\u00eb zbardhur apo trajtuar plot\u00ebsisht. Por t\u00eb pakt\u00ebn tre autor\u00ebt u d\u00ebnuan me burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm n\u00eb vitin 2014 dhe nj\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor me 13 vite burgim. Megjith\u00eb provat d\u00ebrmuese, duke p\u00ebrfshir\u00eb gjurm\u00ebt e shumta t\u00eb ADN-s\u00eb n\u00eb vendet e krimit, vras\u00ebsit deri tani e kan\u00eb mohuar me vendosm\u00ebri fajin. Vet\u00ebm nj\u00ebri prej tyre, Arpad Kiss, q\u00eb konsiderohet si autori kryesor dhe kreu i grupit, \u00ebsht\u00eb shprehur publikisht disa her\u00eb, nd\u00ebrsa ka mohuar t\u00eb jet\u00eb vras\u00ebs.<\/p>\n<p>Tani, 13 vjet m\u00eb von\u00eb, vjen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb beft\u00eb rr\u00ebfimi i tij. Ai e b\u00ebri at\u00eb n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb me t\u00eb p\u00ebrditshmen budapestase &#8220;Magyar Nemzet\u201d, z\u00ebdh\u00ebn\u00ebse jozyrtare e kryeministrit Orban dhe e qeveris\u00eb s\u00eb tij. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfim sa trondit\u00ebs aq edhe i \u00e7uditsh\u00ebm. N\u00eb intervist\u00eb Kiss thot\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb: &#8220;Krimet kan\u00eb ndodhur,ne i b\u00ebm\u00eb ato\u201d. Ai i p\u00ebrshkruan ato si &#8220;gabime\u201d, por nuk l\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb keqardhje apo pendim t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe as intervistuesi nuk ia shtron pyetjen. Kiss e p\u00ebrshkruan si &#8220;gabim&#8221; edhe faktin q\u00eb grupi i kishte mohuar n\u00eb proces veprimet e tij.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse n\u00eb procesin gjyq\u00ebsor ai paraqitet si autori kryesor, si organizatori dhe &#8220;truri\u201d i grupit t\u00eb vras\u00ebsve, Kiss mohon t\u00eb ket\u00eb pasur rol drejtues. Ai thot\u00eb se donte vet\u00ebm t\u00eb ndihmonte v\u00ebllain e tij t\u00eb vog\u00ebl dhe pa dashje rr\u00ebshqiti n\u00eb vrasje. Pika e \u00e7uditshme e intervist\u00ebs \u00ebsht\u00eb deklarata e Kiss \u2013 pra e autorit &#8211; se dy vrasjet e fundit n\u00eb prill dhe gusht 2009 mund t\u00eb ishin parandaluar, n\u00ebse autoritetet hetimore do t\u00eb kishin punuar m\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>Bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb panjohur<\/p>\n<p>Por nuk jan\u00eb vet\u00ebm k\u00ebto deklarata, q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb intervist\u00ebn t\u00eb bujshme. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb Kiss konfirmon publikisht at\u00eb, q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb v\u00ebzhguesit e \u00e7\u00ebshtjes prej koh\u00ebsh e kan\u00eb supozuar si shum\u00eb t\u00eb mundshme: se gjat\u00eb seris\u00eb s\u00eb vrasjeve ka pasur mb\u00ebshtet\u00ebs dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb, q\u00eb ndihmuan atentatet me para, arm\u00eb dhe k\u00ebshilla logjistike. N\u00eb intervist\u00eb Kiss flet p\u00ebr dy njer\u00ebz, t\u00eb cil\u00ebt duhet t\u00eb ken\u00eb ndihmuar: nj\u00eb politikan vendas nga partia e at\u00ebhershme e ekstremit t\u00eb djatht\u00eb Jobbik (The Better Ones) dhe nj\u00eb punonj\u00ebs i nj\u00eb dyqani arm\u00ebsh, i cili thuhet se kishte akses n\u00eb informacione konfidenciale nga Ministria e Brendshme p\u00ebrmes nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrmi. Kiss nuk jep emra apo t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb tjera p\u00ebr personat. Megjithat\u00eb ai pretendon se u ka dh\u00ebn\u00eb hetuesve detaje t\u00eb holl\u00ebsishme p\u00ebr dy bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt n\u00eb vitin 2020. Megjithat\u00eb hetimet kishin qen\u00eb t\u00eb pasuksesshme. &#8220;Ne u shpall\u00ebm p\u00ebrgjegj\u00ebs, por dy personat e p\u00ebrmendur shp\u00ebtuan\u201d, tha Kiss n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb. &#8220;Kjo m\u00eb duket trondit\u00ebse&#8221;.<\/p>\n<p>Asnj\u00eb reagim lidhur me intervist\u00ebn<\/p>\n<p>Kiss thot\u00eb se shpreson q\u00eb t`i rishikohet d\u00ebnimi. Ashtu si dy bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e tij, ai u d\u00ebnua me &#8220;n\u00eb fakt burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm&#8221;, q\u00eb n\u00eb Hungari do t\u00eb thot\u00eb lirim m\u00eb s\u00eb shpejti vet\u00ebm pas 40 vjet\u00ebve, n\u00eb vend t\u00eb pas 25 vjet\u00ebve, si\u00e7 ndodh zakonisht. N\u00eb tetor 2021 Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut (GJEDNJ) e shpalli k\u00ebt\u00eb praktik\u00eb t\u00eb paligjshme. N\u00ebse Hungaria zbaton vendimin, Kiss mund t\u00eb lirohet n\u00eb vitin 2034.<\/p>\n<p>Edhe pse seria e vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb Hungari p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb krim unik racist dhe terrorist t\u00eb krahut t\u00eb djatht\u00eb, p\u00ebrgjigja ndaj intervist\u00ebs s\u00eb Kiss deri m\u00eb tani ka qen\u00eb praktikisht zero. Vet\u00ebm disa media soll\u00ebn p\u00ebrmbledhje t\u00eb shkurtra. Por as politikan\u00ebt e qeveris\u00eb Orban, as partia e Orbanit Fidesz dhe as opozita nuk e komentuan at\u00eb. Vet\u00ebm kryesia e partis\u00eb Jobbik l\u00ebshoi \u200b\u200bnj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr me shkrim, duke pohuar se nuk kishin informacione se politikan\u00ebt e tyre kishin lidhje me vrasjet e rom\u00ebve. Edhe reagimet gazetareske n\u00eb Hungari kan\u00eb munguar.<\/p>\n<p>Munges\u00eb interesimi p\u00ebr zbardhjen e \u00e7\u00ebshtjes<\/p>\n<p>Asnj\u00eb pal\u00eb politike n\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb e interesuar p\u00ebr hetimin dhe trajtimin e plot\u00eb t\u00eb serialit t\u00eb vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve, ezkiston nj\u00eb konsensus nga t\u00eb gjitha an\u00ebt\u201d, tha p\u00ebr DW regjisori dhe gazetari Andras B. Vagv\u00f6lgyi. Vagv\u00f6lgyi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga njoh\u00ebsit m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes. Ai ishte i pranish\u00ebm n\u00eb shumic\u00ebn e seancave t\u00eb gjyqit shum\u00ebvje\u00e7ar kund\u00ebr autor\u00ebve dhe n\u00eb 2016 botoi nj\u00eb lib\u00ebr mbi serin\u00eb e vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve. Gjithashtu ai vet\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb kontakt prej koh\u00ebsh me Arpad Kiss, ka zhvilluar me t\u00eb disa intervista t\u00eb papublikuara deri tani dhe po punon p\u00ebr nj\u00eb film dokumentar mbi serialin e vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve.<\/p>\n<p>Vagv\u00f6lgyi beson se nj\u00eb hetim i plot\u00eb i rastit mund t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb drit\u00eb bashk\u00ebpunimin e punonj\u00ebsve t\u00eb siguris\u00eb dhe sh\u00ebrbimeve sekrete. Po k\u00ebshtu mungesa e vullnetit p\u00ebr t\u00eb sqaruar \u00e7\u00ebshtjen tregon munges\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimi p\u00ebr anticiganizmin. &#8220;Politikan\u00ebt tek ne m\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se rasti duhet harruar p\u00ebrfundimisht\u201d, thot\u00eb Vagv\u00f6lgyi p\u00ebr DW.<\/p>\n<p>Jan\u00eb liruar bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt?<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme e sheh rastin edhe ish-politikani liberal Jozsef Gulyas, i cili deri m\u00eb sot s\u00eb bashku me miqt\u00eb dhe t\u00eb njohurit mb\u00ebshtet t\u00eb mbijetuarit e seris\u00eb s\u00eb vrasjeve. &#8220;Fatkeq\u00ebsisht nuk ka shum\u00eb interes p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast, viktimat jan\u00eb pothuajse t\u00eb harruara\u201d, thot\u00eb ai p\u00ebr DW. Si deputet n\u00eb vitet 2009\/10 Guilyas ishte an\u00ebtar i Komisionit Parlamentar p\u00ebr Sigurin\u00eb Komb\u00ebtare, q\u00eb hetonte rastin n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. &#8220;Sipas deklaratave publike t\u00eb Arpad Kiss, gj\u00ebja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme tani do t\u00eb ishte t\u00eb fillojn\u00eb hetimet e reja dhe q\u00eb sh\u00ebrbimet sekrete t\u00eb japin informacionin e tyre p\u00ebr rastin&#8221;, k\u00ebrkon Gulyas.<\/p>\n<p>Por n\u00ebse kjo do t\u00eb ndodh\u00eb, \u00ebsht\u00eb e paqart\u00eb. Policia hungareze dhe Byroja Komb\u00ebtare e Hetimit (NNI) nuk iu p\u00ebrgjigj\u00ebn pyetjes s\u00eb DW, n\u00ebse ishin planifikuar hetime t\u00eb reja, as nuk iu p\u00ebrgjigj\u00ebn pyetjes n\u00ebse hetimet p\u00ebr bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt, si\u00e7 pretendon Kiss, kishin qen\u00eb t\u00eb pasuksesshme.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb roli ka luajtur ish-kryeministri?<\/p>\n<p>Mbi t\u00eb gjitha indikacionet p\u00ebr nj\u00eb bashk\u00ebpunim t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete hungareze jan\u00eb interesante: nd\u00ebr t\u00eb tjera, Istvan Csontos, q\u00eb u d\u00ebnua si bashk\u00ebpun\u00ebtor dhe q\u00eb vepronte si shoferi i autor\u00ebve n\u00eb dy vrasjet e fundit, ishte informator i sh\u00ebrbimit t\u00eb at\u00ebhershme sekret t\u00eb ushtris\u00eb, KBH. Thuhet, se ai ia ka treguar bashk\u00ebpunimin e tij oficerit t\u00eb tij p\u00ebrgjegj\u00ebs; megjithat\u00eb informacioni thuhet se nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb. Csontos u lirua n\u00eb fund t\u00eb gushtit 2022 pas 13 vitesh burg. Deri m\u00eb tani ai nuk \u00ebsht\u00eb shprehur publikisht.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb fakti q\u00eb tani Arpad Kiss-it i jepet nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200be spikatur me intervist\u00eb n\u00eb gazet\u00ebn jozyrtare t\u00eb qeveris\u00eb, mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb sfond politik. N\u00eb intervist\u00eb Kiss akuzon ish-kryeministrin socialist Ferenc Gyurcsany se ka qen\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb indirekte n\u00eb dijeni dhe ka p\u00ebrfituar nga seriali i vrasjeve t\u00eb rom\u00ebve. Gyurcsany \u00ebsht\u00eb ende politikisht aktiv dhe ka qen\u00eb vazhdimisht objektiv i sulmeve nga partia Fidesz e Orbanit. Vet\u00eb ish-kryeministri nuk e ka shpjeguar kurr\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb bind\u00ebse rolin e tij n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast. K\u00ebrkesave p\u00ebr t&#8217;u prononcuar nuk u \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur. DW<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/015414D6-713E-433C-AA50-700866054D19-300x264.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"264\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18815\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/015414D6-713E-433C-AA50-700866054D19-300x264.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/015414D6-713E-433C-AA50-700866054D19-1024x901.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/015414D6-713E-433C-AA50-700866054D19-768x676.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/015414D6-713E-433C-AA50-700866054D19-860x756.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/015414D6-713E-433C-AA50-700866054D19.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/166547E0-3FC0-4497-AD7E-72AB752C2132-300x219.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"219\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18816\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/166547E0-3FC0-4497-AD7E-72AB752C2132-300x219.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/166547E0-3FC0-4497-AD7E-72AB752C2132-1024x749.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/166547E0-3FC0-4497-AD7E-72AB752C2132-768x562.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/166547E0-3FC0-4497-AD7E-72AB752C2132-860x629.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/166547E0-3FC0-4497-AD7E-72AB752C2132.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/77DC42BF-423B-4E13-9B82-8B229057C154-300x226.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"226\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18817\" srcset=\"https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/77DC42BF-423B-4E13-9B82-8B229057C154-300x226.jpeg 300w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/77DC42BF-423B-4E13-9B82-8B229057C154-1024x772.jpeg 1024w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/77DC42BF-423B-4E13-9B82-8B229057C154-768x579.jpeg 768w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/77DC42BF-423B-4E13-9B82-8B229057C154-860x648.jpeg 860w, https:\/\/neutrale.al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/77DC42BF-423B-4E13-9B82-8B229057C154.jpeg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tremb\u00ebdhjet\u00eb vjet pas nj\u00eb serie vrasjesh raciste t\u00eb rom\u00ebve n\u00eb Hungari, autori kryesor b\u00ebn nj\u00eb rr\u00ebfim trondit\u00ebs dhe t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm. Ka pak interes publik p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast. \u00cbsht\u00eb e paqart\u00eb, n\u00ebse do t\u00eb merret nj\u00eb vendim i ri. Autor\u00ebt e krimit vran\u00eb pabesisht, vepruan si burracak\u00eb, gjakftoht\u00eb dhe mizor\u00eb. Ata u vun\u00eb zjarrin sht\u00ebpive t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18818,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":{"0":"post-18814","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18814"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18819,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18814\/revisions\/18819"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}