{"id":16235,"date":"2022-08-30T08:43:34","date_gmt":"2022-08-30T08:43:34","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=16235"},"modified":"2022-08-30T08:43:34","modified_gmt":"2022-08-30T08:43:34","slug":"bizanti-historia-jone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/08\/30\/bizanti-historia-jone\/","title":{"rendered":"“Bizanti, Historia Jon\u00eb !”"},"content":{"rendered":"

(nga Helene Glykatzi-Ahrweiler) <\/p>\n

Leksion nga Bizantinologia Helene Glykatzi-Ahrweiler, Rektorja e Par\u00eb Fem\u00ebr e Akademis\u00eb Franceze dhe Universitetit Sorbonne. <\/p>\n

Mendova q\u00eb t\u00eb mos u them ato q\u00eb do t\u00eb gjeni n\u00ebp\u00ebr libra p\u00ebr Bizantin, ndaj le t\u00eb filloj nga em\u00ebrtimi. Kurr\u00eb bizantin\u00ebt nuk e em\u00ebrtuan veten bizantin. Kurr\u00eb Bizanti nuk \u00ebsht\u00eb referuar si Bizant, por \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmendur si Rom\u00eb, Romani, Perandor dhe Mbet i Romak\u00ebve, deri n\u00eb Perandorin e fundit. <\/p>\n

Nga doli em\u00ebrtimi Bizant? Kur gal\u00ebt, fr\u00ebng\u00ebt vendos\u00ebn t\u00eb publikojn\u00eb shkrimet e vjetra, n\u00eb nj\u00eb moment mb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb periudh\u00ebn e asaj q\u00eb e quajm\u00eb epoka e Bizantit. Frang\u00ebt pyet\u00ebn veten dhe than\u00eb:\u00a0\u201csi t\u2019i quajm\u00eb, sepse k\u00ebta nuk jan\u00eb pjes\u00eb e antikitetit?\u201d\u00a0Dikush tha:\u00a0\u201cti quajm\u00eb roman\u00eb\u201d.\u00a0\u201cJo, sepse roman\u00eb jan\u00eb romak\u00ebt e vjet\u00ebr, jemi tashm\u00eb ne katolik\u00ebt dhe nuk mundet q\u00eb k\u00ebta heretik\u00eb ortodoks\u00eb, t\u2019i quajm\u00eb roman\u00eb\u201d, tha dikush tjet\u00ebr.\u00a0\u201cLe t\u2019i qujm\u00eb frang\u00eb\u201d\u00a0dhe n\u00ebnkuptonin Kostandinopoj\u00ebn mes k\u00ebtij em\u00ebrtimi. M\u00eb pas, nj\u00eb tjet\u00ebr tha:\u00a0\u201cKostandinopoja u nd\u00ebrtua mbi rr\u00ebnojat e qytetit t\u00eb Bizantos, ndaj le t\u2019i quajm\u00eb Biznatin\u00eb\u201d. <\/p>\n

Dhe k\u00ebshtu p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, frang\u00ebt filluan t\u00eb flisnin p\u00ebr Histori Bizantine. Anglez\u00ebt nuk e pranuan kurr\u00eb k\u00ebt\u00eb em\u00ebrtim.\u00a0\u201cLater Roman Empire\u201d\u00a0ky ishte emr\u00ebtimi i Bizantit p\u00ebr anglez\u00ebt, apo \u201cEast Roman Empire\u201d edhe p\u00ebr gjermanik\u00ebt deri n\u00eb nj\u00eb far\u00eb kohe. <\/p>\n

Grek\u00ebt pranuan em\u00ebrtimin dhe termin Bizant dhe jo\u00a0\u201cHistoria Mejsetare Greke\u201d, q\u00eb t\u00eb katandiset Bizanti, n\u00eb Amerik\u00eb, Angli, Franc\u00eb, Gjermani dhe kudo si epoka, q\u00eb nuk u em\u00ebrtua kurr\u00eb si Historia e Mesjet\u00ebs s\u00eb Helenizmit. <\/p>\n

Cili \u00ebsht\u00eb Bizanti? Cili \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktimi p\u00ebr Bizantin? <\/p>\n

Bizanti \u00ebsht\u00eb vazhdim\u00ebsia organike dhe thuajse vazhdim\u00ebsia biologjike e Perandoris\u00eb Romake. Perandoria Romake, Roma \u00ebsht\u00eb elementi i par\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs i Bizantit. Roma si fuqi bot\u00ebrore ishte ndar\u00eb n\u00eb Perandorin\u00eb e Lindjes dhe n\u00eb Perandorin\u00eb e Per\u00ebndimit. Pjesa Lindore e Perandoris\u00eb Romake \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht ajo q\u00eb ne sot e quajm\u00eb Bizant. Bizanti ishte pjesa Romaike Lindore e kristianizuar\u00a0(pra Roma pushoi s\u00eb q\u00ebn\u00eb pagane dhe u b\u00eb kristiane), e helenizuar\u00a0(pra nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm latishitja gjuha e folur n\u00eb Perandorin\u00eb q\u00eb e quajm\u00eb Bizantine)\u00a0dhe padyshim Kostandinopoja ishte qendra, them qend\u00ebr dhe nuk them kryeqytet, pasi e till\u00eb u b\u00eb m\u00eb von\u00eb. <\/p>\n

Si u nd\u00ebrtua Kostandinopoja <\/p>\n

Konstandini\u00a0(jemi n\u00eb fillimet e shekullit t\u00eb 4-\u00ebt pas Krishtit)\u00a0k\u00ebrkon t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr ushtarake n\u00eb Lindje, sepse nga Lindja vinte k\u00ebrc\u00ebnimi kund\u00ebr Perandoris\u00eb. P\u00ebrzgjodhi fillimisht Troj\u00ebn, Ilionin. Pse? Sepse donte q\u00eb dy popujt e m\u00ebdhenj t\u00eb Perandoris\u00eb Romake, dometh\u00ebn\u00eb helen\u00ebt dhe latin\u00ebt, t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Helen\u00ebt si t\u00eb lasht\u00eb kishin fituar dikur mbi Troj\u00ebn. Po latin\u00ebt p\u00ebrse? Sepse Enea, duke u larguar nga Troja,mb\u00ebrriti n\u00ebp\u00ebrmjet Kalkidon\u00ebs, ku u dashuria me Didon\u00eb, n\u00eb Itali. Dhe \u00e7far\u00eb b\u00ebri? Nd\u00ebrtoi Rom\u00ebn, ndaj dhe t\u00eb gjitha dinastit\u00eb per\u00ebndimore q\u00eb pasuan u konsideruan si trojane. <\/p>\n

Por Konsandini nuk e nd\u00ebrtoi qendr\u00ebn ushtarake n\u00eb Troj\u00eb, sepse drejtuesit e marin\u00ebs i than\u00eb q\u00eb Troja nuk ka nj\u00eb port t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm, p\u00ebr t\u00eb mbledhur flot\u00eb dhe ushtri t\u00eb madhe n\u00eb num\u00ebr dhe atyre u ishte e nevojshme nj\u00eb qend\u00ebr ushtarake. <\/p>\n

Konstandini vendos t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb Selanik, sepse Selaniku ishte nj\u00eb qend\u00ebr e madhe romanike e asaj periudhe, rruga Egnatia q\u00eb kalonte prej andej, q\u00eb ishte shum\u00eb m\u00eb e hershme se Bizanti, atje ku sot gjejm\u00eb edhe Harkun e Kamar\u00ebs. Mb\u00ebrriti n\u00eb Selanik dhe nd\u00ebrtoi Rotond\u00ebn. Dhe k\u00ebtu vlen t\u00eb p\u00ebrmendim di\u00e7ka t\u00eb papublikuar m\u00eb par\u00eb se, Konstandini e nd\u00ebrtoi si mauzoleum p\u00ebr veten e tij. Por nuk q\u00ebndroi as n\u00eb Selanik, pasi rreziku nga Lindja nuk mund t\u00eb shmangej dhe as mund t\u00eb p\u00ebrballohej nga kjo vendndodhje. <\/p>\n

At\u00ebher\u00eb zgjedh trev\u00ebn e Polis-it\u00a0(Kostandinopoj\u00ebs), por n\u00eb cilin vend, pik\u00ebrisht p\u00ebrball\u00eb, n\u00eb zon\u00ebn aziatike, n\u00eb Skutali. Dhe tani miti dhe thrileri thon\u00eb:\u00a0\u00cbngj\u00ebll Zoti \u00e7do mbr\u00ebmje merrte veglat e pun\u00ebs s\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, gur\u00ebt dhe shk\u00ebmbinjt\u00eb dhe \u00e7onte nga bregu p\u00ebrball\u00eb. Pra, Polis-i \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje teike, nga Zoti. Dhe k\u00ebshtu nd\u00ebrtoi qytetin t\u00eb cilit i dha emrin e tij, duke ndjekur nj\u00eb zakon aleksandrian, sepse kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, grek\u00ebt e antikitetit nuk u jepnin qyteteve dhe vendbanimeve emra mbret\u00ebrish, me p\u00ebrjashtim t\u00eb maqedonasve. <\/p>\n

Sa m\u00eb sip\u00ebr nuk ka pse t\u2019ju sjell\u00eb n\u00ebp\u00ebrmend pyetjen e dyshimit, n\u00ebse maqedonasit jan\u00eb helen\u00eb apo jo. Jan\u00eb dhe ju kujtoj vargun e Andrianit nga sh\u00ebnimet e Aleksandrit t\u00eb Madh, \u201cesti oun Ellas kai Makedonia\u201d\u00a0(\u00ebsht\u00eb nj\u00eb Maqedonia dhe Greqia).
\nDhe k\u00ebshtu Konstandini nd\u00ebrtoi qytetin e Kostandinopoj\u00ebs dhe k\u00ebtu kemi fillimet e Historis\u00eb Bizantine. Konvencinalisht, 11 maji i vitit 330 \u00ebsht\u00eb data e p\u00ebrurimit t\u00eb themelimit t\u00eb Polis-it, Qytetit. Dhe kur Konstandini p\u00ebruroi Polis-in, duke ju p\u00ebrmendur se ai ende nuk ishte i krishter\u00eb, por qytetin, Polis-in, ja dedikoi Krishtit,\u00a0\u201cTy Krisht k\u00ebt\u00eb Qytet ta dedikoj\u2026\u201d.
\nK\u00ebshtu pra u nd\u00ebrtua qyteti, qendra, sepse n\u00eb at\u00eb koh\u00eb t\u00eb historis\u00eb, Perandoria kishte dy rreziqe, ishin pers\u00ebt n\u00eb Lindje, q\u00eb pas katastrof\u00ebs aleksanriane, rigjet\u00ebn me dinastin\u00eb e sassanid\u00ebve madh\u00ebshtin\u00eb e tyre magjeps\u00ebse dhe po k\u00ebrkonin nga Perandoria Romake, apo Bizanti tashm\u00eb, at\u00eb q\u00eb njihet si \u2018Dominium Mundi\u2019, dominimin universal. Dometh\u00ebn\u00eb, Konstandini ka p\u00ebrball\u00eb, nj\u00eb Perandori, me t\u00eb tilla ambicje, q\u00eb vjen nga Lindja dhe problemi, apo rreziku tjet\u00ebr me t\u00eb cilin p\u00ebrballet Perandori \u00ebsht\u00eb zbritja, apo dyndja e\u00a0\u201cbarbar\u00ebve\u201d\u00a0dhe flasim p\u00ebr got\u00eb, visigot\u00eb vandil\u00eb, vandal\u00eb, unit\u00eb, utrigurus, kutrigurus etj., fakt q\u00eb tregon se duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb rezistenc\u00eb edhe nga territori europian. <\/p>\n

Ndaj dhe Konstandini e nd\u00ebrtoi qytetin atje ku e nd\u00ebrtoi, q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballoj\u00eb t\u00eb dyja k\u00ebto k\u00ebrc\u00ebnime q\u00eb i kanoseshin Perandoris\u00eb. Por n\u00ebse sassanid\u00ebt nga Lindja ishin t\u00eb organizuar, barbar\u00ebt n\u00eb veri, nga territori i Europ\u00ebs, nuk kishin shtet t\u00eb organizuar, ndaj dhe biznatin\u00ebt k\u00ebto vende i kan\u00eb qujatur\u00a0\u2018Kombet e Pathemeluara\u2019, jan\u00eb ata pra q\u00eb ende nuk jan\u00eb t\u00eb organizaur n\u00eb struktura shtet\u00ebrore. <\/p>\n

K\u00ebto\u00a0\u2018Kombe t\u00eb Pathemeluara\u2019\u00a0jan\u00eb ato q\u00eb kan\u00eb krijuar Europ\u00ebn e sotme.
\nCilat jan\u00eb karakteristikat e k\u00ebsaj pjes\u00eb t\u00eb Perandoris\u00eb, pas vitit 430, q\u00eb sipas historian\u00ebve fillon Historia Bizantine? <\/p>\n

Kurr\u00eb Konstandini nuk e b\u00ebri kryeqytet Kostandinopoj\u00ebn, kurr\u00eb. Por gjithmon\u00eb, Roma do t\u00eb konsiderohej\u00a0\u2018Qyteti i P\u00ebrjetsh\u00ebm\u2019\u00a0dhe kryeqyteti i Perandoris\u00eb do t\u00eb ishte gjithmon\u00eb atje ku do t\u00eb ishte Perandori, Roma pra, mbeti ve\u00e7se\u00a0\u2018Qyteti i P\u00ebrjetsh\u00ebm\u2019. <\/p>\n

Pse Konstandini erdhi n\u00eb Lindje? <\/p>\n

Sepse karakteristikat e pjes\u00ebs Lindore t\u00eb Perandoris\u00eb n\u00eb at\u00eb periudh\u00eb kohore ishin: <\/p>\n

\u2022 Kristianizimi. Lindja \u00ebsht\u00eb rajoni i par\u00eb i kristianizuar, i krisht\u00ebruar, territori i par\u00eb i krishter\u00eb. Nga e dim\u00eb k\u00ebt\u00eb? E thjesht\u00eb, n\u00ebse lexoni Apokalipsin e Joanit do t\u00eb shikoni se ekzistojn\u00eb 7 lihnit\u00eb \/ kishat ndri\u00e7uese t\u00eb Apokalipsit, q\u00eb nuk jan\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se shtat\u00eb qendrat e m\u00ebdha kristiane t\u00eb epok\u00ebs: Efesi, Zmirna, Pergamo, Thietira, Sardis, Filadelfia dhe Laodikia, t\u00eb gjitha qytete, qendra n\u00eb Rajonin e Azis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl. Nj\u00eb territor popullata e t\u00eb cilit duhet t\u00eb p\u00ebrballej me pers\u00ebt dhe q\u00eb gjendej pra n\u00eb pjes\u00ebn Lindore t\u00eb Perandoris\u00eb. <\/p>\n

\u2022 Helenizmi dhe helenofonia. Cila \u00ebsht\u00eb ndarja mes greqishtes dhe latinishtes? N\u00ebse mbi hart\u00eb b\u00ebni nj\u00eb vij\u00eb nga Venecia dhe e zbrisni deri n\u00eb Sirtin e Afrik\u00ebs, do t\u00eb gjeni n\u00eb Lindje civilizimin helenofon, popullat\u00ebn helenofone dhe n\u00eb Per\u00ebndim do t\u00eb gjeni civilizimin latinogjen, si dhe latinofon\u00ebt.
\nPo t\u00eb flasim p\u00ebr kristianizimin e k\u00ebsaj pjese t\u00eb Perandoris\u00eb, duhet t\u00eb p\u00ebrmendim se i gjth\u00eb kodi i krisht\u00ebrimit, p\u00ebrve\u00e7 Ungjillit sipas Markut, \u00ebsht\u00eb i shkruar n\u00eb greqisht. Por edhe Ungjilli i Markut n\u00eb vitin 64 u p\u00ebrkthye n\u00eb greqisht, dometh\u00ebn\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb shum\u00eb t\u00eb af\u00ebrt me at\u00eb t\u00eb Krishtit fizikisht mes nesh. P\u00ebrmenden k\u00ebto fakte p\u00ebr t\u00eb puthitur bashk\u00ebekzistenc\u00ebn e krisht\u00ebrimit me helenizmin. <\/p>\n

Nd\u00ebrkoh\u00eb, Konstandini deri n\u00eb momentet e fundit t\u00eb jet\u00ebs nuk ishte pag\u00ebzuar, por vazhdonte dhe b\u00ebnte flijime n\u00eb altarin e Diellit dhe n\u00ebse themi se Konstandini u b\u00eb i krishter\u00eb, i referohemi shkrimeve t\u00eb Efsevit, i cili na thot\u00eb se Konstandini u pag\u00ebzua n\u00eb shtarin e tij t\u00eb vdekjes. Por kjo nuk e pengoi aspak p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb Polis apo Qytet t\u00eb krishter\u00eb, pik\u00ebrisht sepse popujt e krishter\u00eb t\u00eb Lindjes i kishte t\u00eb nevojsh\u00ebm, popujt helinofon\u00eb e kishin t\u00eb nevojshme p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb bashk\u00eb, si dhe p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar kund\u00ebr pers\u00ebve. <\/p>\n

K\u00ebshtu pra, Kostandinopoja nuk \u00ebsht\u00eb kryeqyteti ende, por ve\u00e7se nj\u00eb qend\u00ebr e madhe kund\u00ebr dhe p\u00ebrball\u00eb pers\u00ebve. Konstandinit i duhej nj\u00eb Perandori q\u00eb do t\u00eb kishte organizim dhe rend. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ajo q\u00eb b\u00ebn \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb njoh\u00eb krisht\u00ebrimin si besim zyrtar, vendosur me dekretin e Milanos, p\u00ebrbri besimeve t\u00eb tjera, si panteizmi dhe p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb
\nn\u00eb vitin 325 organizon Sinodin e Par\u00eb Ikumenin t\u00eb Kish\u00ebs Kristiane n\u00eb Nikea. Kujtojm\u00eb se Polis-i nuk \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar ende. <\/p>\n

Si\u00e7 edhe e dini, Sinodi i Par\u00eb Ikumenik \u00ebsht\u00eb sinodi q\u00eb hartoi\u00a0\u201cSimbolin e Lutjes s\u00eb Krisht\u00ebrimit\u201d\u00a0(Besoj n\u00eb nj\u00eb Per\u00ebndi, At, t\u00eb Gjithpushtetsh\u00ebm, Krijuesin e Qiellit dhe t\u00eb Tok\u00ebs\u2026). Dhe cil\u00ebt e hartuan k\u00ebt\u00eb lutje? K\u00ebt\u00eb lutje e hartuan 318 et\u00ebr teofor\u00eb t\u00eb Nikeas, mes t\u00eb cil\u00ebve edhe Shenjti Athanas, i cili p\u00ebr t\u00eb
\ntreguar se t\u00eb Treja jan\u00eb Nj\u00eb, mori nj\u00eb tull\u00eb dhe n\u00eb at\u00eb moment zjarri nga tulla u ngjit lart, uji ra posht\u00eb dhe n\u00eb duart e tij mbeti dheu. Pra, zjarri, dheu dhe uji, p\u00ebrb\u00ebnin tull\u00ebn, k\u00ebt\u00eb mrekulli b\u00ebri p\u00ebr t\u00eb treguar se Trinia e Shenjt\u00eb \u00ebsht\u00eb Nj\u00eb. Ndaj dhe n\u00eb disa ikonografi, n\u00ebse shikoni Sh\u00ebn Thanasin me nj\u00eb tull\u00eb n\u00eb dor\u00eb, mos u \u00e7udisni, \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht ky moment nga Sinodi i Par\u00eb Ikumenik i vitit 325. <\/p>\n

Viti 325, Sinodi i Par\u00eb Ikumenin kishte p\u00ebr drejtues t\u00eb tij, vet\u00eb Konstandinin. Konstandini nuk \u00ebsht\u00eb i pag\u00ebzuar n\u00eb k\u00ebto momente e megjithat\u00eb drejtoi Sinodin e Par\u00eb t\u00eb Kish\u00ebs. Dhe \u00e7far\u00eb titull mbante Konstandini n\u00eb ato Sinod? Mbante titullin Episkopi i t\u00eb Jasht\u00ebmve, dometh\u00ebn\u00eb ishte Episkopi i atyre q\u00eb nuk ishin ende t\u00eb krishter\u00eb, e atyre q\u00eb ishin ende jasht\u00eb krisht\u00ebrimit dhe si Perandor ishte i detyruar t\u00eb siguronte q\u00eb t\u00eb ekzistonte rend dhe t\u00eb mbronte krisht\u00ebrimin. <\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb konkluduar, krisht\u00ebrim, helenofoni dhe qendra Kostandinoj\u00eb, na japin p\u00ebrcaktimin e Perandoris\u00eb q\u00eb e quajm\u00eb Bizant. Ritheksoj, kjo \u00ebsht\u00eb Perandoria Lindore, Romaike, e Krisht\u00ebruar dhe e Helenizuar me qend\u00ebr Kostandinopoj\u00ebn, ky \u00ebsht\u00eb i vetmi p\u00ebrcaktim, apo determinim i sakt\u00eb p\u00ebr Bizantin. Fillon nga viti 330 dhe p\u00ebrfundon n\u00eb vitin 1453. Si\u00e7 dhe ju theksova m\u00eb lart, anglez\u00ebt nuk pranuar kurr\u00eb q\u00eb ta quajn\u00eb Bizant, por\u00a0\u201cLater Roman Empire\u201d\u00a0dhe Puri do t\u00eb shkruante:\u00a0\u201cBizanti nuk ekzistonte kurr\u00eb, Roma ra n\u00eb vitin 1453\u201d. <\/p>\n

\u00c7far\u00eb mbetet nga Roma? <\/p>\n

Fillimisht mbeti emri, Rom\u00eb dhe Romani. Adminitrimi, kodi legjislativ dhe gjith\u00e7ka u ngrit dhe mbeti mbi ideologjin\u00eb e Bizantit. Roma ishte e barazvlefshme me Perandorin\u00eb Bot\u00ebrore, Perandori e cila printe kudo ku kishte tok\u00eb q\u00eb shkelej dhe det q\u00eb lundrohej. Pra universalja, do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga element\u00ebt q\u00eb do t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb Bizanti deri n\u00eb fund t\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tij. <\/p>\n

Duhet theksuar se \u00e7do luft\u00eb e b\u00ebr\u00eb nga Bizanti ishte luft\u00eb p\u00ebr t\u2019u mbrojtur, dometh\u00ebn\u00eb mbronte territore q\u00eb i p\u00ebrkisnin Perandoris\u00eb, si dhe b\u00ebnte luft\u00eb p\u00ebrkrah \u2018v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb pa\u00e7liruar\u2019\u00a0(ky togfjal\u00ebsh haset n\u00eb shkrimet dhe dokumentet zyrtare t\u00eb koh\u00ebs). Luft\u00eb mbrojt\u00ebse, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb, luft\u00eb e drejt\u00eb. Kuptimi i luft\u00ebs s\u00eb drejt\u00eb \u00ebsht\u00eb kontekst bizantin dhe thuhet dhe shkruhet se lufta q\u00eb ka gjak kristian \u00ebsht\u00eb edhe lufta e past\u00ebr dhe e drejt\u00eb, luft\u00eb n\u00eb mbrojtje, gjak i derdhur p\u00ebr t\u2019u mbrojtur.
\nT\u00eb themi di\u00e7ka p\u00ebr helenofonin\u00eb. Dim\u00eb se popullata e pjes\u00ebs Lindore t\u00eb Perandoris\u00eb ishte helenofone. Et\u00ebrit e Kish\u00ebs shkruanin greqisht, Sinodet Ikumenike mbanin praktika dhe pro\u00e7esverbale n\u00eb greqisht dhe latinisht, arsimi zhvillohej n\u00eb greqisht. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb kemi Universitet dhe ky krijohet n\u00eb Kostandinopoj\u00eb n\u00eb vitin 425, me shkoll\u00eb juridike dhe deg\u00eb t\u00eb tjera, t\u00eb gjitha n\u00eb greqisht. <\/p>\n

Por kur u b\u00eb greqishtja gjuha zyrtare e shtetit, Perandoris\u00eb dhe pse? <\/p>\n

Legjislacioni mbetej n\u00eb gjuh\u00ebn latine, Kodi i Teodosit ishte n\u00eb latinisht, Kodet e Justinianit ishin s\u00ebrisht n\u00eb latinisht dhe duhet t\u00eb pritej Mbret\u00ebrin\u00eb e Irakliut, vitet 610-641, q\u00eb greqishtja t\u00eb b\u00ebhej gjuha zyrtare e shtetit, Perandoris\u00eb Lindore, Bizantit. <\/p>\n

Por \u00e7far\u00eb kishte ndodhur m\u00eb par\u00eb, sepse asgj\u00eb nuk vjen spontanisht dhe papritur? Kush njeh vepr\u00ebn legjislative t\u00eb Justinianit, di q\u00eb verpa e tij e fundit \u00ebsht\u00eb e ashtuquajtura\u00a0\u201cNeares\u201d.\u00a0\u201cNeare\u201d\u00a0\u00e7far\u00eb? N\u00ebse mendoni se k\u00ebto\u00a0\u201cNeare\u201d\u00a0jan\u00eb Ligjet e Bizantit, po ju b\u00ebj me dije se t\u00eb gjitha jan\u00eb t\u00eb shkruara n\u00eb greqisht. \u00c7\u2019do t\u00eb thot\u00eb\u00a0\u201cneara\u201d? Sipas Justinianit\u00a0\u201cnearos nomos\u201d\u00a0(ligji i ri),\u00a0\u201cnearos\u201d\u00a0do t\u00eb duhej t\u00eb ishte, por ka p\u00ebrdorur gjinin\u00eb fem\u00ebrore “neara\u201d, ndikuar nga fem\u00ebrorja e latinishtes, hatroi ligje n\u00eb greqisht dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nuk ka m\u00eb diskutim, pasi \u00ebsht\u00eb pranuar prej t\u00eb gjith\u00eb profesionist\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs. <\/p>\n

Joani Lidos, i cil\u00eb \u00ebsht\u00eb kryeminist\u00ebr i Justinianit n\u00eb ato koh\u00eb, shkruan n\u00eb nj\u00eb nga verpat e tij t\u00eb m\u00ebdha, e cila titullohet\u00a0\u201cPari Axiomaton\u201d (The Positions):\u00a0\u201c\u2026kur flisnim gjuh\u00ebn e atit dikur, ishim t\u00eb m\u00ebdhenj dhe t\u00eb fuqish\u00ebm\u2026\u201d. Tekst i shkruar n\u00eb gjuh\u00ebn greke dhe jo i p\u00ebrkthyer nga latinishtja n\u00eb greqisht. Kudo n\u00eb Perandori filloi t\u00eb shkruhej greqisht. <\/p>\n

T\u00eb b\u00ebj nj\u00eb parantes\u00eb dhe t\u00eb them q\u00eb epoka e Justinianit \u00ebsht\u00eb edhe periudha e p\u00ebrplasjeve t\u00eb shumta me pers\u00ebt. Justiniani d\u00ebrgoi n\u00eb nj\u00eb moment Patrikun dhe Joanin si ambasador\u00eb n\u00eb Persi, p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb diskutimet e fundit p\u00ebrpara luft\u00ebs. Teksa filluan bisedimet Joani i thot\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit pers Horsroi:\u00a0\u201cEdhe pse jemi t\u00eb sigurt\u00eb q\u00eb do t\u00eb fitojm\u00eb, preferojm\u00eb paqen, sepse besojm\u00eb se fituesi \u00ebsht\u00eb m\u00eb i keq se humb\u00ebsi i luft\u00ebs, sepse vet\u00ebm t\u00eb humburit derdhin kaq lot dhe jan\u00eb kaq fatkeq\u00eb, por s\u00ebrish fituesi jeton m\u00eb keq se kushdo\u201d. Ndoshta k\u00ebto fjal\u00eb duhet t\u00eb thuhen dhe m\u00ebsohen sot n\u00eb \u00e7do klas\u00eb shkolle dhe n\u00eb \u00e7do platform\u00eb publike, p\u00ebr t\u00eb edukuar brezat.
\nN\u00eb nj\u00eb moment tjet\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr helenofonin\u00eb, Julian Paravati, apo shkel\u00ebsi i ligjit, i cili nuk donte t\u2019i jepte krisht\u00ebrimit form\u00ebn dhe trajt\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e donin njer\u00ebzit q\u00eb e besonin, i ndaloi p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb krishter\u00ebt t\u00eb flisnin dhe t\u00eb shkruanin greqisht, duke u th\u00ebn\u00eb se greqishta ishte gjuh\u00eb e intelektit dhe nuk mund t\u00eb lejohej t\u00eb flitej prej kujtdo\u00a0(pretekst). Dhe at\u00ebher\u00eb p\u00ebr ta kund\u00ebrshtuar, Grigori Nanzianzinos i d\u00ebrgon tez\u00ebn, pun\u00ebn e tij shkencore me titull\u00a0\u201cTinos to Ellenizeis\u201d (E kujt \u00ebsht\u00eb greqishtja), duke i th\u00ebn\u00eb se gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e jona, gjith\u00e7ka u p\u00ebrket t\u00eb krishter\u00ebve, duke p\u00ebrmendur t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebt e jet\u00ebs, p\u00ebrve\u00e7 nj\u00eb gj\u00ebje, pederastis\u00eb, kjo nuk na p\u00ebrket ne, t\u00eb krishter\u00ebve. <\/p>\n

Fjala, termi\u00a0\u201cellin\u201d\u00a0p\u00ebr biznatin\u00ebt, deri von\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebsonte vet\u00ebm idololatr\u00ebt\u00a0(adhuruesit e idhujve, idhtar\u00ebt), asgj\u00eb tjet\u00ebr, me epiqend\u00ebr Athin\u00ebn. <\/p>\n

Kostandinopoja u quajt, Roma e Re, Jeruzalemi i Ri, Sioni i Ri, por kurr\u00eb Athina e Re, sepse Athina ishte qyteti i idhujve dhe Kostandinopoja qendra e krisht\u00ebrimit. Dhe p\u00ebr t\u00eb asgj\u00ebsuar ekzistenc\u00ebn e idhtar\u00ebve n\u00eb epok\u00ebn e Justinianit, n\u00eb vitin 529, me vendim u mbyll Akademia e Athin\u00ebs, vatra e brumosjes s\u00eb idhtar\u00ebve. Dhe ku shkuan profesor\u00ebt dhe dhaskal\u00ebt e Akademis\u00eb? Pik\u00ebrisht, p\u00ebrball\u00eb, n\u00eb Lindje tek Pers\u00ebt. Dhe k\u00ebshtu arab\u00ebt n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, gjet\u00ebn njer\u00ebz p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkthyer shkrimet e antikitetit dhe nuk ka asnj\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsi ajo q\u00eb thuhet se, arab\u00ebt paskan shp\u00ebtuar vepra nga antikiteti grek. Dhe vepra kryesore q\u00eb p\u00ebrkthyen ishte nj\u00eb vep\u00ebr e Aristotelit, q\u00eb iu nevojitej p\u00ebr t\u00eb administruar Perandorin\u00eb e tyre.
\nD\u00ebgjoj shpesh q\u00eb thuhet se fal\u00eb arab\u00ebve, sot kemi shkrimet klasike. Po t\u00eb ishte k\u00ebshtu dua t\u2019ju drejtoj disa pyetje: Ku \u00ebsht\u00eb Homeri arab? Ku \u00ebsht\u00eb tragjedia arabe? Ku \u00ebsht\u00eb poezia lirike arabe? Askund! Pra, arab\u00ebt p\u00ebrkthyen vet\u00ebm veprat t\u00eb cilat u ishin t\u00eb nevojshme, p\u00ebr administrat\u00ebn e tyre, duke p\u00ebrkthyer Aristotelin, pak nga gjeograf\u00ebt, kryesisht Prolemeun dhe shum\u00eb pak nga Platoni.
\nK\u00ebto, p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb se n\u00eb epok\u00ebn e Justinianit kemi edhe kritianizimin perfekt t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Perandoris\u00eb, k\u00ebshtu pra Kostandinopoja, Krisht\u00ebrimi dhe Helenizmi u b\u00ebn\u00eb nj\u00eb realitet i pamohuesh\u00ebm. <\/p>\n

Kur u b\u00eb Kostandinopja kryeqytet i Perandoris\u00eb? <\/p>\n

Deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb q\u00eb falim, \u00ebsht\u00eb Roma, kryeqendra. Nd\u00ebrkoh\u00eb Konstandini krijon n\u00eb Kostandinopoj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb struktur\u00ebn administrative, vendos dhe em\u00ebron drejtues periferish, krijon hierakri pushteti n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet, por ende qyteti nuk \u00ebsht\u00eb kryeqytet. <\/p>\n

Kur n\u00eb vitin 396 got\u00ebt largohen nga Athina, pasi kan\u00eb d\u00ebmtuar edhe Akropolin\u00a0(theksoj q\u00eb Akropolin e kan\u00eb shkat\u00ebrruar got\u00ebt), shkrimet thon\u00eb q\u00eb s\u00eb bashku me ta ishin edhe mbart\u00ebsit e Hyjnit, dometh\u00ebn\u00eb disa murgj\u00ebr kristian\u00eb, q\u00eb m\u00eb pas shkuan n\u00eb Per\u00ebndim, n\u00eb Rom\u00eb. Dhe m\u00eb pas, got\u00ebt n\u00eb vitin 410 shkat\u00ebrruan t\u00ebr\u00ebsisht edhe Rom\u00eb. Dhe m\u00eb pas, got\u00ebt n\u00eb vitin 410 shkat\u00ebrruan t\u00ebr\u00ebsisht edhe Rom\u00ebn. Q\u00eb nga ky moment Kostandipoja mbetet t\u00eb jet\u00eb Roma e vetme dhe b\u00ebhet mbret\u00ebrorja, b\u00ebhet kryeqyteti, kryeqendra, teksa k\u00ebtu ndodhen tani m\u00eb qarqet administrative, Patriarkanat, n\u00eb Konstandinopij\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe do t\u00eb mbetet p\u00ebrgjithmon\u00eb Perandori. Dhe \u00e7\u2019do t\u00eb thot\u00eb mbret\u00ebrore? Do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb kush zot\u00ebron Qytetin \/ Polis-in zot\u00ebron Mbret\u00ebrin\u00eb. P\u00ebr rrjedhoj\u00eb banori i Kostandinopoj\u00ebs b\u00ebhet Perandor. Ndaj dhe ju sugjeroj t\u00eb lexoni sesi Dushani donte t\u00eb merrte Qytetin dhe kur e mori Muhamedi i II, ai personalisht n\u00eb greqisht shkroi:\u00a0\u201cK\u00ebtu jam Mbret, K\u00ebtu \u00ebsht\u00eb Mbret\u00ebrorja. Mbart titullin\u201d, ndoqi g\u00ebrm\u00eb pas g\u00ebrme vendimet e Bizantit. <\/p>\n

Krisht\u00ebrimi n\u00eb Kostandinopoj\u00ebn kryeqytet u b\u00eb besimi zyrtar i Perandoris\u00eb. Edhe pse ishte n\u00eb minoranc\u00eb fillimisht, arriti t\u00eb mbijetoj\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrhapet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Perandorin\u00eb, sepse kishte organizimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb mundsh\u00ebm administrativ, me hierarki absolute: mitropolit\u00eb, episkop\u00eb, koroepiskop\u00eb, enorit\u00eb dhe t\u00eb tjer\u00eb, gj\u00eb q\u00eb e ndihmonte Perandorin\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb mobilizimin e popullat\u00ebs, n\u00ebse do t\u00eb nevojitej. Por, krisht\u00ebrimi vuan q\u00eb prej lindjes s\u00eb tij, nga herezit\u00eb. Jan\u00eb fillimisht herezit\u00eb parakristiane, si p\u00ebr shembull heretik\u00ebt e dijes, apo filozof\u00ebt gnostik\u00eb si\u00e7 njihen, m\u00eb pas vijn\u00eb manike\u00ebt q\u00eb orvaten mes s\u00eb mir\u00ebs dhe s\u00eb keqes dhe se mes s\u00eb mir\u00ebs dhe s\u00eb keqes dhe se mes k\u00ebtyre t\u00eb dyjave ka nj\u00eb asgj\u00eb, zgjidhni dhe merrni, si dhe t\u00eb tjera herezi dhe heretik\u00eb t\u00eb disa llojeve dhe rrymave. <\/p>\n

Krisht\u00ebrimi vuajti edhe nga rryma protestante q\u00eb parashtronte pyetje dhe teza heretike, si:\u00a0\u201cN\u00ebse Krishti ishte Per\u00ebndi, nuk kishte pse ndjente vuajtje n\u00eb kryq\u00ebzim. Pra, vuajtjet n\u00eb kryq jan\u00eb thjesht element fantazmagorik. P\u00ebrse duhet t\u00eb anagazhohemi me t\u00eb Premten e zer\u00eb, apo me Pashk\u00ebn:\u201d\u00a0K\u00ebshtu filloi mosmarr\u00ebveshja dhe p\u00ebrplasja e madhe kristianologjike dhe p\u00ebrpara k\u00ebsaj kemi protest\u00ebn e Arios-it\u00a0(presviter i Kish\u00ebs n\u00eb Aleksandri), i cili shkruante:\u00a0\u201cN\u00ebse Krishti \u00ebsht\u00eb Biri i Per\u00ebndis\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb i m\u00ebvonsh\u00ebm, sepse nuk mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb nj\u00eb epoke edhe Ati edhe Biri. Pra, fillimisht Ati, m\u00eb pas Biri dhe m\u00eb tej dhe m\u00eb von\u00eb Shpirti i Shenjt\u00eb\u201d. <\/p>\n

Kaluan dy Sinode Ikumenike, edhe i pari i vitit 325 dhe i dyti i vitit 381, mbajtur n\u00eb Kostandinopoj\u00eb, p\u00ebr t\u2019u krijuar dhe kristalizuar si mendim i padiskutuesh\u00ebm kristian \u201cOmousi\u201d\u00a0(ideni, identiku, i t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs trajte, i t\u00eb nj\u00ebjtit thelb). <\/p>\n

T\u00eb mos harrojm\u00eb pa p\u00ebrmendur se Arios-i krijoi rrym\u00ebn e tij q\u00eb u quajt Arianiz\u00ebm dhe arian\u00eb ishin t\u00eb gjith\u00eb barbar\u00ebt q\u00eb jetonin brenda Perandoris\u00eb, ndaj dhe n\u00eb ato koh\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pastrim etnik kund\u00ebr got\u00ebve. <\/p>\n

Do t\u00eb duhet t\u00eb arrinim n\u00eb Sinodin e Kat\u00ebr Ikumenik t\u00eb vitit 451, n\u00eb Kalkidon\u00eb, duke kujtuar k\u00ebtu se Roma nuk ka m\u00eb asnj\u00eb rol, \u00ebsht\u00eb shkat\u00ebrruar dhe t\u00eb gjitha luhen n\u00eb Polis dhe n\u00eb Lindje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb Sinod pra, vendoset q\u00eb Krijuesi \u00ebsht\u00eb Per\u00ebndi dhe Njeri, Nj\u00eb dhe i Vet\u00ebm. <\/p>\n

Vlen t\u00eb p\u00ebrmendim gjithashtu se nga viti 451 i k\u00ebtij Sinodi, Maria p\u00ebrmendet si Theotoko\u00a0(Hyjlind\u00ebse), kjo shkruhet edhe n\u00eb ikonat e saj pas k\u00ebtij Sinodi. T\u00eb gjitha ikonat e m\u00ebp\u00ebrmar\u00ebshme nuk e p\u00ebrmendin Sh\u00ebn Marin\u00eb si Theotoko. <\/p>\n

Dhe ky diskutim p\u00ebr figur\u00ebn e Krishtit mbyllet rreth viteve 600, kur Perandori nxjerr nj\u00eb\u00a0\u201cfetva\u201d (vendim)\u00a0dhe nuk lejon m\u00eb diskutime mbi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, q\u00eb lidhet me dimensionin hyjnor t\u00eb Krishtit. <\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb vlen t\u00eb p\u00ebrmendim q\u00eb Egjipti dhe Palestina jan\u00eb nxjerr\u00eb nga Perandoria, fillimisht p\u00ebr shkak t\u00eb herezive dhe m\u00eb pas se n\u00eb to u dynd\u00ebn arab\u00ebt, duke nd\u00ebrprer\u00eb k\u00ebshtu marr\u00ebdh\u00ebniet me Perandorin\u00eb Bizantine. <\/p>\n

Nd\u00ebrsa n\u00eb shekullin e 7-t\u00eb Perandoria do t\u00eb kaloj\u00eb n\u00eb betej\u00ebn e ikonave, q\u00eb e ndan popullat\u00ebn n\u00eb dy grupime, atyr\u00eb q\u00eb k\u00ebrkonin largimin e ikonave nga kishat dhe atyre q\u00eb k\u00ebrkonin prezenc\u00ebn e ikonave n\u00eb tempullin e Zotit, n\u00eb Kish\u00eb. Ata q\u00eb k\u00ebrkonin heqjen e ikonave ndodhen n\u00eb lindje t\u00eb Perandoris\u00eb, pran\u00eb ndikimit arab ku ishte shfaqur nj\u00eb fe pa ikona dhe ata q\u00eb k\u00ebrkonin dhe donin ikonat brenda kishave dhe tempujve ndodheshin n\u00eb pjes\u00eb per\u00ebndimore t\u00eb Perandoris\u00eb Bizantine, Greqia, Ballkani, Italia e t\u00eb tjer\u00eb, pasi jan\u00eb t\u00eb m\u00ebsuar dhe edukuar me prezenc\u00ebn e ikonografis\u00eb, skulptur\u00ebs, artit gjithashtu. Nd\u00ebrkoh\u00eb lindor\u00ebt i quajn\u00eb per\u00ebndimor\u00ebt e Bizantit besimtar\u00eb t\u00eb dogramas\u00eb, per\u00ebndimor\u00ebt i quajn\u00eb lindor\u00ebt e Bizantit muslimano-besimtar\u00eb. Elementi mysliman pra, shfaqet rreziksh\u00ebm. <\/p>\n

Kjo betej\u00eb zgjati p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull, nga viti 741 deri n\u00eb vitin 843. Kush i jep fund k\u00ebsaj beteje, e famshmja Sh\u00ebnjtore Theodhora, q\u00eb e adhurojm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e Ortodoksis\u00eb, bashk\u00ebshortja e Perandorit Theofil. K\u00ebtu merr fund kjo betej\u00eb, ikonat vendosen n\u00eb t\u00eb gjitha kishat dhe tempujt kristian\u00eb dhe m\u00eb pas fillon p\u00ebrplasja tjet\u00ebr me nuanca fetare, q\u00eb u quajt, Skizma. <\/p>\n

N\u00eb vitin 800, kur Roma ka filloi t\u00eb ringrihej, p\u00ebr Perandor t\u00eb Roman\u00ebve, vendos\u00ebn Carlo Magno. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb kemi dy Perandor\u00eb t\u00eb Roman\u00ebve, me nj\u00eb bot\u00eb per\u00ebndimore n\u00ebn Pap\u00ebn dhe nj\u00eb bot\u00eb lindore n\u00ebn Patriarkun Ikumenik. <\/p>\n

Skizma e par\u00eb ndodhi n\u00eb vitin 867, kur Patriarku Fotios mb\u00ebrriti n\u00eb Rom\u00eb p\u00ebr nj\u00eb organizim kishtar dhe atje u ndez debati se kush ka rolin primar, Roma apo Kostandinopoja. Debat q\u00eb zgjati p\u00ebr shekuj, shoq\u00ebruar me kryq\u00ebzata dhe beteja t\u00eb shumta. <\/p>\n

Bizanti \u00ebsht\u00eb historia jon\u00eb, historia e krisht\u00ebrimit dhe ortodoksis\u00eb, Perandoria m\u00eb afatgjat\u00eb n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit, e l\u00ebn\u00eb n\u00eb hije me q\u00ebllime t\u00eb caktuara dhe kryesisht p\u00ebr t\u00eb hedhur\u00a0\u201cpluhur harrese\u201d\u00a0mbi krisht\u00ebrimin dhe helenizmin. <\/p>\n

Kur flasim p\u00ebr Bizant, flasim p\u00ebr nj\u00eb Perandori multietnike, si t\u00eb gjitha Perandorit\u00eb, sepse nuk ka Perandori monoetnike, por Perandoria Biznantine \u00ebsht\u00eb monokulturore, nj\u00eb gjuh\u00eb, nj\u00eb Bizanti \u00ebsht\u00eb historia jon\u00eb, historia e krisht\u00ebrimit dhe ortodoksis\u00eb, Perandoria m\u00eb afatgjat\u00eb n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzimit, e l\u00ebn\u00eb n\u00eb hije me q\u00ebllime t\u00eb caktuara dhe kryesisht p\u00ebr t\u00eb hedhur\u00a0\u201cpluhur harrese\u201d\u00a0mbi krisht\u00ebrimin dhe helenizmin. <\/p>\n

Kur flasim p\u00ebr Bizant, flasim p\u00ebr nj\u00eb Perandori multietnike, si t\u00eb gjitha Perandorit\u00eb, sepse nuk ka Perandori monoetnike, por Perandoria Biznantine \u00ebsht\u00eb monokulturore, nj\u00eb gjuh\u00eb, nj\u00eb tradit\u00eb dhe Polis-i, zemra a pasionit ton\u00eb kristian. Ishte kaq i madh\u00ebrish\u00ebm civilizimi helen, sa u shnd\u00ebrrua vetiu dhe pa sforco n\u00eb hon mbledh\u00ebs t\u00eb shum\u00eb popujve dhe kombeve q\u00eb jetuan n\u00eb territoret e Perandoris\u00eb dhe u brumos\u00ebn n\u00eb civilizimin e saj.<\/p>\n

Mast.al<\/a><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(nga Helene Glykatzi-Ahrweiler) Leksion nga Bizantinologia Helene Glykatzi-Ahrweiler, Rektorja e Par\u00eb Fem\u00ebr e Akademis\u00eb Franceze dhe Universitetit Sorbonne. Mendova q\u00eb t\u00eb mos u them ato q\u00eb do t\u00eb gjeni n\u00ebp\u00ebr libra p\u00ebr Bizantin, ndaj le t\u00eb filloj nga em\u00ebrtimi. Kurr\u00eb bizantin\u00ebt nuk e em\u00ebrtuan veten bizantin. Kurr\u00eb Bizanti nuk \u00ebsht\u00eb referuar si Bizant, por \u00ebsht\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16238,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":{"0":"post-16235","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kulture"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16235","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16235"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16235\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16239,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16235\/revisions\/16239"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16235"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16235"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}