{"id":13051,"date":"2022-08-05T16:18:25","date_gmt":"2022-08-05T16:18:25","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=13051"},"modified":"2022-08-05T16:18:25","modified_gmt":"2022-08-05T16:18:25","slug":"harallamb-kota-papa-llambro-ballamaci-deshmori-i-tete-i-gjuhes-shqipe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/08\/05\/harallamb-kota-papa-llambro-ballamaci-deshmori-i-tete-i-gjuhes-shqipe\/","title":{"rendered":"Harallamb Kota\/ PAPA LLAMBRO BALLAMA\u00c7I D\u00cbSHMORI I TET\u00cb I GJUH\u00cbS SHQIPE"},"content":{"rendered":"<p>Harallamb Ballama\u00e7i lindi n\u00eb vitin 1850, n\u00eb fshatin Plas\u00eb t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs n\u00eb gjirin e nj\u00eb familje shqiptare me ndjenja t\u00eb larta atdhetarie dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe t\u00eb pellazg\u00ebve hyjnor. I jati, Anastas Zograf Ballama\u00e7i ishte piktor dhe zbukuronte me penelin e tij kishat e shumta n\u00eb Kor\u00e7\u00eb dhe n\u00eb periferit\u00eb e saj\u00eb. P\u00ebrkushtimi ndaj pun\u00ebs, e shtyu t\u00eb largohet nga Plasa e t\u00eb vendoset p\u00ebrfundimisht bashk\u00eb me familjen brenda n\u00eb qytetin e Kor\u00e7\u00ebs, ku u sistemua n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb madhe me dy kate, e bollshme p\u00ebr t\u00eb ruajtur tablot e shumta dhe materialet e pun\u00ebs. N\u00eb sht\u00ebpin\u00eb Balloma\u00e7i gjindeshin edhe kopje t\u00eb shumta t\u00eb abetares t\u00eb vithkuqarit shqiptar Naum Bredhi Veqilharxhi, me t\u00eb cilat Harallambi dhe f\u00ebmij\u00ebt e fshatit m\u00ebsuan t\u2019a shkruajn\u00eb gjuh\u00ebn e folur shqipe. M\u00ebsimet e para Harallamb Ballama\u00e7i i mori n\u00eb shkoll\u00ebn e qytetit ku m\u00ebsohej me gjuh\u00ebn romaike, e cila u quajt greke mbas vitit 1829, kur Fuqit\u00eb e M\u00ebdha fabrikuan shtetin ortodoks t\u00eb quajtur Greqi dhe e mbivendos\u00ebn n\u00eb teritoret shqiptare n\u00eb Arbanin\u00eb Jugore. M\u00eb pas, ndoqi m\u00ebsimet teologjike n\u00eb Manastir dhe veshi ras\u00ebn prift\u00ebrore. N\u00eb vitin 1869, Ballama\u00e7i u caktua prift n\u00eb Kish\u00ebn \u201cSh\u00ebn Gjergji\u201d n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, ku nisi misionin e tij shpirt\u00ebror fetar e atdhetar. Kisha datonte q\u00eb n\u00eb Mesjet\u00ebn e Hershme, qysh n\u00eb vitin 1253, kur fiset turkmene-vllehe t\u00eb ngulmuara n\u00eb Lugin\u00ebn danubiane n\u00eb fillim t\u00eb shek XIII, ishin fise pagane e barbare. N\u00eb vitin 1875 u prish kisha e vjet\u00ebr dhe u rrethua vendi p\u00ebr nd\u00ebrtimin e katedrales s\u00eb re mbi rr\u00ebnojat e saj, sipas nj\u00eb Projekti t\u00eb Financuar nga bamir\u00ebsi e milioneri shqiptar Anastas Avramidh Lak\u00e7e. N\u00eb vitin 1876, babai i Harallambit, Anastas Ballama\u00e7i e pikturoi n\u00eb vaj fytyr\u00ebn e Gjergj Kastriotit Sk\u00ebnderbeut, Mbretit dhe Kryezotit t\u00eb Kombit Arb\u00ebr-Shqiptar. N\u00eb vitin 1883, Ballama\u00e7i u caktua m\u00ebsues n\u00eb shkoll\u00ebn bizantine t\u00eb qytetit, ku fshehtazi u m\u00ebsonte gjuh\u00ebn shqipe f\u00ebmij\u00ebve shqiptar. N\u00eb k\u00ebto shkolla, m\u00ebsimet jepeshin me gjuh\u00ebn romaike, e quajtur romane pas vitit 1881, kur Fuqit\u00eb e M\u00ebdha fabrikuan shtetin e dyt\u00eb ortodoks Romanin\u00eb-Rumanin\u00eb, q\u00eb e mbivendos\u00ebn n\u00eb Lugin\u00ebn Danubiane, n\u00eb teritoret e dikurshme shqiptare-ilire-dake, ku n\u00eb fillim t\u00eb shek XIII, u ngulmuan fiset turkmene-aziatike t\u00eb quajtura walach-vlah nga gjerman\u00ebt e maxhar\u00ebt dhe osman\u00ebt krijuan principatat Walachia e Moldavia. Shkollat shqipe dhe m\u00ebsimi i gjuh\u00ebs shqipe, ishte i ndaluar nga Porta e Lart\u00eb dhe Patrikana Ekumenike. Shqiptar\u00ebt ortodoks konsideroheshin \u201crum milet\u201d apo \u201cromenj-roman\u201d, nd\u00ebrsa shkollat quheshin romaike-romane. Papa Llambro Ballama\u00e7i padroje dhe pam\u00ebdyshje i kund\u00ebrshtoi t\u00eb gjitha dogmat false t\u00eb predikuara nga osmanllinjt\u00eb turq dhe t\u00eb mitropolitit t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs si dhe psalltet \u201cmegalo-idhea\u201d. Ai thoshte: \u201cPse t\u00eb jesh i fes\u00eb ortodoske apo muslimane, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se je grek, vlleh apo turk\u201d. Kisha greke dhe prift\u00ebrijt\u00eb grekoman, p\u00ebrgjonin shqiptar\u00ebt q\u00eb punonin p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe, shkollat shqipe dhe kombin shqiptar. N\u00eb kushtet e \u201crrethimit religjoz\u201d, t\u00eb gjitha veprimet e kryera nga at Ballama\u00e7i ran\u00eb n\u00eb vesh t\u00eb kish\u00ebs greke. Dhespoti i Kor\u00e7\u00ebs gati sa nuk u \u00e7mend. E kishte m\u00eb t\u00eb leht\u00eb t\u00eb vdiste nga d\u00ebshp\u00ebrimi, ose t\u00eb vriste veten m\u00eb ndonj\u00eb kanal ku kalonin uj\u00ebrat e zeza, se sa t\u00eb d\u00ebgjonte t\u2019i thoshin se gjuha shqipe po ringjallej. B\u00ebri t\u00eb pamundur\u00ebn p\u00ebr ta kall\u00ebzuar te qeveria turke, me shpres\u00ebn se kur sulltani t\u00eb d\u00ebgjonte se ky njeri po u m\u00ebsonte f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs gjuh\u00ebn shqipe, do t\u00eb jepte urdh\u00ebr, q\u00eb papa Harallambit t\u2019i pritej koka, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nuk ndodhi k\u00ebshtu. P\u00ebr pasoj\u00eb, nj\u00eb d\u00ebshp\u00ebrim i madh e pushtoi dhespotin e Kor\u00e7\u00ebs. N\u00eb vitin 1887, Pandeli Sotiri nga Selcka e Gjirokastr\u00ebs, \u00e7eli m\u00ebsonj\u00ebtoren e par\u00eb shqipe n\u00eb Kor\u00e7\u00eb. N\u00eb at\u00eb shkoll\u00eb shkuan shum\u00eb djem dhe vajza, por kisha greke b\u00ebri t\u00eb pamundur\u00ebn p\u00ebr frik\u00ebsimin e prind\u00ebrve q\u00eb d\u00ebshironin t\u2019u m\u00ebsonin f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre gjuh\u00ebn shqipe. Kush i \u00e7onte f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb shkoll\u00eb do t\u00eb shkish\u00ebrohej e do t\u00eb mbetej i mallkuar brez pas brezi. As n\u00eb bot\u00ebn tjet\u00ebr nuk do t\u00eb kishte vend p\u00ebr ta. Dhe kisha greke mundi t\u2019ia dilte mban\u00eb. F\u00ebmij\u00ebt ortodoks\u00eb e braktis\u00ebn shkoll\u00ebn shqipe. M\u00ebsonj\u00ebtorja rrezikonte t\u00eb mbyllej. Tashm\u00eb dhespoti i Kor\u00e7\u00ebs sa s\u2019po vdiste prej g\u00ebzimit, por buz\u00ebqeshjen e tij e preu p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb mes Papa Llambro Ballama\u00e7i. Ai mori gjysm\u00ebn e nx\u00ebn\u00ebsve shqiptar t\u00eb shkoll\u00ebs romane dhe i \u00e7oi te m\u00ebsonj\u00ebtorja e par\u00eb shqipe. Ata do t\u00eb q\u00ebndronin atje deri sa f\u00ebmij\u00ebt e larguar nga frika, t\u00eb riktheheshin. N\u00eb vitin 1890, at Ballama\u00e7i shkoi n\u00eb Stamboll. Gjat\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb Stamboll, ai kishte mbetur i lumturuar sepse kishte vizituar sht\u00ebpin\u00eb e vjersh\u00ebtarit komb\u00ebtar Naim Frash\u00ebri. P\u00ebr vizit\u00ebn q\u00eb b\u00ebri n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Naimit, Papa Llambro Ballama\u00e7i ka shkruar: \u201cNj\u00eb dit\u00eb kur vaj\u00e7\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Naimit n\u00eb Stamboll, m\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndeti shqip nj\u00eb urat\u00eb e pastaj&#8230; hym\u00eb brenda. I madhi Naim na priti me mall e g\u00ebzim, ashtu si\u00e7 i karakterizon shqiptar\u00ebt. Pas largimit nga Stambolli Papa Llambro deri n\u00eb vitin 1898 q\u00ebndroi n\u00eb Romani, duke k\u00ebrkuar ndihma n\u00eb miqt\u00eb e tij shqiptar t\u00eb Romanis\u00eb, p\u00ebr shkollat shqipe t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs. N\u00eb Kor\u00e7\u00eb u kthye n\u00eb vitin 1898. Papa Llambro po b\u00ebhej p\u00ebr kish\u00ebn greke gjithnj\u00eb e m\u00eb i friksh\u00ebm. I ndodhur midis ur\u00ebve t\u00eb zjarrit p\u00ebrv\u00eblonj\u00ebs t\u00eb kryq\u00ebzatave mesjetare, sepse nga nj\u00ebra an\u00eb kund\u00ebr tij vepronin grekoman\u00ebt, turqit selxhuk osmanlli, turaniko-bullgar\u00ebt, sllav\u00ebt-maqedon, shqiptar\u00ebt e kthyer n\u00eb vlleh dhe nga ana tjet\u00ebr mitropoliti i Kor\u00e7\u00ebs, prap\u00eb se prap\u00eb, ai nuk u nda as nga kisha e tij q\u00eb predikonte mbar\u00ebsi dhe as nga shkolla q\u00eb mbillte shqiptariz\u00ebm, dituri e kultur\u00eb. N\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 1912, kur grek\u00ebt hyn\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, nj\u00eb grup kriminel\u00ebsh vizit\u00ebn e par\u00eb e b\u00ebn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij. I kishin d\u00ebrguar dy officer madhor t\u00eb ushtris\u00eb greke Apostolidhis dhe Vardas, q\u00eb e k\u00ebrc\u00ebnuan se do ta vrisnin po mos largohej nga kisha antigreke dhe gjuha shqipe e mallkuar nga zoti. Ballama\u00e7i nuk pyeste p\u00ebr k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura nga xhelati Vardas e veglat e tij t\u00eb zeza shqiptar grekoman e vllehoman dhe nga prift\u00ebrijt\u00eb grekoman t\u00eb cil\u00ebt e \u00e7kish\u00ebruan dhe e mallkuan. Ai disa her\u00eb ua kishte th\u00ebn\u00eb ball p\u00ebr ball\u00eb turqve e grek\u00ebve \u201cme persekutime dhe masakra nuk mund t\u00eb ndryshohej vet\u00ebdija e bashk\u00ebkombasve t\u00eb mi shqiptar\u201d. Kriminel\u00ebt grekoman kishin marr\u00eb urdh\u00ebr t\u2019i fusnin nj\u00eb plumb kok\u00ebs dhe t\u2019i lanin duart nj\u00eb her\u00eb e mir\u00eb me t\u00eb, por nuk mund\u00ebn. N\u00eb 7 mars t\u00eb vitit 1914, n\u00eb Shqip\u00ebri erdhi mbreti Wilhelm Wid, at Ballama\u00e7i u g\u00ebzua shum\u00eb, pati shpres\u00eb se Shqip\u00ebria do t\u00eb b\u00ebhej. Papa Llambroja nisi me d\u00ebrgat\u00ebn kor\u00e7are djalin e tij Nik Ballama\u00e7in p\u00ebr t\u2019i uruar mir\u00ebseardhjen s\u00eb bashku me nj\u00eb darov\u00eb me vler\u00eb nga ana e priftit: \u201cfytyr\u00ebn e Gjergj Sk\u00ebnderbeut\u201d, e pikturuar n\u00eb vaj prej t\u2019et t\u00eb Papa Llambros, Nastas Zograf Bullama\u00e7i m\u00eb dt1876\u201d. Nd\u00ebrkoh\u00eb, andart\u00ebt grekoman t\u00eb nxitur nga mitropoliti Germanos po p\u00ebrgatiteshin p\u00ebr kryengritjen. Nat\u00ebn duke u gdhir\u00eb data 2 prill 1914, dhjet\u00eb andart\u00eb grek\u00eb t\u00eb armatosur, hap\u00ebn zjarr mbi patrull\u00ebn e policis t\u00eb drejtuar nga kryekomisari Themistokli G\u00ebrmenji. N\u00eb 5 prill iu drejtuan sht\u00ebpis\u00eb ku banonte at Ballama\u00e7i. Si e rrethuan sht\u00ebpin\u00eb e tij, dikush prej andart\u00ebve nisi t\u00eb th\u00ebrriste: \u201cPapa Llambro, dil jasht\u00eb se t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb\u201d! Un\u00eb po dal, \u2013 u tha Ballama\u00e7i njer\u00ebzve t\u00eb familjes, \u2013 por ju mos u shqet\u00ebsoni, do t\u00eb shkoj dhe do t\u00eb kthehem p\u00ebrs\u00ebri, si gjithnj\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb m\u00eb ndodh k\u00ebshtu dhe ju e dini. Kapedan Thrakas rr\u00ebmbeu \u00e7elsin dhe i shoq\u00ebruar nga disa andart\u00eb hyn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Papa Llambros. Kontrolluan gjith\u00e7ka, edhe sirtarin ku Ballama\u00e7i mbante kursimet e veta dhe mor\u00ebn prej andej gjith\u00e7ka gjet\u00ebn. N\u00eb vend t\u00eb t\u00eb hollave i lan\u00eb fotografin\u00eb e dhespot Fotit, p\u00ebr t\u2019i treguar se po hakmerreshin p\u00ebr vrasjen e tij n\u00eb vitin 1906.\u00a0 Pastaj u kthyen p\u00ebrs\u00ebri te Papa Llambro Ballama\u00e7i. U turr\u00ebn sip\u00ebr tij dhe nis\u00ebn ta q\u00ebllonin me bajonetat e arm\u00ebve. Gjaku mbuloi gjith\u00eb trupin e Papa Llambros. Binte dhe ngrihej, vdiste dhe ngjallej. Po e \u00e7onin drejt bregut t\u00eb Sh\u00ebnd\u00ebllis\u00eb. Gjith\u00e7ka q\u00eb po ndodhte, banor\u00ebt e m\u00ebhall\u00ebs po e shihnin me tmerr nga dritaret e sht\u00ebpive. Askush nuk guxoi ta ndihmonte. Ata ishin t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb vrisnin k\u00ebdo edhe p\u00ebr nj\u00eb gjysm\u00eb fjale. Lotonin n\u00eb heshtje dhe luteshin p\u00ebr Papa Llambron. Ai mundi t\u00eb mb\u00ebrrinte te bregu i Sh\u00ebnd\u00ebllis\u00eb, atje u k\u00ebput dhe ra p\u00ebr t\u00eb mos u kthyer m\u00eb n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij. Papa Llambro Ballama\u00e7i ishte prifti atdhetar shqiptar q\u00eb grek\u00ebt e masakruan dhe e vran\u00eb pse ngriti flamurin shqiptar n\u00eb Kor\u00e7\u00eb. Papa Harallamb Ballama\u00e7i \u00ebsht\u00eb D\u00ebshmori i Tet\u00eb i Gjuh\u00ebs Shqipe, pas d\u00ebshmorit Pjet\u00ebr Budi, Dhaskal Todhri, Naum Bredhi Veqilharxhi, Anastas Kullurioti, Jani Vreto, Koto Hoxhi e Pandeli Sotiri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Harallamb Ballama\u00e7i lindi n\u00eb vitin 1850, n\u00eb fshatin Plas\u00eb t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs n\u00eb gjirin e nj\u00eb familje shqiptare me ndjenja t\u00eb larta atdhetarie dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe t\u00eb pellazg\u00ebve hyjnor. I jati, Anastas Zograf Ballama\u00e7i ishte piktor dhe zbukuronte me penelin e tij kishat e shumta n\u00eb Kor\u00e7\u00eb dhe n\u00eb periferit\u00eb e saj\u00eb. P\u00ebrkushtimi ndaj pun\u00ebs, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-13051","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-opinione"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13051","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13051"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13051\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13053,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13051\/revisions\/13053"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13051"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13051"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13051"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}