{"id":10040,"date":"2022-07-19T16:02:22","date_gmt":"2022-07-19T16:02:22","guid":{"rendered":"https:\/\/neutrale.al\/?p=10040"},"modified":"2022-07-19T16:02:22","modified_gmt":"2022-07-19T16:02:22","slug":"pse-meshkujt-nuk-i-dallojne-ngjyrat-daltonizmi-cfare-eshte-dhe-cfare-e-shkakton","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/2022\/07\/19\/pse-meshkujt-nuk-i-dallojne-ngjyrat-daltonizmi-cfare-eshte-dhe-cfare-e-shkakton\/","title":{"rendered":"Pse meshkujt nuk i dallojn\u00eb ngjyrat ? Daltonizmi, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe \u00e7far\u00eb e shkakton?"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;Shkaku m\u00eb i zakonsh\u00ebm i verb\u00ebris\u00eb s\u00eb ngjyrave \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e met\u00eb e\u00a0trash\u00ebguar\u00a0n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb ose m\u00eb shum\u00eb nga tre grupet e koneve t\u00eb ndjeshm\u00ebris\u00eb n\u00eb sy. Meshkujt kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb ken\u00eb verb\u00ebri t\u00eb ngjyrave se sa femrat pasi\u00a0gjenet\u00a0p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr format m\u00eb t\u00eb zakonshme t\u00eb verb\u00ebris\u00eb s\u00eb ngjyrave jan\u00eb n\u00eb kromozomin X. Pasi q\u00eb\u00a0femrat kan\u00eb dy kromozome X, nj\u00eb defekt zakonisht kompensohet nga kromozomi tjet\u00ebr, nd\u00ebrsa meshkujt kan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb kromozom X. Verb\u00ebria e ngjyrave\u00a0gjithashtu mund t\u00eb rezultojn\u00eb nga dhuna fizike ose kimike e d\u00ebmtimit t\u00eb\u00a0syrit, t\u00eb nervit optik, ose pjes\u00ebt e\u00a0trurit. Diagnoza zakonisht b\u00ebhet me testin e ngjyrave\u00a0Ishihara; megjithat\u00eb, ekzistojn\u00eb gjithashtu nj\u00eb num\u00ebr i madh i metodave t\u00eb testimit&#8221; <\/p>\n<p>Por \u00e7far\u00eb shkruan amercaneye.al p\u00ebr rastin dhe rekomandimet&#8230; <\/p>\n<p>Daltoniz\u00ebm quhet paaft\u00ebsia e njeriut p\u00ebr t\u00eb par\u00eb ngjyr\u00ebn e kuqe, t\u00eb gjelb\u00ebr ose blu apo kombinimet e k\u00ebtyre ngjyrave. \u00cbsht\u00eb e rrall\u00eb q\u00eb nj\u00eb person t\u00eb mos shoh\u00eb asnj\u00eb ngjyr\u00eb. Daltonizmi quhet ndryshe dhe nj\u00eb problem i vizionit (shikimit) t\u00eb ngjyrave. Nj\u00eb problem i vizionit t\u00eb ngjyrave mund t\u2019ju ndryshoj\u00eb jet\u00ebn. Kjo e b\u00ebn m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb m\u00ebsuarit dhe t\u00eb lexuarit. Ju mund t\u00eb mos jeni n\u00eb gjendje t\u00eb b\u00ebni karrier\u00eb n\u00eb fusha t\u00eb caktuara. Por f\u00ebmij\u00ebt dhe t\u00eb rriturit me probleme t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave, mund t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb t\u2019i p\u00ebrballojn\u00eb sa m\u00eb mir\u00eb ato. <\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb e shkakton Daltonizmin? <\/p>\n<p>Shumica e problemeve t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave jan\u00eb t\u00eb trash\u00ebguara (gjenetike) dhe jan\u00eb t\u00eb pranishme q\u00eb n\u00eb lindje. Njer\u00ebzit zakonisht kan\u00eb tri lloje qelizash konike n\u00eb sy. Secili lloj dallon nj\u00ebr\u00ebn nga dritat; ose t\u00eb kuqen, ose jeshilen ose blu-n\u00eb. Ne i shohim ngjyrat kur qelizat konike perceptojn\u00eb sasi t\u00eb ndryshme t\u00eb k\u00ebtyre tri ngjyrave themelore. Shumica e qelizave kon gjenden tek makula, e cila \u00ebsht\u00eb pjesa qendrore e retin\u00ebs. Daltonizmi i trash\u00ebguar ndodh kur ju nuk e keni nj\u00ebrin nga k\u00ebto lloje t\u00eb qelizave kon, ose kur ato nuk funksionojn\u00eb mir\u00eb. Ju mund t\u00eb mos shihni nj\u00eb nga k\u00ebto tri ngjyra baz\u00eb, ose mund t\u00eb shihni nj\u00eb hije tjet\u00ebr t\u00eb asaj ngjyre apo nj\u00eb ngjyr\u00eb tjet\u00ebr. Ky lloj problemi i vizionit t\u00eb ngjyrave nuk ndryshon me kalimin e koh\u00ebs. Nj\u00eb problem i vizionit t\u00eb ngjyrave nuk \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb i trash\u00ebguar. N\u00eb disa raste, mund t\u00eb jet\u00eb i fituar. Kjo mund t\u00eb shkaktohet nga: <\/p>\n<p>Mosha; <\/p>\n<p>Problemet e syve si glaukoma, degjenerim-i makular, katarakt-i ose retinopati-a diabet-ike; <\/p>\n<p>L\u00ebndimet n\u00eb sy; <\/p>\n<p>Efektet an\u00ebsore t\u00eb disa barnave. <\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb simptomat? <\/p>\n<p>Simptomat e problemeve t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave ndryshojn\u00eb: <\/p>\n<p>Ju mund t\u00eb jeni n\u00eb gjendje t\u00eb dalloni disa ngjyra, por jo t\u00eb tjerat. P.sh. ju mund t\u00eb mos jeni n\u00eb gjendje t\u00eb shquani dallimin mes t\u00eb kuqes dhe t\u00eb gjelbr\u00ebs, por mund t\u00eb shihni blun\u00eb dhe t\u00eb verdh\u00ebn; <\/p>\n<p>Ju mund t\u00eb shihni shum\u00eb ngjyra, k\u00ebshtu q\u00eb nuk mund ta dini se \u00e7far\u00eb ngjyre shihni ndryshe nga t\u00eb tjer\u00ebt; <\/p>\n<p>Ju mund t\u00eb shihni vet\u00ebm disa hije t\u00eb ngjyrave, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb shumica e njer\u00ebzve mund t\u00eb shohin nj\u00eb shum\u00ebllojshm\u00ebri ngjyrash; <\/p>\n<p>N\u00eb raste t\u00eb rralla, ju mund t\u00eb shihni vet\u00ebm t\u00eb zez\u00ebn, t\u00eb bardh\u00ebn dhe grin\u00eb. <\/p>\n<p>Si diagnostikohet Daltonizmi? <\/p>\n<p>Testet masin se sa mir\u00eb ju dalloni ngjyrat e ndryshme: <\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb lloj testi, ju shikoni n\u00eb grupe pikash me ngjyr\u00eb dhe p\u00ebrpiqeni t\u00eb gjeni nj\u00eb model n\u00eb to, si p.sh. nj\u00eb shkrojn\u00eb apo nj\u00eb num\u00ebr. Modelet q\u00eb ju shihni, e ndihmojn\u00eb mjekun t\u00eb diktoj\u00eb se me \u00e7far\u00eb ngjyrash keni probleme; <\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb lloj tjet\u00ebr testi, ju duhet t\u00eb organizoni patatinat me ngjyr\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb ngjashm\u00ebris\u00eb s\u00eb ngjyrave. Njer\u00ebzit me probleme t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave nuk mund t\u2019i organizojn\u00eb patatinat si\u00e7 duhet. <\/p>\n<p>Meq\u00eb nj\u00eb problem i vizionit t\u00eb ngjyrave mund t\u00eb ket\u00eb ndikim t\u00eb madh n\u00eb jet\u00ebn e nj\u00eb personi, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb zbuloni problemin sa m\u00eb shpejt t\u00eb jet\u00eb e mundur. Tek f\u00ebmij\u00ebt, problemet e vizionit t\u00eb ngjyrave mund t\u00eb ndikojn\u00eb negativisht n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e t\u00eb m\u00ebsuarit dhe zhvillimin e leximit. Problemet e vizionit t\u00eb ngjyrave, mund t\u00eb kufizojn\u00eb edhe zgjedhjet n\u00eb karrier\u00eb, q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nga ju t\u00eb dalloni ngjyrat qart\u00eb. Shumica e ekspert-\u00ebve rekomandojn\u00eb vizita t\u00eb syve p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt mes mosh\u00ebs 3 dhe 5 vje\u00e7are. Shqyrtimi i pamjes rekomandohet p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb her\u00eb para se t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb, mund\u00ebsisht mes mosh\u00ebs 3 dhe 4 vje\u00e7are. Problemet e trash\u00ebguara t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave nuk mund t\u00eb trajtohen ose t\u00eb korrigjohen. Disa probleme t\u00eb fituara t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave mund t\u00eb trajtohen, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb shkakut. P.sh. n\u00ebse nj\u00eb katarakt \u00ebsht\u00eb shkaktari i problemit, operacioni p\u00ebr heqjen e kataraktit mund t\u00eb rivendos\u00eb pamjen normale t\u00eb ngjyrave. <\/p>\n<p>Ju mund t\u00eb gjeni m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb ndihmuar veten t\u00eb p\u00ebrballoni problemin e vizionit t\u00eb ngjyrave, t\u00eb tilla si: <\/p>\n<p>V\u00ebnia e lenteve t\u00eb kontaktit me ngjyra. K\u00ebto mund t\u2019ju ndihmojn\u00eb t\u00eb shihni dallimet mes ngjyrave. Por k\u00ebto lente nuk japin nj\u00eb pamje normale t\u00eb ngjyrave dhe mund t\u00eb shtremb\u00ebrojn\u00eb objektet; <\/p>\n<p>Mbajtja e syzeve t\u00eb diellit q\u00eb bllokojn\u00eb llamburitjet. Njer\u00ebzit me probleme pamore mund t\u00eb shohin dallimet mes ngjyrave m\u00eb mir\u00eb, kur ka m\u00eb pak shk\u00eblqim verbues dhe drit\u00eb; <\/p>\n<p>T\u00eb m\u00ebsoheni t\u00eb shikoni p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb tilla si shk\u00eblqimi apo vendndodhja, n\u00eb vend t\u00eb ngjyrave. P.sh. mund t\u00eb dini rendin e tre dritave me ngjyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb shenj\u00eb rrugore. <\/p>\n<p>Si mund t\u00eb ndihmojm\u00eb nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb i cili ka Daltoniz\u00ebm? <\/p>\n<p>Problemet e vizionit t\u00eb ngjyrave, mund ta b\u00ebjn\u00eb t\u00eb m\u00ebsuarin dhe leximin t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, gj\u00eb e cila mund t\u00eb sjell\u00eb arsimim t\u00eb dob\u00ebt dhe vet\u00ebbesim t\u00eb ul\u00ebt. Ju mund t\u00eb ndihmoni f\u00ebmij\u00ebn tuaj duke: <\/p>\n<p>U siguruar q\u00eb f\u00ebmija t\u00eb jet\u00eb testuar p\u00ebr probleme t\u00eb vizionit t\u00eb ngjyrave gjat\u00eb vizitave rutinore t\u00eb syve. Sa m\u00eb par\u00eb t\u00eb dini se ka nj\u00eb problem, aq m\u00eb shpejt mund ta ndihmoni f\u00ebmij\u00ebn tuaj. Vizitat e syrit duhet t\u00eb kryen n\u00eb \u00e7do vizit\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. <\/p>\n<p>Duke i th\u00ebn\u00eb m\u00ebsuesit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs suaj dhe personelit tjet\u00ebr shkollor p\u00ebr problemin. Sugjeroni q\u00eb ta ulin f\u00ebmij\u00ebn ku nuk ka shk\u00eblqim verbues dhe t\u00eb p\u00ebrdoret nj\u00eb ngjyr\u00eb shkum\u00ebsi q\u00eb f\u00ebmija mund ta shoh\u00eb. amercaneye.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Shkaku m\u00eb i zakonsh\u00ebm i verb\u00ebris\u00eb s\u00eb ngjyrave \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e met\u00eb e\u00a0trash\u00ebguar\u00a0n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb ose m\u00eb shum\u00eb nga tre grupet e koneve t\u00eb ndjeshm\u00ebris\u00eb n\u00eb sy. Meshkujt kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb ken\u00eb verb\u00ebri t\u00eb ngjyrave se sa femrat pasi\u00a0gjenet\u00a0p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr format m\u00eb t\u00eb zakonshme t\u00eb verb\u00ebris\u00eb s\u00eb ngjyrave jan\u00eb n\u00eb kromozomin X. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10041,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107],"tags":[],"class_list":{"0":"post-10040","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kuriozitete"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10040","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10040"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10040\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10042,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10040\/revisions\/10042"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neutrale.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}